به گزارش اکوایران با نزدیک شدن به پایان آتشبس، موانع مهم و عدم قطعیت همچنان باقی مانده است.
پیشرفت در مذاکرات؟
به نوشته خبرگزاری رویترز، ایالات متحد ابراز اطمینان کرده که مذاکرات صلح با ایران در پاکستان برگزار خواهد شد و یک مقام ارشد ایرانی گفت تهران در حال بررسی پیوستن به آن است. آتشبس دو هفتهای در جنگ قرار است طی چند روز آینده به پایان برسد و با وجود اینکه ایران پیشتر برگزاری دور دوم مذاکرات در این هفته را رد کرده بود، یک منبع پاکستانی دخیل در گفتوگوها به رویترز گفت که برای ازسرگیری مذاکرات در روز چهارشنبه شتابی ایجاد شده است. این منبع روز سهشنبه به شرط ناشناس ماندن گفت: «اوضاع در حال پیشرفت است و مذاکرات برای فردا در مسیر خود قرار دارد؛» و افزود که در صورت امضای توافق، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحد، ممکن است بهصورت حضوری یا مجازی در آن شرکت کند.
تارنمای آکسیوس به نقل از منابع آمریکایی گزارش داد که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحد، روز سهشنبه برای مذاکرات به پاکستان سفر خواهد کرد و والاستریت ژورنال نیز به نقل از افراد آگاه گزارش داد که ایران به میانجیهای منطقهای اطلاع داده که هیئتی را روز سهشنبه به پاکستان اعزام خواهد کرد. یک مقام ایرانی در گفتوگو با رویترز گفت تهران مشارکت در مذاکرات را «بهطور مثبت در حال بررسی» است، اما تأکید کرد که هنوز تصمیمی اتخاذ نشده است.
بااینوجود، تنشها در روز سهشنبه همچنان بالا باقی ماندند و لحن سرسختانه ایران به عدم قطعیت درباره برگزاری مذاکرات افزود. مقامات ارشد در تهران، واشینگتن را به دلیل محاصره بنادر ایران و توقیف و بازرسی یک کشتی تجاری ایرانی به نام توسکا در روز یکشنبه مورد انتقاد قرار دادند و این اقدامات را نقض آتشبس و مانعی بر سر راه دیپلماسی دانستند.
واشینگتن زمان دقیقی برای پایان آتشبس دو هفتهای اعلام نکرده است. یک منبع پاکستانی دخیل در مذاکرات گفت این آتشبس ساعت ۸ شب به وقت شرق آمریکا در روز چهارشنبه، یا نیمهشب به وقت گرینویچ، یا ساعت ۳:۳۰ بامداد پنجشنبه به وقت ایران پایان مییابد.
پاکستان با وجود عدم قطعیت درباره برگزاری مذاکرات، در حال آمادهسازی برای میزبانی آن بوده است. مقامات گفتند نزدیک به ۲۰ هزار نیروی امنیتی در سراسر اسلامآباد مستقر شدهاند. ترامپ روز یکشنبه هشدار داد که اگر ایران شروط او را رد کند، ایالات متحد همه پلها و نیروگاههای این کشور را نابود خواهد کرد؛ تهدیدی که ادامه الگوی اخیر چنین اظهاراتی است. ایران گفته است اگر ایالات متحده به زیرساختهای غیرنظامی آن حمله کند، نیروگاهها و تأسیسات آبشیرینکن در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
مذاکره از طریق رسانه؟
به نوشته سیانان، با نزدیک شدن به پایان هفته، ایالات متحد و ایران به نظر میرسید در حال نزدیک شدن به یک توافق برای پایان دادن به جنگ هفتهفتهای هستند. سپس دونالد ترامپ دقیقاً همان کاری را انجام داد که کارکنانش بارها گفته بودند انجام نخواهد داد: به نظر میرسید او تلاش میکند که از طریق رسانهها مذاکره کند و این کار را با انتشار مطالبی درباره مذاکرات جاری در شبکههای اجتماعی و گفتوگوی تلفنی با چندین خبرنگار در صبح جمعه انجام میداد، درحالیکه میانجیهای پاکستانی او را درباره گفتوگوهای جاری با مقامات ایرانی در تهران بهروز میکردند. او ادعا کرد که ایران با مجموعهای از مفاد موافقت کرده که منابع آگاه از مذاکرات میگویند هنوز نهایی نشدهاند. او همچنین اظهار داشت که تهران با بسیاری از مطالبات بحثبرانگیز ایالات متحد، از جمله تحویل اورانیوم غنیشده، موافقت کرده و پایان قریبالوقوع جنگ را اعلام کرد.
