به گزارش اکوایران، جنگ پهپادی پایدار و پیشرفته اوکراین، پالایشگاهها را در روسیه از کار انداخته، توازن میدان نبرد را تغییر داده و پس از چهار سال جنگ، برای نخستینبار جنگ را به خانه برخی روسها کشانده است.
اعلام عملیات نفوذ چهل روزه اوکراین علیه روسیه
به گزارش آکسیوس، درحالیکه اعتمادبهنفس اوکراین بالا رفته و روسیه برای تأمین سوخت شهرهایش و تدارکات نیروهایش با مشکل روبهروست، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، میگوید یک «عملیات نفوذ ۴۰ روزه» را آغاز میکند تا مسکو را وادار به امضای توافق صلح کند.
اکوایران: معمولاً عملیات تهاجمی روسیه در اواخر زمستان و اوایل بهار با وقفهای نسبی روبهرو میشود و سپس از ماه مه دوباره شدت میگیرد؛ اما در ماه ژوئن هیچ نشانهای از ازسرگیری پیشرویها در سراسر جبهه مشاهده نشده است.
تنها چند ساعت پس از اعلام زلنسکی در روز پنجشنبه، یکی از بزرگترین حملات پهپادی جنگ رخ داد که ۱۲ منطقه روسیه و همچنین کریمه اشغالی را هدف قرار داد. مقامهای روسیه اعلام کردند دستکم ۶۶۰ پهپاد اوکراینی رهگیری شدهاند. انفجارهایی در یک کارخانه شیمیایی در منطقه تولا گزارش شد.
این حمله یک هفته پس از انفجار عظیمی در بزرگترین پالایشگاه مسکو رخ داد که آسمان را با دود سیاه پوشاند. گزارشها حاکی است که ساکنان به زیرزمینها پناه بردهاند و در بخشهایی از شهر «باران سیاه» مشاهده شده است. منابع به رویترز گفتهاند که این پالایشگاه احتمالاً تا سال ۲۰۲۷ از مدار خارج خواهد بود.
در کنار اهداف دیگر، دستکم سه پالایشگاه دیگر روسیه نیز این هفته هدف قرار گرفتند. اعلام عملیات ۴۰ روزه زلنسکی نشان میدهد که حملات بیشتری در راه است. زلنسکی در حالی که آتش پالایشگاه شعلهور بود گفت: «اگر اوکراین بسوزد، مسکو شما نیز خواهد سوخت.»
او اوایل همین هفته گفت: «دشواریهای زیادی [برای روسیه] وجود دارد، همه به این دلیل که پوتین از پایان دادن به جنگ خود و شنیدن پیشنهادهای ما برای دیدار، مذاکرات واقعی و صلحی با عزت خودداری میکند.»
پوتین دنبال صلح است: صلح دلخواه خودش
از سوی دیگر پوتین تأکید دارد که روسیه آماده مذاکره برای صلح است؛ اما بر اساس شرایط خودش. او اوایل این ماه اذعان کرد که حملات پهپادی اوکراین خساراتی وارد کردهاند، اما گفت این حملات در شکستن جامعه ناکام خواهند ماند. پوتین این هفته گفت: «حملات به زیرساختهای غیرنظامی، هدفشان چیست؟ بیثبات کردن جامعه ... ایجاد احساس عدم قطعیت درباره اقدامات نیروهای مسلح روسیه.»
پیامدهای یک حمله پهپادی اوکراین به یک پالایشگاه نفت در مسکو/عکس از خبرگزاری رویترز
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، که هفته گذشته در نشست جی-7 با زلنسکی دیدار کرد و پیش از آن با پوتین گفتوگو کرده بود، اظهار داشت که اوکراین اکنون در جنگ «وضعیت نسبتاً خوبی» دارد. دو مقام حاضر در اجلاس گفتند ترامپ از پوتین ابراز نارضایتی کرده و حتی اشاره کرده که ممکن است از «تفاهمات آلاسکا» عقبنشینی کند؛ بر اساس این توافق، آمریکا پذیرفته بود که روسیه در هر توافقی کنترل منطقه دونباس اوکراین را در اختیار داشته باشد.
