به گزارش اکوایران، توافقنامه دفاع مشترک مکه میان دولتهای پاکستان، ترکیه و سعودی میتواند این پرسش را در ذهن تمام سران منطقه به وجود آورد که موضع این توافقنامه در قبال آنان چه خواهد بود. در این میان رقابتهای اسرائیل و ترکیه در منطقه شام و شرق مدیترانه و همچنین مواضع خصمانهای که مقاماتشان تاکنون علیه یکدیگر گرفتهاند، اهمیت مضاعفی پیدا میکند.
ترکیه؛ دشمن بعدی اسرائیل
به گزارش خبرگزاری الجزیره، اسرائیل هنوز بهطور رسمی به توافق دفاعیای که پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در مکه امضا کردهاند واکنش نشان نداده است؛ توافقی که برخی تحلیلگران آن را چالشی برای توسعهطلبی منطقهای اسرائیل تلقی کردهاند.
اکوایران: اگرچه امضاکنندگان میکوشند در برابر تهدیدهای منطقهای پیام قدرت و وحدت ارسال کنند، همزمان در توصیف این پیمان بهعنوان یک ابزار بازدارنده نیز محتاط بودهاند.
روز جمعه ترکیه -که در اسرائیل بهعنوان «دشمن بعدی در انتظار» دیده میشود- به همراه پاکستان هستهای و عربستان سعودی -که اسرائیل مشتاق عادیسازی روابط با آن است- پیمان دفاعی مشترک مکه را امضا کردند. یکی از مهمترین بندهای این ائتلاف نظامی تازه این است که تصریح میکند: «هرگونه حمله مسلحانه علیه هر یک از سه کشور، حمله علیه همه آنها تلقی خواهد شد.»
ترکیه تقریباً از سوی تمام جریانهای سیاسی اسرائیل بهعنوان یک تهدید تلقی میشود. اظهارات ماه گذشته هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، مبنی بر اینکه اسرائیل «باری است که بشریت دیگر نمیتواند تحمل کند»، مورد توجه سیاستمداران اسرائیلی قرار گرفت؛ از جمله گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، که آن را «نمونه کلاسیک تحریک به نسلکشی» خواند. در همین حال، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در ماه ژوئن گفت که حملات اسرائیل به سوریه و لبنان تهدید مستقیمی برای آنکارا محسوب میشود. او گفت: «امنیت ترکیه از هاتای [جنوبیترین استان کشور] آغاز نمیشود، بلکه در حلب، دمشق و بیروت نیز آغاز میشود». نتانیاهو در واکنش، اردوغان را «دیکتاتوری یهودستیز» خواند که صلاحیت موعظه اخلاقی به اسرائیل را ندارد.
عربستان سعودی نگرانی کمتری برای اسرائیل ایجاد میکند
عربستان سعودی که طبق گزارشها اسرائیل به دنبال عادیسازی روابط با آن بوده، از نظر اسرائیل نگرانی کمتری ایجاد میکند. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل و دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، بهشدت تلاش کردهاند عربستان سعودی را به توافقهای موسوم به «پیمان ابراهیم» اضافه کنند. اما ریاض از زمان آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳، از روند عادیسازی روابط با اسرائیل -که شامل کشورهای همسایه مانند امارات متحده عربی و بحرین میشود- فاصله گرفته است.
رهبران عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان پس از امضای پیمان مکه در مسجدالحرام، ۷ اوت ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری عربستان سعودی
حملات نتانیاهو به بیش از شش کشور منطقه از سال ۲۰۲۳ تأثیر بزرگی بر عربستان سعودی گذاشته است؛ کشوری که بارها به بهانه میزبانی نیروهای آمریکایی هدف حملات ایران قرار گرفته است. به گفته آندریاس کریگ، مدرس ارشد دانشکده مطالعات امنیتی دانشگاه کینگز کالج لندن: «برای ریاض، تجربه جنگ کنونی یک نتیجهگیری ناخوشایند را تقویت کرده است: قدرت نظامی آمریکا همچنان ضروری است، اما رابطه با آمریکا مصونیت در برابر حمله را تضمین نمیکند و الزاماً به این معنا نیست که واشنگتن مطابق اولویتهای عربستان عمل خواهد کرد. بنابراین عربستان سعودی خواهان عمق راهبردی بیشتر و گزینههای بیشتری است».
موضوع همیشه اسرائیل نیست
بسیاری پیمان دفاعی مشترک مکه را -که از مدتها پیش مطرح بوده- واکنشی به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران میدانند؛ جنگی که در میان تحولات بزرگ منطقهای رخ داده است. خود نتانیاهو نیز طرحی موسوم به «ششضلعی ائتلافها» را دنبال کرده که شامل اسرائیل، یونان، قبرس، هند (رقیب پاکستان) و همچنین کشورهای عربی، آفریقایی و آسیایی نامشخص دیگری است.