مقامات ایرانی بهگونهای آشکار بسیاری از این ادعاها را رد کردند و منکر شدند که برای دور دیگری از مذاکرات آماده میشوند؛ امری که به سرعت خوشبینی رو به افزایش برای دستیابی به توافق را تضعیف کرد. اکنون مشخص نیست که مذاکرات صلح از اینجا به کجا خواهد رفت.
برخی از مقامات دولت ترامپ بهطور خصوصی به سیانان اذعان کردند که اظهارنظرهای علنی رئیسجمهور آمریکا به مذاکرات آسیب زده و به حساسیت مذاکرات و بیاعتمادی عمیق ایرانیان به ایالات متحد اشاره کردند. در واقع، این موضوع، مسئله را پیچیدهتر میکند: مقامات آمریکایی گمان میکنند که شکافی میان تیم مذاکرهکننده ایران و برخی مقامات دیگر وجود دارد؛ امری که این پرسش را ایجاد میکند که در نهایت چه کسی میتواند یک توافق را تأیید کند.
یکی از افراد آگاه از مذاکرات به سیانان گفت: «ایرانیها از اینکه رئیسجمهور آمریکا از طریق شبکههای اجتماعی مذاکره کند و چنین جلوه دهد که آنها با مسائلی که هنوز با آنها موافقت نکردهاند موافقت کردهاند، آن هم مسائلی که در داخل کشورشان محبوب نیست، رضایت نداشتند»؛ و افزود که ایرانیها بهویژه نگران هستند که ضعیف به نظر برسند.
نقاط افتراق و اشتراک
ترامپ چندین خط قرمز برای مذاکرات تعیین کرده است، از جمله اینکه ایران غنیسازی اورانیوم را متوقف کند و اندوخته مواد نزدیک به درجه تسلیحاتی خود را واگذار کند. در مقابل، تهران اصرار دارد که اجازه داشته باشد کنترل تنگه هرمز را حفظ کند و همچنین خواستار رفع تحریمهای آمریکا است. در نخستین دور مذاکرات، مذاکرهکنندگان آمریکایی پیشنهاد توقف ۲۰ ساله غنیسازی اورانیوم توسط ایران را مطرح کردند. یک منبع آگاه گفت ایران در پاسخ، پیشنهاد تعلیق پنجساله را ارائه داد که به گفته یک مقام آمریکایی، از سوی ایالات متحده رد شده است.
یکی از پیشنهادهای اخیر از سوی ایران شامل توقف ۱۰ ساله غنیسازی و سپس یک دهه دیگر است که طی آن ایران موافقت میکند تنها در سطوحی بسیار پایینتر از درجه تسلیحاتی غنیسازی کند. در همین حال، ترامپ به خبرنگاران گفته که خواهان عدم غنیسازی بهطور نامحدود است و حتی با توقف ۲۰ ساله نیز مخالف است. دولت ترامپ همچنین در حال بررسی آزادسازی ۲۰ میلیارد دلار از داراییهای ایران بهعنوان بخشی از مذاکرات جاری با تهران است. این اقدام در ازای تحویل ذخایر اورانیوم با غنای بالا از سوی ایران انجام خواهد شد.