یکی از مقامات به آکسیوس گفت: «ترامپ نسبت به همه چیز درباره پوتین بدبین بود و از فشار بر روسیه صحبت کرد، اما سایر رهبران باور ندارند که او واقعاً اقدامی انجام دهد.»
دیپلماسی به رهبری آمریکا درباره اوکراین به دلیل ترکیب جنگ در ایران و نارضایتیها پس از شکست چند دور مذاکرات قبلی متوقف شده است. مشخص نیست که آیا کارزار پهپادی زلنسکی میتواند واقعاً شتاب تازهای به مذاکرات صلح بدهد یا نه. درحالیکه این حملات فشار بر مسکو را افزایش میدهد، برخی تحلیلگران استدلال میکنند که ممکن است در روسیه این تصور را تقویت کند که باید اوکراین را شکست داد.
اثر حملات دوربرد اوکراین بهویژه در کریمه اشغالی روسیه شدیدتر بوده است، جایی که مقامها فروش سوخت را متوقف کرده و روز جمعه وضعیت اضطراری اعلام کردند. اوکراین به نیروگاههای برق در کریمه و همچنین مسیرهای حملونقل متصلکننده شبهجزیره به روسیه حمله کرده است. اوکراین همچنین از پهپادها برای مختل کردن خطوط تدارکاتی نیروهای روسیه در خط مقدم استفاده میکند. نیروهای روسیه همچنان در تلاش برای پیشروی در شرق اوکراین هستند، اما پیشرفت کند بوده و تلفات گزارششده بالا است.
ناخرسندی پوتین از ترامپ
در رابطه با مواضع تازه دونالد ترامپ درباره جنگ روسیه و اوکراین نشریه فایننشیالتایمز در گزارشی مینویسد که پوتین از چرخش تازه ترامپ در قبال اوکراین ناخرسند شده است:
مقامها میگویند رئیسجمهور آمریکا از حملات پهپادی اوکراین به اهدافی در عمق خاک روسیه «تحت تأثیر» قرار گرفته است. روسیه آمریکا را متهم کرده است که تلاشها برای میانجیگری به منظور پایان دادن به جنگ اوکراین را کنار گذاشته، آن هم پس از آنکه به نظر میرسد دونالد ترامپ بار دیگر به سود کییف موضع خود را تغییر داده است.
ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ در ماه اوت سال گذشته در آلاسکا دیدار میکنند/عکس از خبرگزاری فرانسه
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، روز سهشنبه گفت که آمریکا «گویا از نقش یک میانجی بیطرف» در جنگ عقبنشینی کرده و اظهارات خود ترامپ در سال گذشته را که به تدریج به مواضع مسکو نزدیک شده بود، «فراموش کرده است.»
در عوض، به گفته دو فرد مطلع از گفتوگوهای خصوصی رهبران در نشست هفته گذشته گروه هفت، ترامپ از کارزار اخیر حملات دوربرد اوکراین به اهدافی در عمق خاک روسیه «بسیار تحت تأثیر قرار گرفته و مشتاق» بوده است. ترامپ همچنین در آن نشست با تشدید تحریمها علیه بخش انرژی روسیه موافقت کرد.
این حملات، که از آن زمان با هدف قرار دادن تأسیسات نظامی اطراف مسکو و یک پالایشگاه نفت در حومه شهر شدت گرفتهاند، از حمایت اطلاعاتی آمریکا برخوردارند؛ حمایتی که متحدان غربی از واشنگتن خواستهاند همچنان ادامه دهد.
اظهارات لاوروف تاکنون روشنترین نشانه از افزایش نارضایتی در روسیه است؛ نارضایتیای که ناشی از آن است که آمریکا نتوانسته به پایان دادن به تهاجم ولادیمیر پوتین به اوکراین که اکنون وارد پنجمین سال خود شده است، بر اساس شرایط مطلوب مسکو کمک کند. لاوروف در یک کنفرانس سیاست خارجی در مسکو گفت روسیه «بر تحقق اهداف [تهاجم] متمرکز خواهد شد، زیرا تمام امیدها به اینکه آمریکا بتواند یک میانجی صادق باشد مدتها پیش از بین رفته است.»
