دلار از سد خبرهای سیاسی عبور نکرد/ سکه و طلا چه واکنشی نشان دادند؟/ ردپای شوک‌های سیاسی در شکاف دلار آزاد و حواله

در چهارمین روز از هفته، بازارهای طلا و ارز تحت تأثیر همزمان اخبار سیاسی و ارزی قرار گرفتند. البته بازارها واکنش بسیار جدی نشان ندادند و روندهای کاهشی و افزایشی جزئی را ثبت کردند.ادامه تماس‌های ایران و آمریکا از طریق قطر در کنار اظهارات اولیانوف درباره نبود چشم‌انداز خوش‌بینانه برای مذاکرات، بازار ارز را بین دو سیگنال متضاد قرار داده. خبر ادامه مذاکرات می‌تواند فشار کاهشی روی دلار و طلا ایجاد کند اما تردید درباره نتیجه مذاکرات همچنان ریسک سیاسی را بالا نگه می‌دارد.

اما کاهش جزئی نرخ دلار با توجه به سیاست عرضه دلار بانک مرکزی در این چند روز رخ داده که شاید تا حدی بتواند در همین سطح قیمت دلار را ثابت نگه دارد اما با توجه به شرایط محاصره دریایی و تحریم‌ها علیه کشور و با هر گونه اخبار سیاسی می‌تواند فنر دلار در برود و روند صعودی را دنبال کند.

در لحظه نگارش گزارش، قیمت دلار با کاهش جزئی 200 تومانی نسبت به روز گذشته به ۲۶۸ هزار و ۸۰۰ تومان رسید.

یورو نیز با ۱۰۰ تومان کاهش در محدوده ۳۰۰ هزار و ۹۰۰ تومان معامله شد.

در مقابل، دلار حواله با ۵۲۹ تومان افزایش به ۱۷۶ هزار و ۸۱۰ تومان رسید.

 تتر در همان محدوده ۲۶۸ هزار و ۸۰۰ تومان باقی ماند و درهم نیز بدون تغییر ۷۳ هزار و ۸۰۰ تومان معامله شد.

خبر هشدار وزارت خزانه‌داری آمریکا به بانک‌ها درباره احتمال تحریم به‌دلیل معامله با ایران، سیگنال افزایشی برای ریسک بازار ارز محسوب می‌شود. افزایش تنش سیاسی و محدودیت‌های مالی می‌تواند تقاضای احتیاطی برای دلار و طلا را تقویت کند.

در داخل نیز همتی، رئیس بانک مرکزی از کاهش رشد نقدینگی و آمادگی بانک مرکزی برای مدیریت بازار ارز خبر داده و همزمان برخورد قضایی با تراستی‌ها ادامه دارد. بنابراین سیاست‌گذار تلاش می‌کند سمت عرضه و مسیرهای غیررسمی ارز را کنترل کند. موضوعی که در کوتاه‌مدت می‌تواند از رشد دلار و طلا جلوگیری کند اما در صورت تشدید ریسک‌های سیاسی اثر آن ممکن است تحت فشار قرار بگیرد.

در بازار جهانی، اونس طلا با ۱۷ دلار افزایش به ۴۱۷۴ دلار رسید. در بازار داخلی نیز سکه امامی با ۴۰۰ هزار تومان افزایش به ۲۷۱ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان رسید.

 نیم‌سکه با رشد ۲۰۰ هزار تومانی در محدوده ۱۴۳ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان قرار گرفت.

ربع‌سکه بدون تغییر ۷۷ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان و سکه گرمی نیز ۳۸ میلیون تومان باقی ماند.

طلای آب‌شده با ۸۶۰ هزار تومان افزایش به ۱۱۵ میلیون و ۶۸۰ هزار تومان رسید.

هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز با رشد ۱۹۸ هزار تومانی ۲۶ میلیون و ۷۰۴ هزار تومان قیمت خورد.

در حالی که دلار و یورو کاهش محدودی داشتند، رشد اونس جهانی باعث شد طلا و سکه برخلاف ارز، افزایش جزئی را تجربه کنند.

شکاف دلار آزاد و حواله زیر ذره‌بین؛ کدام اتفاقات بازار ارز را جابه‌جا کردند؟

فاصله میان دلار آزاد و دلار حواله هیچ‌گاه عددی ثابت نبوده است. در اقتصاد ایران به‌دلیل وجود نرخ‌های مختلف ارز، شکاف میان این نرخ‌ها نیز در دوره‌های مختلف تغییر کرده است. بررسی روند این شکاف نشان می‌دهد که وقوع تحولات سیاسی یا تغییرات مهم در سیاست ارزی می‌تواند فاصله میان دلار آزاد و حواله را افزایش یا کاهش دهد.

برای بررسی این روند، از سال ۱۴۰۱ آغاز می‌کنیم؛ سالی که حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی یکی از مهم‌ترین تحولات سیاست ارزی بود و پس از آن نیز تغییرات قابل توجهی در سازوکار قیمت‌گذاری و عرضه ارز ایجاد شد.

