به گزارش اکوایران، تمدید یک طرفه و ناگهانی آتشبس از سوی رئیسجمهور ایالات متحده پرسشهای زیادی را پیرامون این موضوع به همراه داشته است.
آتشبس محدود و تصمیم برای گام بعدی
به نوشته سیانان، رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، بعدازظهر سهشنبه در کاخ سفید با تیم امنیت ملی خود جلسهای فشرده برگزار کرد و با تصمیمی مهم روبهرو بود: گام بعدی در قبال ایران چه باشد؟ مهلت آتشبس او رو به پایان بود و هواپیمای ایر فورس تو در پایگاه مشترک اندروز روی باند آماده بود تا معاون رئیسجمهور ایالات متحده، جیدی ونس، برای دور بعدی مذاکرات به پاکستان پرواز کند؛ اما دولت با معمایی روبهرو بود: سکوت تقریباً کامل از سوی ایرانیها.
اکوایران: نشریه واشینگتن پست به این پرسش میپردازد که پاکستان چگونه آموخت که به زبان ترامپ سخن بگوید و به میانجیای غیرمنتظره بدل گردد
در روزهای پیش از آن، آمریکا فهرستی از اصول کلی توافق را برای ایران ارسال کرده بود تا پیش از دور بعدی مذاکرات با آن موافقت کند؛ بااینحال، به گفته سه مقام آگاه از موضوع، چندین روز گذشت بیآنکه پاسخی دریافت شود و این تردید ایجاد گشت که ونس و دیگران با رفتن به پاکستان برای مذاکرات حضوری تا چه حد میتوانند دستاوردی داشته باشند.
باراک راوید گزارشگر آکسیوس درباره همین موضوع به نقل از سه مقام آمریکایی ادعا کرده ترامپ به تهران یک مهلت کوتاه داده تا بر سر یک پیشنهاد متقابل منسجم متحد شوند؛ در غیر این صورت، آتشبسی را که او روز سهشنبه تمدید کرد، پایان مییابد. یکی از منابع آمریکایی که در جریان موضوع قرار دارد گفت: «ترامپ مایل است سه تا پنج روز دیگر آتشبس را تمدید کند تا ایرانیها اوضاع خودشان را سر و سامان دهند. این وضعیت قرار نیست نامحدود ادامه پیدا کند.»
دشواریهای دو طرف مذاکره
به نوشته سیانان، هنگامی که ترامپ روز سهشنبه در کاخ سفید با ونس، وزیر خارجه مارکو روبیو، وزیر دفاع پیت هگست، رئیس ستاد مشترک دن کین و رئیس سیا جان رتکلیف دیدار کرد، دولت هنوز هیچ پاسخی از ایرانیها دریافت نکرده بود. مقامات از میانجی ارشد پاکستان، فیلد مارشال عاصم منیر، خواسته بودند که پیش از سوار شدن ونس به هواپیما، دستکم نوعی پاسخ دریافت کند؛ بااینحال، ساعتها بعد همچنان خبری نبود.
در کاخ سفید، مشاوران ارشد ترامپ باور دارند که یکی از دلایل اصلی عدم دریافت پاسخ، شکافهای موجود در رهبری کنونی ایران است؛ برداشتی که تا حدی بر اساس گزارشهای میانجیهای پاکستانی شکل گرفته است. به گفته این سه مقام آگاه، برداشت دولت این است که ایرانیها بر سر موضع خود یا میزان اختیاری که باید به مذاکرهکنندگان درباره غنیسازی اورانیوم و اندوخته کنونی اورانیوم غنیشده بدهند، اجماع ندارند؛ موضوعی که یکی از نقاط اصلی اختلاف در مذاکرات صلح است. با وجود این موانع جدی، به گفته یکی از مقامات، هنوز این احتمال وجود دارد که مذاکرهکنندگان آمریکا و ایران بهزودی دیدار کنند؛ اما اینکه این اتفاق چه زمانی رخ دهد، بسیار نامشخص است.
در این شرایط، ترامپ بهجای ازسرگیری حملات نظامی، اندکی پیش از پایان مهلت، تصمیم گرفت آتشبس دو هفتهای با ایران را تمدید کند. بااینحال، فروپاشی موقت مذاکرات نشاندهنده دشواریهایی است که ترامپ در تلاش برای دستیابی به توافقی مطابق با خواستههای متعدد خود با آن روبهرو است.