مقامات دولتهای عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان پس از امضای پیمان مکه، ۷ اوت ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری عربستان سعودی
اگرچه پیمان عربستان-پاکستان-ترکیه بدون شک تحت تأثیر این تحولات شکل گرفته است، اما نتیجه عوامل دیگری نیز هست. بِرگمن، تحلیلگر مسائل منطقه، به الجزیره گفت: «بیش از هر چیز، این پیمان دفاعی نشاندهنده نبود اعتماد به آمریکا و توانایی یا تمایل آن برای حفاظت از متحدان خاورمیانهای خود است. این پیمان بیشتر نوعی "دست در دست هم دادن" برای مقابله با ایران است تا مقابله با اسرائیل. هرچند بعید است در صورت مثلاً حمله به یک نفتکش، واقعاً برای کمک به یکدیگر وارد عمل شوند. از دید اسرائیل، مهمترین جنبه منفی این پیمان این است که ترکیه که به یک چالش جدی برای اسرائیل تبدیل شده، در آن حضور دارد.»
ترکیه مدتی است برای نتانیاهو بهعنوان یک رقیب و دشمن مفید مطرح بوده است، بهویژه در شرایطی که اسرائیلیها در ماه اکتبر برای انتخاب دولت آینده کشور به پای صندوقهای رأی میروند. نتانیاهو در ماههای اخیر مجموعهای از مصاحبهها، تماسهای تلفنی و بیانیهها انجام داده و تلاش کرده است مانع فروش جنگندههای اف-۳۵ آمریکا به آنکارا شود.
تحلیلگران روزنامه هاآرتص پیشنهاد کردهاند که نتانیاهو ممکن است از ترکیه بهعنوان «یک رقیب راهبردی جدید و مفید» استفاده کند تا اعتبار امنیتی خود را در آستانه انتخابات عمومی تقویت کند؛ انتخاباتی که طبق نظرسنجیهای اخیر، نتانیاهو و رقیبش گادی آیزنکوت رقابتی نزدیک دارند. نفتالی بنت، نخستوزیر سابق اسرائیل و یکی دیگر از منتقدان نتانیاهو، در ماه فوریه ترکیه را «ایران جدید» خواند و درباره شکلگیری یک «محور سنی خصمانه همراه با پاکستان هستهای» هشدار داد. حامیان بنت، پیمان اعلامشده روز جمعه را تأییدی بر ارزیابیهای امنیتی قبلی او خواهند دانست؛ موضوعی که میتواند بر توانایی اسرائیل برای اقدام در لبنان، سوریه و داخل اسرائیل تأثیر بگذارد.
در حال حاضر، پیوند امنیتی میان ترکیه، عربستان و پاکستان احتمالاً به یکی از موضوعات اصلی رقابت انتخاباتی میان نتانیاهو و مخالفانش در آستانه انتخابات اکتبر تبدیل خواهد شد. دانیل لوی، مشاور سابق دولت اسرائیل و منتقد کنونی آن، به الجزیره گفت: «در فصل انتخابات، همه چیز تشدید میشود. نتانیاهو بهشدت از ترکیه انتقاد کرده، اما بنت حتی موضع افراطیتری در این زمینه داشته و آن را بهعنوان چالش جدیدی شبیه ایران در منطقه معرفی کرده است. مخالفان نتانیاهو یا از این موضوع برای انتقاد از او استفاده و این پیمان، بهویژه حضور عربستان سعودی را یک شکست دیپلماتیک نشان خواهند داد، یا نتانیاهو تلاش خواهد کرد اهمیت آن را کمرنگ کند و به رابطه مهمتر با هند، رقیب پاکستان، اشاره کند؛ رابطهای که او مدعی است شخصاً آن را ساخته است».
نگرانی اسرائیل از روندهای نوظهور در سیاست آمریکا
در رابطه با مواضع اسرائیل در قبال توافقنامه دفاع مشترک مکه، نشریه نیوزویک در گزارشی به سراغ اوفیر آکونیس، سرکنسول اسرائیل در شهر نیویورک، رفت و مواضع او را جویا شد. آکونیس در پاسخ به خبرنگار این نشریه میگوید که نگرانی اصلی او نه عدم قطعیت درباره جنگ با ایران است و نه دیگر بحرانها و درگیریهایی که خاورمیانه را فراگرفتهاند؛ بلکه روندی در سیاست آمریکاست که به گفته او ممکن است روزی به پایان اتحاد تاریخی میان ایالات متحده و اسرائیل منجر شود.