یکی از نقاط مهم این بررسی، ۷ اسفند ۱۴۰۱ و همزمان با راه‌اندازی مرکز مبادله ارز و طلاست. در این مقطع، بخشی از مبادلات ارزی از نرخ ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی فاصله گرفت و به سازوکار جدید بازار مبادله منتقل شد. در همین زمان، دلار آزاد تا محدوده ۵۷ هزار تومان افزایش یافته بود و فاصله میان دلار آزاد و حواله به حدود ۵۰ درصد رسید؛ به بیان ساده، دلار آزاد تقریباً دو برابر نرخ حواله معامله می‌شد.

پس از آن، شرایط تغییر کرد. نرخ حواله دیگر در محدوده ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان ثابت نماند و روند افزایشی پیدا کرد. همزمان دلار آزاد از حدود ۵۷ هزار تومان به محدوده ۵۳ هزار تومان کاهش یافت، در حالی که دلار حواله از حدود ۲۸ هزار تومان به نزدیکی ۳۸ هزار تومان رسید. در نتیجه، شکاف میان دو نرخ به‌سرعت کاهش پیدا کرد.

نمونه بعدی به فروردین ۱۴۰۳ بازمی‌گردد. پیش از ۲۷ فروردین، در پی افزایش تنش میان ایران و اسرائیل، از جمله حمله اسرائیل به کنسولگری ایران در دمشق و پاسخ نظامی ایران، دلار آزاد تا محدوده ۶۶ هزار تومان افزایش یافت. اما در ۲۷ فروردین، با کاهش تنش و اعلام پایان عملیات نظامی ایران علیه اسرائیل، دلار آزاد از حدود ۶۶ هزار تومان به محدوده ۶۰ هزار تومان کاهش پیدا کرد. در همین فاصله، دلار حواله از حدود ۴۰ هزار تومان به ۴۱ هزار تومان رسید و در نتیجه شکاف میان دو نرخ کاهش یافت.

در آذر ۱۴۰۳ نیز با حذف دلار نیمایی، نرخ حواله طی چند روز از حدود ۵۴ هزار تومان به ۶۱ هزار تومان افزایش یافت، در حالی که دلار آزاد در محدوده ۷۵ تا ۷۶ هزار تومان نوسان داشت. در این مقطع نیز افزایش نرخ حواله و نزدیک شدن آن به نرخ آزاد، موجب کاهش فاصله میان دو نرخ شد.

۱۷ فروردین ۱۴۰۴ نمونه دیگری از این روند را نشان می‌دهد. پس از انتشار خبر آغاز مذاکرات ایران و آمریکا از سوی ترامپ، انتظارات بازار تغییر کرد و دلار آزاد وارد مسیر کاهشی شد. در حالی که دلار حواله در محدوده ۶۸ تا ۶۹ هزار تومان قرار داشت، دلار آزاد از حدود ۱۰۵ هزار تومان به محدوده ۸۵ هزار تومان کاهش یافت. بنابراین در این مقطع، بدون تغییر قابل توجه در نرخ حواله، کاهش دلار آزاد باعث شد فاصله میان دو نرخ کمتر شود.

۱۴ دی ۱۴۰۴ نیز با حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، شکاف میان دو نرخ بار دیگر تغییر محسوسی کرد. در این مقطع دلار آزاد از حدود ۱۳۷ هزار تومان به ۱۴۷ هزار تومان افزایش یافت و همزمان دلار حواله در مدت کوتاهی از حدود ۸۴ هزار تومان به ۱۲۸ هزار تومان رسید. به این ترتیب، نرخ حواله به شکل قابل توجهی به نرخ آزاد نزدیک شد و در نمودار نیز کاهش محسوسی در شکاف دو نرخ مشاهده شد.

آخرین نمونه مورد بررسی به ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ بازمی‌گردد؛ زمانی که خبر امضای تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا منتشر شد. پس از این خبر، دلار آزاد وارد مسیر کاهشی شد و از حدود ۱۸۰ هزار تومان به محدوده ۱۵۷ هزار تومان رسید. در همین زمان، دلار حواله در محدوده ۱۴۰ تا ۱۴۶ هزار تومان قرار داشت. بنابراین بار دیگر کاهش نرخ آزاد باعث شد فاصله میان دو نرخ کاهش پیدا کند.

در مجموع، این بررسی نشان می‌دهد که فاصله میان دلار آزاد و حواله یک متغیر ثابت نیست و تحت تأثیر تحولات سیاسی و سیاست‌های ارزی تغییر می‌کند. در برخی مقاطع، افزایش نرخ حواله و نزدیک شدن آن به نرخ آزاد باعث کاهش شکاف شده و در برخی دیگر، کاهش دلار آزاد در پی کاهش تنش‌های سیاسی این فاصله را محدود کرده است.

بنابراین شکاف میان دلار آزاد و حواله را نمی‌توان صرفاً یک اختلاف قیمتی دانست؛ این متغیر می‌تواند تصویری از اثرگذاری سیاست‌های ارزی و تحولات سیاسی بر بازار ارز ارائه دهد و نشان دهد که در مقاطع مختلف، نرخ آزاد و حواله چگونه از یکدیگر فاصله گرفته یا به هم نزدیک شده‌اند.