تنها در ماه مارس، مقامهای اطلاعاتی آمریکا معتقد بودند که روسیه دست بالا را در جنگ دارد؛ اما در ماههای اخیر، دیپلماتهای اروپایی اشاره کردهاند که مقامهای آمریکایی موضع خود را تغییر داده و دیگر معتقد نیستند که مسکو در حال پیروزی در جنگ است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، این ماه در جلسهای در سنا گفت: «آنها قطعاً به اهدافی که در روز نخست تعیین کردند، نخواهند رسید.» او افزود: «حتی ممکن است هرگز نتوانند از نظر نظامی به اهدافی که اکنون در مذاکرات مطالبه میکنند نیز دست یابند.»
خرسندی زلنسکی از ترامپ
مقامهای ارشد دولت اوکراین به فایننشیالتایمز گفتهاند که نشانههایی میبینند مبنی بر اینکه ترامپ به حمایت قویتر از کییف تمایل پیدا کرده و ممکن است آمادگی بیشتری برای اعمال فشار بر روسیه جهت پایان دادن به جنگ داشته باشد.
بااینحال، آنها همچنان نسبت به اجرای عملی وعدههای رئیسجمهور آمریکا تردید دارند و یادآور میشوند که او پیشتر نیز وعدههایی داده بود که عملی نکرد و سابقهای طولانی در سخنان ستایشآمیز درباره پوتین دارد؛ اما پس از دیدارهای زلنسکی، ترامپ و دیگر رهبران، مقامهای اوکراینی با احتیاط خوشبین هستند که در زمینه موشکهای رهگیر پاتریوت و مجوز تولید تسلیحات غربی پیشرفتهایی حاصل شده است.
گفتوگوی خصوصی ترامپ و زلنسکی در حاشیه اجلاس جی-7 در فرانسه/عکس از سرویس مطبوعاتی ریاستجمهوری اوکراین
یکی از مقامهای اوکراینی گفت که همه چیز به مذاکرات بیشتر میان رستم عمروف، دبیر شورای امنیت و دفاع ملی اوکراین و مقامهای آمریکایی برای نهایی کردن جزئیات بستگی دارد. این مقام افزود که زلنسکی و ترامپ هفته گذشته در جریان ضیافتی در اویان-له-بن فرانسه گفتوگوی مفصلی داشتند. ترامپ به زلنسکی گفته است که از «نتایج نظامی» اخیر کییف تحت تأثیر قرار گرفته است.
زلنسکی پس از این دیدار گفت که ترامپ و روبیو «برای نخستین بار» نسبت به موضوع صدور مجوز تولید موشکهای رهگیر پاتریوت «واکنش مثبتی» نشان دادهاند. او گفت: «همه توافق دارند که اکنون تمام تواناییهای فنی لازم برای آغاز تولید موشکهای سامانه پاتریوت را در اختیار داریم.» وی افزود: «آنچه اکنون لازم است، تأیید شخصی رئیسجمهور ترامپ است.»
به گفته زلنسکی، رهبر آمریکا «قصد دارد از شرکتهای دفاعی آمریکایی بخواهد تولید تحت لیسانس موشکهای پدافند هوایی را در اروپا و اوکراین راهاندازی کنند.»
پوتین پیشتر با تماسهای تلفنی در آستانه نشستهای مهم متحدان، به تلاشهای اوکراین و اتحادیه اروپا برای تغییر نظر ترامپ لطمه زده بود. اما تماس رئیسجمهور روسیه با ترامپ در روز تولد او، چند روز پیش از نشست گروه هفت، ظاهراً تأثیر چندانی نداشت.
ترامپ در نشست گروه هفت گفت: «روسیه باید به توافق برسد.» او افزود: «روسیه شمار بسیار زیادی از نیروهای خود را از دست داده و اوکراین نیز همینطور.» وی مدعی شد که دو طرف در مجموع هر ماه حدود ۲۵ هزار سرباز را از دست میدهند.