اختلاف کلیدی
ایران آشکارا اصرار کرده است که پیش از ورود به دور تازه مذاکرات، ترامپ باید محاصره کشتیهای ورودی و خروجی از بنادر ایران در تنگه هرمز را لغو کند. ترامپ این درخواست را رد کرده است. او صبح سهشنبه در سیانبیسی گفت: «تا زمانی که به توافق نهایی نرسیم، تنگه را باز نخواهیم کرد».
در جلسه بعدازظهر، ترامپ و سایر مقامات تصمیم گرفتند آتشبسی را که میانجیهای پاکستانی گفته بودند تنها چند ساعت دیگر به پایان میرسد تمدید کنند، هرچند ترامپ پیشتر تصور میکرد این آتشبس تا عصر چهارشنبه به وقت واشینگتن ادامه دارد. این اقدام، در تئوری، میتواند زمان بیشتری به ایران بدهد تا بر سر یک موضع واحد به توافق برسد، هرچند مقامات تأکید کردند که هیچ تضمینی وجود ندارد.
مقامات آمریکایی گفتند که اگر نشانههایی دریافت شود که ایران آماده بازگشت به میز مذاکره است، میتوان بهسرعت سفر را ترتیب داد. تا زمانی که تنگه عملاً بسته باقی بماند، هم ایالات متحد و هم تهران از نظر اقتصادی متضرر خواهند شد و همین موضوع باعث شده برخی مقامات منطقه امیدوار باشند که دو طرف زودتر به راهحل برسند.
مقامات پاکستانی که روز سهشنبه تلاش میکردند ایران را به پیوستن به مذاکرات متقاعد کنند، همزمان ترامپ را نیز به تمدید آتشبس تشویق میکردند. با نزدیک شدن به پایان مهلت، ترامپ تصمیم گرفت «آتشبس را تا زمانی که پیشنهاد آنها ارائه شود و مذاکرات به هر شکل به پایان برسد، تمدید کند.»
در رابطه با همین موضوع خبرگزاری آکسیوس گزارش میدهد: بعدازظهر سهشنبه، ترامپ با تیم امنیت ملی خود جلسهای فشرده برگزار کرد: ونس، ویتکاف، کوشنر، وزیر خارجه مارکو روبیو، وزیر دفاع پیت هگست، رئیس سیا جان رتکلیف، رئیس ستاد مشترک ارتش ژنرال دن کِین و دیگر مقامات ارشد. پیش از جلسه، حتی برخی از مشاوران خود ترامپ هم نمیدانستند او به کدام سو تمایل دارد: حملهای گسترده به زیرساختهای انرژی ایران یا دادن زمان بیشتر به دیپلماسی. در نهایت او گزینه دوم را انتخاب کرد. یک مقام آمریکایی گفت: «شدت این شکاف در چند روز گذشته روشن شد و این سؤال مطرح بود که آیا اصلاً منطقی است در چنین شرایطی به اسلامآباد رفت؟ بنابراین تصمیم بر این شد که کمی زمان بیشتر به تلاشهای دیپلماتیک داده شود.»
مقامات ایرانی بیتفاوت به نظر میرسیدند
در این شرایط، مهدی محمدی، مشاور رئیس مجلس ایران قالیباف که ریاست هیئت مذاکرهکننده را بر عهده داشته، گفت: «تمدید آتشبس توسط ترامپ هیچ اهمیتی ندارد. طرف بازنده نمیتواند شرایط را دیکته کند. ادامه محاصره تفاوتی با بمباران ندارد و باید با پاسخ نظامی مواجه شود.»
اعلام ترامپ مبنی بر ادامه آتشبس، روزی پر از ابهام را به پایان رساند؛ روزی که با این اظهار او آغاز شده بود که «انتظار دارد بهزودی دوباره ایران را بمباران کند.» بااینحال، به گفته منابع آگاه از این گفتوگوها، در نبود ضربالاجل تازه، مشاوران ترامپ بهطور خصوصی به او هشدار دادهاند که کاهش فشار ممکن است به ایران اجازه دهد تا مذاکرات را طولانی کند.
حداقل، مذاکرهکنندگان امیدوار بودند که در همین هفته به یک چارچوب اولیه میان ایالات متحد و ایران دست یابند. مقامات آمریکایی امید داشتند این چارچوب به مذاکرات مفصلتر در هفتههای آینده درباره جزئیات توافق منجر شود. بااینحال، این رویکرد مخالفانی نیز داشت که هشدار میدادند ایران ممکن است با طولانی کردن مذاکرات، زمان بخرد تا برخی از سامانههای موشکی خود را که در طول جنگ پنهان کرده، دوباره فعال کند.
