به گزارش اکوایران، تفاهمنامهای که با هدف پایان دادن به جنگ بین ایالات متحده و ایران امضا شده بود، امروز (دوشنبه) منقضی شود و نشانههای اندکی وجود دارد مبنی بر اینکه هر کدام از طرفها مایل به تمدید آن باشند - توافقی که هر دو طرف هفتههاست یکدیگر را به نقض آن متهم میکنند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز شنبه در پستی در شبکه های اجتماعی نوشت: «ما هنوز تصمیمی برای از سرگیری مذاکرات با ایالات متحده نگرفتهایم».
در همین حال، میانجیگران قطر و پاکستان همچنان به تبادل پیام میان طرفهای درگیر ادامه میدهند. عراقچی گفته ایران در حال کار بر روی یک توافق جداگانه با عمان برای تعیین مسیرهای جدید کشتیرانی در تنگه هرمز است، اما بازگشایی تنگه تنها در صورت دستیابی به یک راه حل سیاسی امکانپذیر است.
آماده برای دور دیگری از جنگ تمام عیار؟
به نوشته الجزیره، تغییرات اخیر در شورای عالی امنیت ملی و فرماندهان نظامی ایران نشان دهنده موضع سختگیرانهتر در مذاکرات آینده و تمایل کمتر به عقبنشینی، به ویژه در مورد کنترل هرمز است. تحلیلگران به الجزیره گفتهاند که انتصاب دبیر جدید این شورا به منظور هماهنگسازی بهتر عملیات نظامی و غیرنظامی انجام شده است.
اکوایران: همزمان با تبدیل جنگ نظامی به نبرد اقتصادی، استراتژی جدید ایالات متحده یادآور استراتژیهای قدیمیاش است.
به گفته یک تحلیلگر سیاسی، این انتصاب رضایی، همراه با سایر تغییرات اخیر، «نشان میدهد که ایران معتقد است دست بالا را دارد». او گفته هرگونه مذاکره جدید احتمالاً منجر به خواستههای بیشتر ایران، از پایان جنگ غزه گرفته تا لغو تحریمها و محاصره یمن و حتی درخواست خلع سلاح هستهای اسرائیل، خواهد شد.
به گفته این تحلیلگر، گر توافقی حاصل نشود، ایران معتقد است که ترامپ «مایل به دور نهایی دیگری از جنگ تمام عیار است» و ایران تلاش میکند نشان دهد که جنگ طولانی مدت برای آمریکا «بسیار پرهزینه» خواهد بود و بنابراین، در پاسخ، ایران آماده مقابله است. به باور او، «زمان به اقتصاد هر دو طرف فشار میآورد»، اما ایران در این زمینه تجربه بیشتری دارد، زیرا در ۴۰ سال گذشته با تحریمها و فشارهای شدید اقتصادی دست و پنجه نرم کرده است. تهران تصور میکند ایالات متحده «تحت فشار فزایندهای است زیرا با نزدیک شدن به فصل زمستان، قیمت نفت خام افزایش مییابد» و این تقریباً همزمان با انتخابات میاندورهای است. او به الجزیره گفت: «به اعتقاد من، تهران در تلاش است تا ایالات متحده را متقاعد کند که هرگونه حملهای به ایران بسیار پرهزینه خواهد بود».
انقضای توافقی که مرده به دنیا آمده بود
آلن ایر، دیپلمات ارشد سابق آمریکایی هم به الجزیره گفته انقضای تفاهمنامهای که واشنگتن و تهران در ماه ژوئن امضا کردند، اهمیت زیادی ندارد، زیرا این توافق از همان ابتدا مرده بود. ایر به الجزیره گفت: «اینطور نیست که هیچکدام از طرفین احساس نگرانی کنند. هر دو طرف متوجه شدهاند که این توافقنامه تقریباً مرده به دنیا آمده بود. این توافقنامه تقریباً یک دقیقه پس از امضا نقض شد، بنابراین فکر نمیکنم هیچکدام از طرفین صرفاً به دلیل انقضای تفاهمنامه، دوباره خصومتها را آغاز کنند».
