به گزارش اکوایران، در کنفرانس برجسته دیپلماتیک ترکیه که این هفته در شهر تفریحی آنتالیا در سواحل مدیترانه برگزار گشت، ایالات متحد بهندرت موضوع رسمی گفتوگوها بود؛ اما در میان بحثهای هزاران شرکتکننده، از جمله دهها رئیس کشور و نیز دیگر مقامات ارشد از اروپا، خاورمیانه، آفریقا و آسیا، پرسشهایی درباره این جریان داشتند که وقتی ایالات متحد متحدان خود و نظم جهانیای را که مدتها مدعی نمایندگی آن بود نادیده میگیرد، چگونه باید واکنش نشان داد.
انتقاد از سیاست خارجی دولت ترامپ
به نوشته نیویورک تایمز، آشفتگی سیاست خارجی در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ و اختلالات گسترده ناشی از جنگ ایالات متحد و اسرائیل با ایران، فوریت تازهای به این ایده داده است که ترکیه و دیگر «قدرتهای میانه» باید کمتر به قدرتهای بزرگ جهانی تکیه کنند و در عوض با همسایگان خود برای مدیریت مناطقشان به همکاری بپردازند. تمایل به چنین همکاریای بارها در این کنفرانس —مجمع دیپلماسی آنتالیا — که روز یکشنبه به پایان رسید، مطرح شد.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در نشست خبری پایانی گفت: «اگر این منطقه همچنان منتظر یک نجاتدهنده بماند، در نهایت تا ابد با این مشکلات روبهرو خواهد بود.» او افزود که کشورها باید برای «مالکیت مسائل منطقهای» گرد هم آیند.
از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید، او اصول دیرینه سیاست خارجی ایالات متحد را کنار گذاشته است. او سازمان ملل را مورد انتقاد قرار داده، تهدید به خروج از ناتو کرده و ترویج حقوق بشر و دموکراسی در خارج از کشور را کنار گذاشته است؛ اما جنگ علیه ایران که او آن را همراه با اسرائیل و با وجود تلاشهای شدید دیگر کشورها برای جلوگیری از آن آغاز کرد، اقتصاد جهانی را مختل کرده و چندین شریک آمریکا را به اهدافی برای اقدامات تلافیجویانه ایران تبدیل کرده است.
تیموتی اش، اقتصاددان در شرکت آر.بی.سی. بلوبی در لندن که در این کنفرانس شرکت داشت، گفت: «آمریکا در ایران برخلاف منافع متحدانش عمل کرد. این موضوع این ایده را تقویت میکند که باید جایگزینی برای آمریکاییها وجود داشته باشد.»
مسائل مطرح شده در «مجمع دیپلماسی آنتالیا»
این کنفرانس نهتنها محلی برای گفتوگو درباره سیاست خارجی بود، بلکه فرصتی را برای ترکیه فراهم کرد تا دیدگاه خود درباره جهان و جایگاهش در آن را مطرح کند. این گردهمایی در پنجمین سال برگزاری خود طیفی از مقامات عمدتاً غیرغربی را جذب کرد و شبکه دیپلماتیک گستردهای را که مقامات ترکیه میگویند این کشور را به میانجیای ارزشمند تبدیل میکند، به نمایش گذاشت.
در روز نخست، دیپلمات ارشد اوکراین در برابر جمعیتی انبوه درباره تلاشهای کشورش برای مقابله با تهاجم روسیه سخن گفت. روز بعد، همتای روس او در برابر جمعیتی مشابه درباره آنچه بدرفتاری غرب با روسیه میدانست گفتوگو کرد. با وجود جنگ ایران که اکنون با یک آتشبس موقت متوقف شده است، مقامات آمریکایی و ایرانی هر دو در میان جمعیتی که برای قهوه و ساندویچ صف کشیده بودند، برای رسیدن به جلسات خود رفتوآمد داشتند. آنها با یکدیگر دیدار نکردند.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در مراسم افتتاحیه روز جمعه گفت نظام جهانی در «بحران اخلاقی و وجودی» قرار دارد و بار دیگر شعار خود را تکرار کرد که «جهان بزرگتر از پنج است» — انتقادی از تعداد محدود کرسیهای دائم در شورای امنیت سازمان ملل. او اسرائیل را به آنچه «نسلکشی» در غزه و گسترش نظامی در لبنان، سوریه و ایران خواند، متهم کرد. او گفت که ترکیه آماده کمک به مذاکره برای پایان جنگ در اوکراین است - بیآنکه روسیه را بهخاطر آغاز آن مورد انتقاد قرار دهد. او جنگ ایران را نیز محکوم کرد، اما این کار را بدون اشاره به ایالات متحد یا ترامپ که با او روابطی نسبتاً دوستانه دارد، انجام داد.
بسیاری از شرکتکنندگان از درگیری ایران ابراز نارضایتی کردند. ایمن صفدی، وزیر امور خارجه اردن، در یکی از پنلها گفت: «ما خود را هدف حملات ایران میبینیم، آن هم در جنگی که تلاش کردیم از آن جلوگیری کنیم و بدون تحریک قبلی.»
اظهارات جنجالی تام باراک در مجمع
دو مقام ارشد آمریکایی در این کنفرانس حضور داشتند. یکی از آنها، تام باراک، سفیر ترامپ در ترکیه و فرستاده ویژه برای سوریه، با اظهارات خود جنجال آفرید. او در یک مصاحبه عمومی گفت: «این بخش از جهان تنها به یک چیز احترام میگذارد: قدرت؛ و اگر شما قدرت را نشان ندهید و ضعف را نشان دهید، در موضع دفاعی قرار میگیرید.» او افزود تنها دولتهایی که در خاورمیانه موفق بودهاند «پادشاهیهای خیرخواه» و جمهوریهایی با شیوه اداره مشابه بودهاند. او گفت: «کشورهایی که این ردای دموکراسی را به تن کردهاند یا ما برای حقوق بشر دنبال آنها رفتهایم، شکست خوردهاند؛» و به قیامهای بهار عربی که از سال ۲۰۱۰ آغاز شد و دولتهای دموکراتیک کوتاهمدتی در مصر و تونس ایجاد کرد، اشاره کرد.
روشنترین نمونه از حرکت بهسوی همکاری منطقهای، دیداری در حاشیه کنفرانس در روز شنبه میان وزرای خارجه ترکیه، سعودی، مصر و پاکستان بود که به دنبال تعمیق همکاریهای خود هستند. کارشناسان گفتند که چنین ائتلافهایی نمیتوانند همه خلأهای ناشی از عقبنشینی ایالات متحد را پر کنند.
غالب دالای، پژوهشگر ارشد در چتم هاوس که در کنفرانس حضور داشت، گفت: «مشکل منطقه در رابطه با آمریکا این است که ایالات متحد همچنان برای بسیاری از بازیگران منطقهای ضروری است، اما همزمان غیرقابل اعتماد و اعمالکننده فشار است. چگونه با بازیگری برخورد میکنید که همزمان ضروری، فشارآور و غیرقابل پیشبینی است؟» او پیشبینی کرد که ترکیه و دیگر کشورها به دنبال کردن چنین ابتکارهایی ادامه خواهند داد، اما فقط با کشورهایی که ایالات متحد آنها را تأیید کند.