به گفته افراد آگاه از مذاکرات، چندین موضوع کلیدی — از جمله توانایی آینده ایران برای غنیسازی اورانیوم، سرنوشت اندوخته اورانیوم با غنای بالا و اینکه چه تحریمهایی لغو خواهد شد — همچنان حلنشده باقی مانده است.
مواضع ترامپ: خوشبینی یا بیان آرزوها؟
در نهایت، میزان انعطافپذیری هر یک از طرفین تعیین خواهد کرد که آیا توافقی حاصل میشود یا نه. برای ترامپ، یکی از الزامات این است که با توافقی موافقت نکند که شبیه به برجام دوران اوباما باشد؛ توافقی که او در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد و همواره آن را ضعیف توصیف کرده است.
در چند روز گذشته، ترامپ نسبت به دستیابی به توافقی بهتر بر اساس مهارتهای مذاکرهای خود ابراز خوشبینی کرده و حتی روز سهشنبه ادعا کرد اگر در آن زمان رئیسجمهور بود، «خیلی سریع در ویتنام پیروز میشد». او تأکید کرد: «فکر میکنم در نهایت به یک توافق عالی میرسیم. فکر میکنم آنها چارهای ندارند. ما نیروی دریاییشان را از بین بردهایم، نیروی هواییشان را از بین بردهایم، و صادقانه بگویم رهبرانشان را هم از بین بردهایم، که البته از یک جهت کار را پیچیدهتر میکند.» چند ساعت بعد، هنگامی که ترامپ در سالن غذاخوری دولتی از ورزشکاران دانشگاهی ستایش میکرد، برخلاف معمول درباره جنگ سکوت اختیار کرد و تنها برای خبرنگارانی که تلاش میکردند درباره جنگ سؤال بپرسند دست تکان داد و سپس سالن را ترک کرد.
در جستوجوی گزینهها برای خاتمه جنگ؟
آکسیوس هم در گزارش خود در مورد عدم برگزاری نشست اسلامآباد نوشته عصر دوشنبه، به نظر میرسید ایرانیها به میانجیهای پاکستانی برای برگزاری مذاکرات چراغ سبز دادهاند. اما تا صبح سهشنبه این سیگنال محو شد و جای خود را به درخواست لغو محاصره دریایی آمریکا داد. هواپیمای ایرفورس تو ساعتها روی باند پایگاه مشترک اندروز آماده پرواز بود؛ تا زمانی که مشخص شد این سفر انجام نخواهد شد. فرستادگان کاخ سفید، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، که قرار بود از میامی به اسلامآباد پرواز کنند، در عوض سوار هواپیمای دولتی به مقصد واشینگتن شدند.
در این شرایط، چندین مقام آمریکایی و نزدیکان ترامپ به نتیجه مشابهی رسیدهاند: رئیسجمهور معتقد است ایالات متحد هر آنچه را میتوانسته از نظر نظامی به دست آورده و اکنون میخواهد از جنگی که بهطور فزایندهای نامحبوب شده خارج شود. او تا زمانی که همه گزینههای دیگر را امتحان نکند، جنگ را از سر نخواهد گرفت. یک منبع آمریکایی نزدیک به ترامپ گفت: «بهنظر میرسد ترامپ دیگر نمیخواهد از نیروی نظامی استفاده کند و تصمیم گرفته به جنگ پایان دهد».
با این همه، گزارش آکسیوس متذکر شده اگر میانجیهای پاکستانی نتوانند در بازه زمانی تعیینشده توسط ترامپ مشارکت ایران را تضمین کنند، گزینه نظامی دوباره روی میز خواهد بود. به گفته یک منبع منطقهای آگاه از روند میانجیگری و یک منبع اسرائیلی مطلع از مذاکرات، مقامات آمریکایی و میانجیهای پاکستانی منتظرند تا تهران در یکی دو روز آینده سکوت خود را بشکند و به مذاکرهکنندگانش دستور روشنی برای بازگشت به میز مذاکره بدهد. تمدید آتشبس از نگاه ترامپ اهرم فشار را نگه داشته داشته و ادامه محاصره دریایی آن را جبران میکند.