دونالد ترامپ در حال امضای یادداشت تفاهم بین ایالات متحده و ایران، ورسای فرانسه، ۱۷ ژوئن 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه
او افزود: «ما هنوز در این بنبست قرار داریم که ایالات متحده بنادر ایران را مسدود کرده و ایران تنگه هرمز را بسته نگه داشته است و به نظر میرسد که این وضعیت همچنان ادامه دارد». به گفته ایر، تهران تصمیم گرفته هرگونه توافقی با واشنگتن را لغو کند زیرا میخواهد فشار بر ترامپ را به حداکثر برساند. او گفت: «تهران که سرسختتر شده تصمیم گرفته که فشار بر ایالات متحده را افزایش دهد و در حالی که ایالات متحده به سمت انتخابات میاندورهای میرود، به رئیس جمهور ترامپ آرامش ندهد. موضع پیشفرض اکنون برای ایران این است که تنگه هرمز را بسته نگه دارد تا فشار بر ایالات متحده را افزایش دهد».
به باور ایر، در این وضعیت، ترامپ هیچ گزینه خوبی در برابر ایران ندارد. ایر به الجزیره گفت: «او فقط [گزینههای] بد و بدتر دارد. د گزینه کمخطرتر برای ایالات متحده واگذاری کنترل تنگه هرمز به ایران با اجازه دادن به ایران برای کنترل جریان ترافیک دریایی به داخل و خارج از تنگه به این امید است که جریان دریایی حیاتی از طریق تنگه افزایش یابد. اما به نظر میرسد که حتی اکنون این امر امکانپذیر نیست، زیرا ایران میخواهد فشار اقتصادی را بر ایالات متحده حفظ و افزایش دهد».
ایر به الجزیره گفت: «ترامپ نمیتواند تنشها را تشدید کند زیرا میداند که اگر این کار را انجام دهد، ایران نیز در مقابل علیه زیرساختهای انرژی خلیج فارس اقدام متقابل خواهد کرد و این چیزی است که او در حال حاضر حاضر به پذیرش آن نیست. اما ترامپ گزینههای زیادی ندارد، زیرا مذاکرات با ایران یک معامله تجاری نیست. اگر این یک معامله تجاری بود، او اعلام ورشکستگی میکرد و به سراغ چیز دیگری میرفت، اما این تنگه را باز نمیکند. بنابراین حتی اگر او میخواست از آن خارج شود، نمیتواند».
در همین حال، ایران به ترامپ برای پایبندی به هر توافقی که با آنها امضا میکند، اعتماد ندارد. ایر گفت، این یکی از دلایلی است که «ایران پول بیشتری را از قبل میخواهد، زیرا به دولت آمریکا اعتماد ندارد. ایران فکر نمیکند که دولت آمریکا هرگز تحریمها را لغو کند، بنابراین داراییهای مسدود شده را میخواهد. ایران میخواهد بتواند از ترافیک به تنگه درآمد کسب کند و اکنون این را میخواهد، زیرا فکر نمیکند این روند پس از توافق اولیه ادامه یابد - دقیقاً مانند توافقهای ایالات متحده در غزه که از مرحله اول فراتر نرفتهاند.»
به وضعیت قبل از جنگ بازنمیگردیم
باربارا اسلاوین، پژوهشگر مرکز استیمسون هم به الجزیره گفت، اما اگر ترامپ بخواهد فشار بیشتری بر تهران وارد کند، اهرمهای زیادی برای استفاده وجود ندارد. ذخایر موشکهای رهگیر ایالات متحده کاهش یافته، ذخایر نفتی استراتژیک آن کم شده و سختافزارهای نظامی کلیدی، از جمله ناوهای هواپیمابر، ماهها بیشتر از زمان برنامهریزی شده در دریا نگه داشته شدهاند، به این معنی که ایالات متحده گزینههای نظامی کمی برای امتحان کردن دارد. اسلاوین گفت، در مورد فشار اقتصادی، تهران نشان داده که میتواند با ایجاد اختلال در ترافیک عبوری از هرمز، آسیب اقتصادی خود را وارد کند.