اینکه هر یک از طرفین تا چه حد در مواضع خود انعطاف نشان دهند، در نهایت تعیین خواهد کرد که آیا توافقی حاصل میشود یا نه. برای ترامپ، یکی از الزامات این است که به توافقی تن ندهد که بتوان آن را با برنامه جامع اقدام مشترک در دوره اوباما مقایسه کرد؛ توافقی که او در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد و همواره آن را ضعیف توصیف کرده است. دستکم، مذاکرهکنندگان امیدوارند به یک درک چارچوبی میان ایالات متحد و ایران دست یابند که سپس به مذاکرات جزئیتر در هفتههای آینده درباره نکات دقیقتر توافق منجر شود. بااینحال، این رویکرد مخالفانی در واشنگتن دارد که ادعا میکنند ایران ممکن است مذاکرات را طولانی کند تا زمان بخرد، درحالیکه برخی از سامانههای موشکی خود را که در طول جنگ پنهان کرده بود، دوباره آشکار میکند.
اظهارات متناقض، سردرگمی و جنجال در کاخ سفید
در همین شرایط، واشنگتن پست هم در گزارشی به ناهماهنگیها در کاخ سفید در رابطه با موضوع ایران پرداخته است. بر اساس این گزارش، مقامات ارشد دولت دونالد ترامپ، با حضور در برنامههای خبری صبح یکشنبه، برنامه دور بعدی مذاکرات دیپلماتیک در اسلامآباد را تأیید کردند: جی دی ونس، معاون رئیس جمهور، که ترامپ اوایل این ماه او را برای رهبری مذاکرات ایالات متحده انتخاب کرده بود، دوباره در آنجا حضور خواهد داشت.
با این حال، در حالی که مایک والتز، سفیر سازمان ملل متحد و کریس رایت، وزیر انرژی، حضور ونس در مذاکرات را تأیید میکردند، ترامپ خلاف این را به شبکهها میگفت. رئیسجمهور آمریکا در تماسهای تلفنی جداگانه صبح یکشنبه به خبرنگاران ABC و MS NOW گفت که ونس به دلیل نگرانیهای امنیتی به پاکستان سفر نخواهد کرد.
اظهارات ترامپ باعث ایجاد جنجال در کاخ سفید شد، زیرا مقامات برای اصلاح ادعاهای فرمانده کل قوا تلاش کردند و به طور خصوصی به خبرنگاران گفتند که ونس در واقع رهبری هیئت اعزامی به اسلام آباد را بر عهده خواهد داشت. این اظهارات متناقض، چالشی مداوم را برای دولت برجسته کرد: در مورد اطلاعات اساسی مانند اینکه چه کسی در مذاکرات صلح پرمخاطره شرکت خواهد کرد، و همچنین در مورد سؤالات گستردهتر در مورد اینکه آیا ایران با شرایط توافق موافقت کرده یا خیر، ادعاهای نوسانی ترامپ منجر به سردرگمی شده و نیاز به شفافسازی توسط کارکنان او را ایجاب کرده است. آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به درخواست اظهار نظر گفت: «این گفتگوهای دیپلماتیک بسیار روان و در لحظه در حال تغییر هستند. جی دی ونس، معاون رئیسجمهور، کار بزرگی را در رهبری هیئت آمریکایی در این مذاکرات انجام میدهد و رئیسجمهور از تلاشهای او برای کمک به اطمینان از اینکه ایران هرگز نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد، قدردانی میکند». کلی در بیانیهای گفت: «رسانههای سرکش» با ترامپ تماس میگیرند و صحبت میکنند و «سپس از پاسخهایی که دریافت میکنند شکایت میکنند.» او از «دسترسی نامحدود به رئیسجمهور ایالات متحده» که او از ارائه آن خوشحال است، زیرا او شفافترین رئیس جمهور تاریخ است، تمجید کرد.
روایتهای هر لحظه در حال تغییر
ترامپ روایتهای متغیری از وضعیت مذاکرات با ایران و تنگه هرمز ارائه داده که در برخی موارد از سوی ایرانیها و گاهی اوقات از طریق خودش رد شده است. اظهارات او در مورد چشمانداز کاهش قیمت بنزین، با نظرات قبلی خودش و همچنین وزیر انرژیاش، تناقض داشته است.
