به گزارش اکوایران، در شرایطی که رئیسجمهور ایالات متحده همچنان به تهدیدات خود ادامه میدهد، به نظر میرسد تهران و واشنگتن در حال برنامهریزی دور جدیدی از مذاکرات در استانبول هستند.
دیدار به وقت استانبول
به نوشته واشنگتن پست، به گفته دو مقام منطقهای، انتظار میرود استیو ویتکاف، فرستاده ویژه کاخ سفید و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز جمعه در استانبول در مورد توافق هستهای با هدف جلوگیری از حمله نظامی قریبالوقوع ایالات متحده گفتوگو کنند.
اکوایران: تنش ها در منطقه همچنان باقی است. ایران اعلام کرده در صورت حمله با یک جنگ منطقه ای روبه رو هستیم در حالی که آمریکا در حال اجرایی سناریویی مشابه ونزوئلا است.
به گفته این مقامات، این جلسه در پی تلاشهای شدید ترکیه، قطر، مصر و سایر کشورهای خاورمیانه برای کاهش اختلافات بین واشنگتن و تهران و ترغیب آنها به از سرگیری مذاکراتی که ژوئن گذشته با حملات هوایی اسرائیل و ایالات متحده به تأسیسات هستهای ایران پایان یافت، برگزار میشود. به گفته یکی از این مقامات مذکور، انتظار میرود وزرای امور خارجه ترکیه، قطر و مصر و همچنین همتایانشان از عربستان سعودی، عمان و پاکستان نیز در این نشست شرکت کنند. جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا که در مذاکرات اوکراین و غزه در کنار ویتکاف حضور داشته است، نیز در این نشست شرکت خواهد کرد.
ویتکاف اکنون در اسرائیل حاضر است. عراقچی روز جمعه در ترکیه با هاکان فیدان، وزیر امور خارجه، دیدار کرد و محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر قطر، آخر هفته از تهران بازدید کرد.
تسهیل مذاکرات مستقیم؟
حضور وزرای امور خارجه منطقه ممکن است راه را برای مذاکرات مستقیم بین نمایندگان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران هموار کند. در جریان مذاکرات سال گذشته که با حمله اسرائیل و بمباران سایتهای هستهای توسط ایالات متحده به پایان رسید، ایران فقط با مذاکرات «غیرمستقیم» بین تیمهای فنی موافقت کرد و طبق گزارشها، ویتکاف و عراقچی فقط برای دست دادن با هم ملاقات کردند.
کاخ سفید بلافاصله به سوالات مربوط به مذاکرات آینده پاسخ نداده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «من دوست دارم شاهد مذاکره برای توافق باشم. نمیدانم که این اتفاق خواهد افتاد... در حال حاضر ما با آنها صحبت میکنیم. ما با ایران صحبت میکنیم. و اگر بتوانیم به نتیجهای برسیم، عالی خواهد بود. و اگر نتوانیم... احتمالاً اتفاقات بدی رخ خواهد داد».
یک مقام آمریکایی گفت که قبل از تأیید جلسه استانبول «هنوز کارهای زیادی» باید انجام شود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، گفته که تهران در حال بررسی «چارچوب» مذاکرات احتمالی است. این دو مقام منطقهای گفتند که متحدان عرب و ترک واشنگتن به دنبال محدود کردن دامنه مذاکرات به برنامه هستهای ایران هستند تا ایران را راضی کنند. به گفته یکی از این منابع: «اگر مذاکرات انجام شود، آنها بر برنامه هستهای ایران متمرکز خواهند ماند. و سپس ما سعی خواهیم کرد راههای نوآورانهای برای رسیدگی به خواستههای غیرهستهای واشنگتن پیدا کنیم.»
ترامپ از زمان اولین دوره ریاست جمهوری خود، زمانی که از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ خارج شد، گفته است که تهران هرگز نباید سلاح هستهای داشته باشد. اما ترامپ در خواستههای خود در مورد موارد دیگر، مانند حمایت از گروههای مقاومت منطقهای و برنامه موشکی نیز حداکثرگرا بوده است.
منصفانه و عادلانه؟
به گفته علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران: «ایران ممکن است هرگز نگوید که حمایت از بازیگران غیردولتی همسو با خود در منطقه را متوقف خواهد کرد. اما ممکن است با ایالات متحده در مورد عدم تجاوز به توافق برسد، که میتواند به متحدان هر دو طرف در منطقه نیز گسترش یابد.»