دیوارنگاره ضدآمریکایی در تهران/ عکس از خبرگزاری آناتولی
به گفته اسلاوین: «ایران در اینجا سرسختانه بازی میکند و آشکارا از دولت ترامپ به دلیل عدم اجرای تفاهمنامه امضا شده در ماه ژوئن، خشمگین است. آنها اقتصاد بینالمللی را به چالش میکشند و دونالد ترامپ را به دردسر میاندازند». اسلاوین گفت، به هر طریقی، ایران احتمالاً هزینههای جنگ را جبران میکند و کنترل زیادی بر تنگه هرمز به دست میآورد. او گفت، این درگیری «از طریق یک توافق، احتمالاً پس از انتخابات میاندورهای ما، زمانی که تأثیر کمتری بر رأیگیری خواهد داشت، حل میشود».
او باور دارد که «ما به وضعیت قبل از جنگ بازنمیگردیم». او به الجزیره گفت: «سوال این است که آیا میتوان ترتیب جدیدی ابداع کرد که ایرانیها را راضی کند و برای ایالات متحده کافی باشد تا محاصره خود را لغو کند. همه به شدت تلاش میکنند تا این موضوع حل شود، اما ایران در اینجا سختگیرانه عمل میکند و به وضوح از دولت ترامپ به دلیل عدم اجرای تفاهمنامه، از نظر خودش، خشمگین است... و آنها اقتصاد بینالمللی و... ترامپ را به دردسر میاندازند». او احتمال حمله زمینی ایالات متحده را رد کرد: «ترامپ آنقدرها هم دیوانه نیست... او گزینه نظامی ندارد... او فقط یک گزینه دیپلماتیک و یک گزینه اقتصادی دارد».
جنگ اصلی هنوز آغاز نشده
در این شرایط، والاستریت ژورنال در گازرشی مدعی شده تهران تفاهمنامه ماه ژوئن با واشنگتن را نه یک مسیر دیپلماتیک برای پایان درگیری، بلکه مانوری تاکتیکی از سوی ایالات متحده و اسرائیل برای کاهش فشار بر بازارهای جهانی انرژی و آمادهسازی جهت حملات بعدی ارزیابی کرده است. بر اساس این گزارش، تهران بهجای اعتماد به این تفاهمنامه، خود را برای درگیری گستردهتر با آمریکا آماده کرده و از فرصت ۶۰ روزه تنفس برای بازسازی ساختار نظامی، فشردهسازی خطوط تولید موشکی و آمادهسازی نیروهای مسلح جهت یک مواجهه تمامعیار بهرهبرداری کرده است.
نمایش موشک در میدان آزادی تهران/ عکس از خبرگزاری وانا
به گفته مقامهای ایرانی و عرب، از نظر تهران، این توافق احتمالا صرفا تلاشی از سوی آمریکا و اسرائیل بود تا فشار بر اقتصاد جهانی را کاهش دهند و برای حملهای بزرگتر در آینده زمان بخرند. آنها بهجای اعتماد به مذاکرات، دو ماه گذشته را صرف آماده شدن برای جنگی بزرگتر کردند.
محمدحسن سنگتراش، تحلیلگر دفاعی مستقر در تهران به وال استریت ژورنال گفته: «دیدگاه گستردهای در ایران وجود دارد که جنگ اصلی هنوز آغاز نشده است. آنچه تاکنون دیدهایم، بهطور فزایندهای از دریچه تاکتیکهای قاچقاچ کردن تفسیر میشود؛ تشدید محدود و تدریجی که برای تضعیف توانمندیها پیش از یک رویارویی بزرگتر طراحی شده است».
این رویکرد نشان میدهد که تهران تنشزدایی موقت را به عنوان یک وقفه استراتژیک برای ترمیم نقاط ضعف، افزایش ذخایر تسلیحاتی و تثبیت مواضع خود در تنگه هرمز در نظر گرفته است. بدین ترتیب، آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای جنگ، شکاف عظیمی را میان نحوه نگاه واشنگتن و تهران به این مرحله از جنگ نشان میدهد. این اختلاف باعث شده موضع ایران در مذاکرات سختتر شود و مقامات تهران تمایلی به نهایی کردن توافقهای مورد نظر ترامپ را نداشته باشند.
