به گزارش اکوایران، در شرایطی که کشمکش میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران بر سر کنترل تنگه هرمز ادامه دارد، به نظر میرسد اظهارات تازه ترامپ تنشها را شعلهورتر کند. این در حالی است که واشنگتن ادعا کرده تمرکز خود را از بازگشت به عملیات نظامی به فشار اقتصادی علیه ایران معطوف خواهد کرد.
به نوشته الجزیره، در حالی که تنشها با ایران بالا گرفته، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده مدعی اعلام تنگه هرمز به عنوان «قلمرو» شده است. ترامپ روز جمعه در نیویورک به هواداران خود گفت که ایالات متحده به زودی این آبراه حیاتی را که برای عرضه جهانی نفت، گاز طبیعی و کود حیاتی است، تصاحب خواهد کرد. ترامپ با خنده گفت: «پس از اینکه ایران را شکست دهیم، به زودی تنگه هرمز را به عنوان قلمرو ایالات متحده اعلام خواهم کرد».
ترامپ در سخنرانی روز جمعه که در جمع مقامات انتظامی ایراد شد، محاصره را غیرقابل نفوذ خواند و آن را به عنوان خدمتی برای کشورهایی که به عبور و مرور از طریق تنگه متکی هستند، توصیف کرد. او گفت: «فقط باید به خاطر داشته باشید که کاری که ما انجام میدهیم، خدمتی بزرگ برای جهان است. نه تنها برای خودمان، بلکه برای جهان. محاصره غیرقابل توقف است. این یک دیوار فولادی است».
اکوایران: اکنون این پرسش در میان است که ایالات متحده واقعاً تا چه مدت میتواند محاصره دریایی را ادامه دهد و آیا ایران تماشاگر این وضعیت خواهد بود؟
آخرین اظهارات ترامپ احتمالاً تنشهای مداوم با ایران را تشدید خواهد کرد. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در امور حقوقی و بینالمللی، در رسانههای اجتماعی با لحنی اعتراضی نوشت: «ترامپ گفت که پس از شکست ایران، به زودی تنگه هرمز را به عنوان قلمرو آمریکا اعلام خواهد کرد. «تنگه هرمز را نمیتوان با یک توییت، نه با یک ناو هواپیمابر، نه با صدور فرمان و نه با یک سخنرانی انتخاباتی تصرف کرد. ایران نه از تهدید میترسد و نه با نمایش قدرت مرعوب میشود.»
اظهارات روز جمعه اولین باری نیست که ترامپ پیشنهاد گسترش قلمرو ایالات متحده را میدهد. ترامپ در دومین سخنرانی افتتاحیه خود در سال ۲۰۲۵، چشماندازی از ایالات متحده به عنوان «یک ملت در حال رشد» ارائه داد و به مناطقی مانند کانادا و گرینلند، یک قلمرو خودمختار دانمارک، فشار وارد کرده است تا حاکمیت خود را واگذار کنند.
پیش از این در روز جمعه، ترامپ به فاکس نیوز گفت که از اهرم اقتصادی برای تضعیف و منزوی کردن ایران، که دهههاست تحت تحریمهای سنگین ایالات متحده قرار دارد، استفاده خواهد کرد. در مصاحبهای جداگانه با نیوزمکس، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، نیز اظهار داشت که ایالات متحده ممکن است در روزهای آینده از اقدامات اقتصادی جدیدی برای آسیب بیشتر به اقتصاد ایران رونمایی کند.
مرحله جدیدی از جنگ و ادامه بنبست
در این شرایط، پل ماسگریو، دانشیار سیاست در دانشگاه جورج تاون در قطر به الجزیره گفت که ترامپ معمولاً چنین اظهاراتی را در درجه اول برای مخاطبان آمریکایی، به ویژه پایگاه حامیان خود، بیان میکند. به گفته او، مهم است به یاد داشته باشیم که ترامپ محصول برنامههای تلویزیونی آمریکایی است و در نهایت، یک «شومن» است. ماسگریو هشدار داد: «این مردی است که حرفهای بزرگ میزند. شما باید در برخی موارد او را جدی بگیرید، اما نه به معنای واقعی کلمه».
دونالد ترامپ هنگام خروج از مرکز آموزش و اطلاعات آکادمی پلیس شهرستان ناسائو در نیویورک، ۱۴/ عکس از خبرگزاری فرانسه
او گفت، ترامپ را نمیتوان جدی گرفت، به خصوص در این مورد، زیرا تبدیل تنگه به قلمرو ایالات متحده از نظر فیزیکی و قانونی غیرممکن است. اما این اظهارات نشان میدهد که ترامپ مصمم است در برابر ایران عقبنشینی نکند و شکست در جنگ چند ماهه را نپذیرد. او گفت، در عوض، در مرحله جدیدی از جنگ، شاهد تلاش واشنگتن برای اعمال تحریمهای اقتصادی بیشتر و حتی جنگ در جبهههای دیگر، مانند حملات سایبری به ایران، خواهیم بود.