عبد السید، نامزد حزب دمکرات برای سنای ایالت میشیگان، در حال خروج از کنفرانس خبری روز چهارشنبه در دیترویت/عکس از آسوشیتدپرس
آکونیس با اشاره به پیروزیهای انتخاباتی اخیر نامزدهای جریان پروگرسیو حزب دموکرات که مواضعی انتقادی نسبت به اسرائیل و مداخلات آمریکا در خارج از کشور دارند، گفت: «واقعیت این است که برخی افراد در اینجا، قطعاً، ترجیح میدهند تهران بر دولت آمریکا حاکم باشند». او به نیوزویک گفت: «شما میتوانید از رئیسجمهورتان متنفر باشید، میتوانید او را دوست داشته باشید، میتوانید او را نادیده بگیرید، یا بخواهید دولت را تغییر دهید. همه اینها در چارچوب بازی دموکراتیک قرار دارد؛ اما اینکه دشمنان خود را به جای رقبای سیاسیتان ترجیح دهید، این چیز جدیدی است.»
بااینحال، آکونیس گفت امیدوار است «ایالات متحده آمریکا همیشه در کنار ما باشد،» اما تأکید کرد: «ما باید خودمان را آماده کنیم که مستقلتر از گذشته باشیم».. به گفته او، اسرائیل تاکنون سابقه hd از دستاوردهای امنیتی بومی خود نشان داده است؛ از جمله سامانه قدرتمند گنبد آهنین و دیگر سیستمهای دفاعی تولید داخل. اما افزایش احساس استقلال الزاماً به معنای تنها ماندن نیست. آکونیس گفت: «در کنار اتحادمان با ایالات متحده، به ساخت ائتلاف با کشورهای دیگر ادامه خواهیم داد.»
دوستان و دشمنان تازه اسرائیل
از جمله کشورهایی که اسرائیل در سالهای اخیر روابط خود با آنها را گسترش داده، میتوان به هند، یونان و قبرس اشاره کرد؛ کشورهایی که بخشی از آن چیزی هستند که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پیش از سفر نارندرا مودی، نخستوزیر هند، آن را «ششضلعی اتحادها» نامیده بود. این سفر چند روز پیش از آغاز جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران انجام شد.
یک الگوی پیشنهادی برای درک ائتلافهای منطقهای در خاورمیانه و فراتر از آن/طرح از نشریه نیوزویک
یکی دیگر از اقدامات اسرائیل در زمینه روابط خارجی، نزدیکی با امارات متحده عربی بوده است؛ کشوری که همراه با بحرین، در چارچوب ابتکار «توافقهای ابراهیم» در سال ۲۰۲۰ روابط خود را با اسرائیل عادی کرد. پس از آن، سودان و مراکش نیز به این روند پیوستند. آکونیس گفت این فهرست محدود به این کشورها نیست. او با اشاره به بازگشت اخیر وزیر خارجه اسرائیل، گیدئون سعار، از آمریکای جنوبی گفت: «اکنون یک تغییر قابل توجه نسبت به اسرائیل در کشورهایی مانند کلمبیا وجود دارد».
اما اسرائیل تنها ایران و متحدین منطقهای آن را در فهرست تهدیدهای خود نمیبیند. یک «چهارگانه» در حال شکلگیری متشکل از قدرتهای اصلی سنی، یعنی عربستان سعودی، ترکیه، مصر و پاکستان نیز با بدگمانی عمیق مقامهای اسرائیلی روبهرو شده است. اندکی پس از اعلام توافق مکه، نتانیاهو و نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در یک تماس تلفنی درباره همکاریهای خود و تحولات خاورمیانه گفتوگو کردند.
او بیشترین انتقاد خود را متوجه مواضع جریان پروگرسیو در غرب در قبال مناقشه اسرائیل-فسطین کرد. او در ادامه گفت اسرائیل «برنامههایی» دارد، از جمله احیای یک «خط مستقیم تاریخی میان بیروت و قاهره از طریق حیفا، تلآویو، غزه و سپس مصر». او این مسیر را با کریدور ریلی بوستون–واشنگتن در آمریکا مقایسه کرد و مدعی شد چنین پروژهای در خاورمیانه نیز امکانپذیر است، اگر خصومت با اسرائیل وجود نداشته باشد. آکونیس ادعا کرده یکی از موانع اصلی تحقق چنین اهدافی جریانهای پروگرسیو در غرب و آمریکا هستند که سازمانهای ضداسرائیلی در خاورمیانه را به ارزشهای غربی و حتی به خودشان ترجیح میدهند.
