همزمان با خبرهایی درباره انجام برخی معاملات نفتی با ارزهایی غیر از دلار، روایت «پایان پترودلار» دوباره بر سر زبانها افتاده است. اما بررسی دقیقتر نشان میدهد که قدرت دلار بسیار عمیقتر از بازار نفت ریشه دارد. شبکهای گسترده از بانکها، بازارهای اعتباری و سیستمهای تسویه بینالمللی همچنان بر پایه دلار کار میکنند و همین زیرساختها، ستون اصلی سلطه این ارز را شکل دادهاند.
در برنامه «تیتر یک» امروز، ضمن مرور تحولات جنگ، به این پرسش میپردازیم که آیا تنشهای اخیر میتواند به یک تغییر واقعی در نظم مالی جهان منجر شود یا همچنان دلار، بازیگر بلامنازع اقتصاد جهانی باقی خواهد ماند.
منفعت روسیه از جنگ رمضان
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تأثیرات چندوجهی بر اقتصاد روسیه داشته و ترکیبی از فرصتها و ریسکها را ایجاد کرده است. مهمترین اثر مثبت، افزایش قیمت جهانی انرژی است. هرگونه تنش در خاورمیانه معمولاً باعث رشد قیمت نفت و گاز میشود و این موضوع بهطور مستقیم به نفع روسیه، بهعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان انرژی جهان، تمام میشود. افزایش قیمتها میتواند بخشی از فشار تحریمهای غرب را جبران کرده و درآمدهای ارزی مسکو را تقویت کند.
با این حال، این بحران بدون هزینه نیست. اکوایران در گزارشی به منافع جنگ رمضان برای روسیه پرداخته است.
گسترش جنگ به صنعت آلومینیوم
حملات اخیر به تأسیسات آلومینیوم در امارات و بحرین، نشانهای از ورود تنشهای منطقهای به فاز جدیدی است؛ جایی که جنگ دیگر فقط در میدان نظامی جریان ندارد، بلکه زنجیرههای تأمین جهانی را هم هدف گرفته است.
پس از حمله به صنایع فولاد ایران، پاسخ متقابل با هدفگیری مراکز مهم تولید آلومینیوم در خلیج فارس انجام شد—صنایعی که نقش کلیدی در تأمین مواد اولیه هوافضا دارند. این در حالی است که منطقه خلیج فارس حدود ۹ درصد از تولید جهانی آلومینیوم را در اختیار دارد و هرگونه اختلال در آن، بازار جهانی را تحت فشار قرار میدهد.
همزمان با محدود شدن مسیرهای صادراتی و افزایش ریسک ژئوپلیتیک، قیمتها نیز واکنش نشان دادهاند و پریمیوم آلومینیوم در آمریکا به رکورد رسیده است. مجموع این تحولات نشان میدهد که درگیریها از سطح نظامی عبور کرده و به جنگی اقتصادی تبدیل شده؛ جنگی که پیامدهای آن فراتر از منطقه و در بازارهای جهانی قابل مشاهده است.
ترکش جنگ به جایگاه دلار
بحث درباره «پایان دلار» این روزها داغتر از همیشه است، مخصوصاً با خبرهایی درباره فروش نفت با ارزهایی غیر از دلار. اما واقعیت پیچیدهتر از این روایتهای ساده است. قدرت دلار فقط به «پترودلار» وابسته نیست؛ ریشه آن به شکلگیری بازار یورودلار در دهه ۱۹۵۰ برمیگردد، جایی که دلار به یک ابزار مالی جهانی تبدیل شد. امروز، شبکهای از بانکها، بازارهای اعتباری و سیستمهای تسویه بینالمللی، ستونهای اصلی این سلطه را تشکیل میدهند. حتی اگر بخشی از تجارت نفت با ارزهای دیگر انجام شود، تا زمانی که این زیرساخت عظیم مالی بر پایه دلار کار میکند، جایگاه آن بهسادگی تضعیف نخواهد شد. آمارها هم همین را میگویند: سهم بالای دلار در تجارت جهانی، ذخایر ارزی و بازار فارکس همچنان پابرجاست. شاید در آینده ارزهایی مثل یوان یا یورو سهم بیشتری بگیرند، اما تغییر واقعی زمانی رخ میدهد که کل این شبکه مالی دگرگون شود—چیزی که فعلاً نشانهای از آن دیده نمیشود.
سی روز زیر آسمان جنگ؛ روایت ایران در میانه آتش
یک ماه از آغاز جنگی میگذرد که با حملات هماهنگ آمریکا و اسرائیل به تهران در ۹ اسفند شروع شد؛ جنگی که خیلی زود از یک درگیری نظامی فراتر رفت و به چالشی چندلایه در سطح منطقه و حتی جهان تبدیل شد. در این ۳۰ روز، نهتنها زیرساختهای نظامی و صنعتی هدف قرار گرفتند، بلکه شهرها، اقتصاد و زندگی روزمره مردم نیز به بخشی از میدان نبرد بدل شدند.
از پاسخهای موشکی و پهپادی ایران و بستن تنگه هرمز گرفته تا افزایش قیمت جهانی نفت، نشانههایی از تأثیرگذاری این جنگ فراتر از مرزهای جغرافیایی دیده میشود.
همزمان، حملات به تأسیسات حیاتی، فعال شدن پدافند در شهرها و تلفات غیرنظامیان، تصویر ملموستری از هزینههای انسانی این جنگ ارائه میدهد؛ هزینهای که در کنار روایتهای رسمی، واقعیت تلختری را یادآوری میکند.
در حالی که زمزمههایی از مذاکره و آتشبس شنیده میشود، حملات همچنان ادامه دارد. یک ماه گذشته، اما این جنگ هنوز در آغاز راه خود ایستاده؛ روایتی ناتمام که آینده آن، همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