ماسگریو خاطرنشان کرد، در این وضعیت، ایران از خود سرسختی نشان میدهد و نمیخواهد ضعف اقتصادی از خود بروز دهد. برخی از تندروهای دولت نمیخواهند با «مذاکره» مرتبط شوند، از این رو بیانیههای رسمی مذاکره با ایالات متحده را انکار میکنند، در حالی که مذاکره با میانجیگرانی مانند قطر و پاکستان را میپذیرند.او نتیجه گرفت که بعید است هیچ یک از طرفین شکست را بپذیرند و در کوتاهمدت تا میانمدت، نتیجه این خواهد بود که جنگ وارد «بنبست» شود.
تمدید آتشبس؟
در این شرایط، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، گفت که ایران فعلا تصمیمی برای از سرگیری مذاکرات با آمریکا ندارد. او گفته که واشنگتن باید شرایط مورد نظر در تنگه را برآورده کند تا کشتیرانی در این آبراه از سر گرفته شود. توافق اولیه ماه ژوئن برای پایان دادن به جنگ در حال فروپاشی است. عراقچی گفته ما از ابتدا آتشبس نداشتیم که حالا بخواهیم آن را تمدید کنیم. آنچه در پایان جنگ و در یادداشت تفاهم اسلامآباد اعلام شد، «خاتمه جنگ» بوده و نه آتشبس؛ آنچه در یادداشت تفاهم اسلامآباد آمده بود، پایان جنگ بود، نه آتشبس. آمریکا این یادداشت را نقض کرد و درگیریها از سر گرفته شد. بنابراین آتشبس ۶۰ روزهای وجود نداشت که نیاز به تمدید داشته باشد.
کشتیها در تنگه هرمز، آنگونه که از منطقه مسندم، عمان دیده میشوند؛ ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶/عکس از خبرگزاری رویترز
بدین ترتیب، به نوشته پالیتیکو، به نظر میرسد آتشبس شکننده بین ایالات متحده و ایران، بدون توافقی برای تمدید آتشبس و احتمالاً پایان جنگ بین دو کشور، روز دوشنبه منقضی میشود. یک مقام ارشد کاخ سفید، وضعیت بین دو کشور را پیش از مهلت انقضای آتشبس دوشنبه «ایستا» توصیف کرد. این مقام گفت: «مهم نیست چقدر به توافق نزدیک یا چقدر دور هستیم. مهم این است که آیا ایران میخواهد به میز مذاکره بیاید و با یک توافق موافقت کند. در حال حاضر، آنها این کار را نکردهاند».
به گفته جیمز جفری، سفیر سابق که در سه دوره ریاست جمهوری در خاورمیانه خدمت کرده: «در حال حاضر هر دو طرف برای ادامه آتشبس-محاصره/مسدودسازی هرمز کنونی منافعی دارند، زیرا هر یک فکر میکند که این وضعیت ممکن است برایش مؤثر باشد و هر کدام فکر میکنند که گزینههای دیگری مانند تشدید نظامی یا «تسلیم» کمتر خوشایند هستند».
با این همه، چشمانداز روشنی در مورد تاثیر فشار اقتصادی از سوی واشنگتن برای متقاعد کردن تهران که تاکنون با وجود تهدیدهای فیزیکی و اقتصادی دوام آورده، وجود ندارد. به گفته یک منبع آگاه از مذاکرات: «آستانه درد ایران در برابر فشار اقتصادی بسیار بالاست». به گفته بنی سبتی، محقق برنامه ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی، رگبار مداوم تهدیدهای ترامپ فقط موضع تهران را سختتر میکند. به گفته سبتی، تهران دست خود را در مذاکرات بالاتر میداند - موضعی که در نهایت وقتی تهدیدهای ترامپ توخالی است، تقویت میشود. او گفت: «این موضوعی روانشناختی است، نه اینکه از نظر فیزیکی چقدر قوی هستید، همانطور که غرب چیزها را اندازهگیری میکند. از نظر آنها، آنها اکنون بسیار قوی هستند. آنها جهان را کنترل میکنند».
یک درس ساده
در این شرایط، به نوشته والاستریت ژورنال، مقامات ارشد دولت ترامپ تلاش میکنند از طریق فشار اقتصادی مضاعف، از این بن بست خارج شوند. به گفته تحلیلگران، با تکیه بیشتر ترامپ بر محاصره بنادر ایران، مقامات تهران در تلاشاند تا نشان دهند که کوتاه نمیآیند و تنگه را تا زمانی که قیمت انرژی ایالات متحده را مجبور به عقبنشینی کند، بسته نگه خواهند داشت.
ملوانان نیروی دریایی آمریکا در حال حمل یک فروند جنگنده سوپر هورنت F/A-18F بر روی عرشه پرواز ناو هواپیمابر یو اس اس آبراهام لینکلن، ۱۷ مارس ۲۰۲۶/ عکس از نیروی دریایی ایالات متحده از طریق رویترز
به گفته علی واعظ، معاون مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای گروه بینالمللی بحران: «تهران از هر بازی با واشنگتن یک درس ساده گرفته است: اگر به اندازه کافی خونسردی خود را حفظ کنید، آمریکا اول تغییر مسیر میدهد. برای نظامی که معتقد است برای بقا میجنگد... تهدیدات وجودی معمولاً عزم و اراده را سختتر میکنند، نه اینکه سقف قیمتی برای مقاومت تعیین کنند».