و او روایتهای متناقضی در مورد یکی از مسائل کلیدی در این درگیری - سرنوشت اورانیوم غنیشده با غنای بالا ایران - ارائه داده است. پیش از اولین دیدار در پاکستان در ۱۱ آوریل، ترامپ گفت که ایالات متحده و ایران برای حذف اورانیوم غنیشده که میتواند برای ساخت بمب هستهای استفاده شود، با هم همکاری خواهند کرد. او در شبکههای اجتماعی در مورد خواستههای ایالات متحده گفت: «بسیاری از ۱۵ مورد قبلاً مورد توافق قرار گرفتهاند». در ۸ آوریل، از لیویت پرسیده شد که آیا ایران اعلام کرده است که اورانیوم را تحویل خواهد داد یا خیر، او پاسخ داد: «آنها اعلام کردهاند. بله». اما دو طرف بدون توافق اسلامآباد را ترک کردند. در این جلسه، ونس پیشنهاد توقف ۲۰ ساله برنامه غنیسازی ایران را داد که ترامپ بعداً آن را رد کرد. او در ۱۴ آوریل به نیویورک پست گفت: «من این ۲۰ سال را دوست ندارم». اواخر هفته گذشته، ترامپ تکرار کرد که ایرانیها موافقت کردهاند که ایالات متحده اورانیوم غنیشده ایران را که او آن را «غبار هستهای» مینامید، از بین ببرد.
اظهارات ترامپ در مورد اینکه آیا ونس به مذاکرات میرود یا خیر، مهم بود زیرا معاون رئیسجمهور، به عنوان بدبینترین فرد دولت در مورد جنگ، به طور گسترده به عنوان مذاکرهکننده مؤثرتری برای ایرانیها نسبت به استیو ویتکاف، فرستاده ویژه و جرد کوشنر، داماد ترامپ، محسوب شده است. ترامپ اوایل این ماه گفت که مذاکرات از طرف ایالات متحده به رهبری ونس در اوایل این ماه، بین دو طرف «بسیار دوستانه» بوده، آن هم با وجود اینکه مذاکرات ۲۰ ساعته منجر به توافق نشد. اطلاعات اشتباه رئیسجمهور آمریکا در مورد برنامههای سفر معاونش در روز دوشنبه نیز ادامه یافت، زمانی که نیویورک پست گزارش داد که او در یک تماس تلفنی صبحگاهی گفته که ونس، ویتکاف و کوشنر در حال حاضر در راه اسلامآباد هستند و تا دوشنبه شب به وقت محلی در پاکستان خواهند بود. تقریباً یک ساعت و نیم پس از گزارش نیویورک پست مبنی بر اینکه ونس نزدیک به فرود در اسلام آباد است، کاروان خودروهای او در کاخ سفید حاضر شدند. مقامات دولت دوباره برای اصلاح گفته ترامپ تلاش کردند و به خبرنگارانی که نخواستند نامشان فاش شود، گفتند که معاون رئیس جمهور احتمالاً روز سهشنبه آنجا را ترک خواهد کرد.
ترامپ اوایل این ماه، پیش از دور اول مذاکرات در اسلامآباد، اندکی پس از انتصاب ونس برای رهبری این مذاکرات، سیگنالهای متناقض مشابهی در مورد او ارائه داد. در آن زمان، ترامپ به نیویورک پست گفت که ونس ممکن است به دلیل نگرانیهای امنیتی به مذاکرات سفر نکند؛ چند ساعت بعد، کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، اعلام کرد که ونس به عنوان مذاکرهکننده اصلی سفر خواهد کرد.