عراقچی روز یکشنبه در مصاحبهای با سیانان گفت: «اگر تیم مذاکرهکننده ایالات متحده از گفتههای رئیسجمهور ترامپ پیروی کند، احتمال مذاکره دیگری را میبینم، اگر به توافقی منصفانه و عادلانه برای اطمینان از عدم وجود سلاح هستهای برسند... این همان چیزی است که او در یکی از آخرین پستهای خود گفته است. بنابراین اگر چنین باشد من مطمئن هستم که میتوانیم به توافقی دست یابیم.»
ترامپ ناوگانی از کشتیهای جنگی، از جمله یک ناوگروه ضربت هواپیمابر، را به منطقه اعزام کرده و هواپیماهای اضافی را برای محاصره مؤثر مستقر کرده است، استقراری مشابه - اما بزرگتر - آنچه که او در کارائیب در حوالی ونزوئلا جمع کرده بود. وقتی ترامپ ماه گذشته برای اولین بار افزایش استقرار نیروهای آمریکایی در خاورمیانه را آغاز کرد، ادعا کرد که آنها به اعتراضات در ایران «کمک» خواهند کرد. با این حال، زمانی که این داراییها به منطقه رسید، ترامپ بار دیگر تأکید کرده است که هدف اصلی او مجبور کردن ایران به حذف برنامه غنیسازی است که به گفته او به سمت تولید سلاح هستهای در حرکت است. جمهوری اسلامی ایران پیوسته این موضوع را که قصد دارد غنیسازی اورانیوم را برای اهداف نظامی تسلیحاتی کند، رد کرده است.
امر غیرممکن؟
اما دولت ترامپ علاوه بر پایان دادن به حمایت از گروههای مقاومت در عراق، لبنان، یمن و جاهای دیگر، از تهران خواسته است که نزدیک به ۹۰۰ پوند اورانیوم با غنای بالا را به یک کشور ثالث منتقل کند و برنامه توسعه موشکی خود را محدود کند.
عراقچی به سیانان گفت: «بیایید در مورد چیزهای غیرممکن صحبت نکنیم... بیایید روی آنچه ممکن است تمرکز کنیم و فرصت دستیابی به یک توافق عادلانه و منصفانه برای تضمین عدم تولید سلاح هستهای را از دست ندهیم... این حتی در مدت زمان کوتاهی قابل دستیابی است.»
تعلیق یا غنیسازی صفر؟
روسیه، متحد ایران، اعلام کرده است که مواد غنیشده را خواهد پذیرفت. اما علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، روز دوشنبه گفت که «هیچ قصدی برای انتقال ذخایر هستهای غنیشده به هیچ کشوری وجود ندارند و مذاکرات اصلاً در مورد چنین موضوعی نیست.»
به باور واعظ، یکی دیگر از مصالحههای احتمالی، تعلیق غنیسازی، بدون حذف صریح حق غنیسازی ایران است، حقی که طبق پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) آن را ادعا میکند. به گفته واعظ: «با توجه به اینکه بخش زیادی از زیرساختهای هستهای ایران در حملات هوایی تابستان گذشته آسیب دیده و اعتقاد بر این است که مواد بسیار غنیشده در اعماق بسیاری از تنهای آوار دفن شدهاند، در واقع،غنیسازی صفر واقعیت موجود است. این درک به ایران نوعی انعطافپذیری میدهد که در گذشته نداشتند، زیرا متوقف کردن غنیسازی برای آنها خیلی دور از دسترس بود، اما تدوین تعلیق غنیسازی... چیزی است که در شرایط فعلی، به نظر میرسد ایران مایل به انجام آن است.»
هر دو کشور درگیر لفاظیهای عمومی تندی شدهاند و این امر بر دشواری دانستن اینکه سازش ممکن است در کجا باشد، میافزاید. تهران هشدار داده که آمریکاییها این بار جنگی را آغاز کنند، این یک جنگ منطقهای خواهد بود. ایران که نیروهای امنیتی آن بسیار مسلحتر و سازمانیافتهتر از نیروهای امنیتی ونزوئلا هستند، در صورت حمله آمریکا، تهدید به تلافی شدید کرده و وعده داده که از محل پایگاههای گسترده ایالات متحده در منطقه مطلع است. موج مداخلات دیپلماتیک منطقهای علیه تهران و واشنگتن ناشی از ترس از این است که آنها نیز ممکن است در تیررس انتقام قرار گیرند.