اکنون به نظر میرسد تلاشهای هر دو طرف برای وارد کردن آسیب اقتصادی به یکدیگر، آنها را از مسیر دیپلماتیکی که به نظر میرسید با توافق ماه ژوئن به آن رسیدهاند، دورتر میکند. کاخ سفید در هفتههای اخیر به طور فزایندهای در مورد دستیابی به یک توافق نهایی با تهران بدبین شده است. مقامات آمریکایی گفتند که ترامپ بر فشار بر اقتصاد آسیبدیده ایران تمرکز کرده است تا تهران تنگه را باز کرده و به او اجازه دهد با اعلام پیروزی در جنگ، از آن خارج شود. اما، برای ایران، کنترل بر هرمز این امکان را فراهم میکند که بدون نیاز به دادن امتیازی در مورد برنامه هستهای خود، از ایالات متحده امتیازاتی بگیرد. مقامات ایرانی معتقدند که زمان کافی در اختیار دارند و درخواستهای خود را برای بازگشایی هرمز گسترش دادهاند.
یک بازی آشنا؛ یک مسیر برخورد پرخطر
اکنون به نظر میرسد سوال اصلی این درگیری اکنون این است: کدام طرف ابتدا تحت فشار اقتصادی کوتاه میآید. دن گریزیر، مدیر برنامه اصلاحات امنیت ملی در مرکز استیمسون، به الجزیره گفته ایران احتمالاً میتواند در برابر فشار اقتصادی فزایندهای که ایالات متحده تهدید به اعمال آن بر این کشور برای وادار کردن آن به باز کردن تنگه هرمز میکند، مقاومت کند. گریزیر به الجزیره گفت: «ایرانیها احتمالاً میتوانند در برابر این وضعیت مقاومت کنند. آنها از سال ۱۹۷۹ تحت تحریمهای زیادی قرار گرفتهاند».
یک کشتی در تنگه هرمز از ساحل بندرعباس/ عکس از خبرگزاری وانا
مارک گینزبرگ، سفیر سابق آمریکا و مشاور سیاست خاورمیانه کاخ سفید، هم به الجزیره گفت که کارزار فعلی دولت ترامپ علیه ایران یک «بازی مرغ اقتصادی» -کنایه از اینکه چه کسی زودتر کنار میکشد- است که واشنگتن احتمالاً در آن بازنده خواهد بود. گینزبرگ به الجزیره گفت که اگرچه ایالات متحده مدتهاست از تاکتیکهای فشار حداکثری استفاده کرده، اما وضعیت فعلی متمایز است زیرا «تنگه هرمز کاملاً مسدود است و ایران کاملاً از ذخایر ارزی مورد نیاز برای حفظ اقتصاد خود محروم شده است». با این حال، او هشدار داد که کاخ سفید فاقد یک استراتژی روشن برای حل این بنبست است. گینزبرگ گفت: «شما با وضعیتی مواجه هستید که هیچ پایانی برایش وجود ندارد. ما نمیدانیم رئیس جمهور چه برنامهای دارد. تنها چیزی که میدانیم این است که او درگیر چیزی است که من آن را کارزار استقامت حماسی مینامم».
گینزبرگ با مقایسه این بنبست با یک مسیر برخورد پرخطر، ابراز تردید کرد که واشنگتن بتواند صرفاً از طریق اقدامات اقتصادی، تهران را وادار به همکاری کند. او گفت: «این نوعی بازی اقتصادی است. کدام یک از دو طرف قبل از برخورد از کنار جاده میپرد؟ فکر میکنم در نهایت، دولت آمریکا قبل از اینکه دولت ایران تسلیم شود، تسلیم خواهد شد». او معتقدست ایران با افزایش فشار انتخاباتی ایالات متحده، ترامپ را «بازی میدهد». او گفت: «در نهایت، دونالد ترامپ هر کاری که لازم باشد انجام خواهد داد تا خود را در انتخابات میاندورهای پیش رو و کاهش فزاینده محبوبیتش در داخل نجات دهد».
او خاطرنشان کرد که تهران به خوبی از پویاییهای سیاسی داخلی واشنگتن آگاه است و آماده است تا در این بازی طولانی شرکت کند. گینزبرگ گفت: «ایرانیها نظرسنجیها را زیر نظر دارند. گینزبرگ افزود در حالی که مردم آمریکا «از وضعیت امور منزجر میشوند»، ترامپ با یک معضل روبرو است زیرا نمیتواند شکست را بپذیرد. با این حال، او استدلال کرد که تهران روی یک نتیجه آشنا شرطبندی میکند. گینزبرگ گفت: «ایرانیها اساساً او و ایالات متحده را بازی میدهند.» و افزود که تهران محاسبه میکند که واشنگتن در نهایت «از تمام خواستههایش عقبنشینی خواهد کرد و در نهایت، آنها به لغو تحریمها دست خواهند یافت.»