تناقضی فراتر از مسائل لجستیکی
چندین مقام دولتی که به دلیل مجاز نبودن به بحث عمومی در مورد این موضوع، نخواستند نامشان فاش شود، به ماهیت در حال تغییر برنامههای مذاکرات اشاره کردند که شامل طیف وسیعی از نگرانیهای لجستیکی برای هیئت آمریکایی است و به برنامهها و شرایط طرف ایرانی بستگی دارد. مقامات گفتند که این امر منجر به تغییر برنامههای سفر و جدول زمانی شده است.
اما اظهارات متناقض ترامپ فراتر از مسائل لجستیکی بوده است. روز جمعه، ترامپ گفت که تنگه هرمز باز است و مذاکرات «باید خیلی سریع پیش برود، زیرا بیشتر نکات از قبل مورد مذاکره قرار گرفتهاند». او به بلومبرگ گفت مذاکرات سریع خواهد بود زیرا «بیشتر نکات اصلی نهایی شدهاند»، از جمله تعلیق «نامحدود» برنامه هستهای ایران. او در ادامه ادعا کرد که ایران «موافقت کرده که دیگر هرگز تنگه هرمز را نبندد». با این حال، روز شنبه، ایران اعلام کرد که دوباره این آبراه را خواهد بست زیرا ایالات متحده محاصره دریایی خود را حفظ میکند.
او روز یکشنبه در رسانههای اجتماعی گفت: «ایران اخیراً اعلام کرد که تنگه را میبندد، که عجیب است، زیرا محاصره ما قبلاً آن را بسته است». ترامپ پس از اینکه گفت ایران قبلاً با اکثر شرایط موافقت کرده، دوباره تهدید کرد که اگر دولتش خواستههای ایالات متحده را نپذیرد، زیرساختهای غیرنظامی این کشور را نابود خواهد کرد. او گفت: «ما یک معامله بسیار منصفانه و معقول ارائه میدهیم و امیدوارم که آنها آن را بپذیرند زیرا اگر این کار را نکنند، ایالات متحده تک تک نیروگاهها و تک تک پلهای ایران را از بین خواهد برد. دیگر خبری از آقای خوب نیست!»
ماریا بارتیرومو از فاکس نیوز صبح دوشنبه گفت که ترامپ روز یکشنبه به او گفت: «امشب توافقی امضا خواهد شد». بعدازظهر دوشنبه، او هرگونه فشار زمانی برای توافق را رد کرد. او در پستی در شبکههای اجتماعی که به مدت زمان جنگهای قبلی، از جمله جنگ جهانی و ویتنام، اشاره داشت، گفت: «من به هیچ وجه تحت فشار نیستم، هرچند همه چیز نسبتاً سریع اتفاق خواهد افتاد!»
ترامپ همچنین پیامهای ضد و نقیضی در مورد قیمت بنزین منتشر کرده که از زمان اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی نفت، افزایش یافته است. روز دوشنبه، او در مصاحبهای با هیل گفت که کریس رایت، وزیر انرژی او، «کاملاً اشتباه» میکند که میگوید قیمتها تا سال ۲۰۲۷ به ۳ دلار در هر گالن کاهش نمییابند. رئیسجمهور آمریکا پیشبینی کرد که قیمت بنزین «به محض پایان این وضعیت» کاهش خواهد یافت.
یک هفته قبل، ترامپ به بارتیرومو گفته بود که امیدوار است هزینههای بنزین و نفت قبل از انتخابات میاندورهای کاهش یابد، اما قیمتها «باید در ماه نوامبر تقریباً یکسان باشند» و ممکن است «کمی بالاتر» باشند. طبق گزارش AAA، میانگین قیمت هر گالن بنزین در روز دوشنبه ۴.۰۴ دلار بود که ۸۷ سنت نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. تحلیلگران و اقتصاددانان انرژی هشدار دادهاند که حتی اگر تنگه هرمز بازگشایی شود، قیمتها در پمپ بنزینها میتواند همچنان بالا بماند، زیرا قیمتها در پمپ بنزینها معمولاً بسیار کندتر از افزایش آنها کاهش مییابد.