پایتختهای اروپایی از این تغییر ظاهری در دیدگاه ترامپ نسبت به جنگ، بهویژه درک او از این موضوع که پیروزی روسیه اجتنابناپذیر نیست، برای افزایش حمایت از کییف استفاده کردهاند. یک مقام ارشد نظامی ناتو گفت: «وقتی اوکراین بهدرستی تجهیز شود، میتواند آثار عملیاتی واقعی ایجاد کند. خطوط دفاعی روسیه نفوذناپذیر نیستند.»
بنبست دیپلماتیک
مسکو برای یافتن پاسخی به پیشرفتهای فناوری اوکراین با مشکل مواجه شده است؛ پیشرفتهایی که ضمن کند کردن نیروهای روس در میدان نبرد، خسارات سنگینی نیز به زیرساختها در صدها کیلومتر داخل خاک روسیه وارد کردهاند.
میدان سرخ همچنان در سیاهی است/عکس از EPA
پوتین روز سهشنبه در دیدار با فارغالتحصیلان آکادمیهای نظامی گفت که حملات اوکراین نشانه استیصال است؛ زیرا به ادعای او، پیشرویهای روسیه در جبهه متوقفشدنی نیست. او گفت: «این پهپادها و حملات به زیرساختهای غیرنظامی برای چیست؟ برای بیثبات کردن جامعه ... و ایجاد نوعی تردید نسبت به اقدامات نیروهای مسلح روسیه.»
پوتین همچنین کشورهای غربی را به آماده شدن برای حمله به روسیه متهم کرد و وضعیت کنونی را با حمله آلمان نازی به اتحاد شوروی در جنگ جهانی دوم مقایسه کرد. او گفت روسیه آماده است «به هرگونه تهدید خارجی و داخلی بهموقع و بهصورت مناسب واکنش نشان دهد.»
روسیه همچنان از روند صلح به رهبری آمریکا حمایت کرده است؛ روندی که از زمان آغاز جنگ در خاورمیانه در اواخر فوریه متوقف شده است. یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی پوتین، روز سهشنبه گفت که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر، داماد او، انتظار میرود پس از نهایی شدن چارچوب توافق صلح آمریکا با ایران به مسکو سفر کنند.
اما به گفته دیپلماتهای غربی و افرادی که در تلاشهای پشتپرده برای پایان دادن به جنگ مشارکت داشتهاند، نارضایتی روسیه از آمریکا از تابستان گذشته به تدریج افزایش یافته است. روسیه احساس میکرد که ویتکاف پیش از دیدار پوتین و ترامپ در آلاسکا در ماه اوت گذشته، مواضع مسکو را بهدرستی درک نکرده بود. آن دیدار پس از آنکه مشخص شد دو طرف بسیار بیشتر از آنچه تصور میشد با یکدیگر اختلاف دارند، با تنش پایان یافت. کاخ سفید این موضوع را رد کرده است.
اگرچه ترامپ اندکی بعد بیانیهای منتشر کرد که در آن از تلاش خود برای برقراری آتشبس فوری عقبنشینی کرده و گویا از خواستههای پوتین برای دستیابی به یک توافق دائمی حمایت کرده بود، اما آمریکا از آن زمان دوباره به موضع اولیه خود بازگشته است.
به گفته این منابع، رویکرد پیشبینیناپذیر ترامپ، همراه با آنچه برخی در مسکو دیپلماسی نامتعارف ویتکاف و کوشنر میدانند، باعث شده روسیه اعتمادی را که به ترامپ برای تحقق اهداف حداکثری پوتین در جنگ داشت، از دست بدهد.
لاوروف نیز گویا به این تغییر در نگرش روسیه اشاره کرد و گفت: «حتی نمیخواهم تصور کنم که آلاسکا نیز، همانند اقدامات اروپا، صرفاً برای خرید زمان و ادامه تسلیح رژیم کییف طراحی شده بود؛ اما آنچه اتفاق افتاد، اتفاق افتاد.»
اقتصاد روسیه تا کی دوام میآورد؟
نشریه اکونومیست در گزارشی به شرایط اقتصادی روسیه و تأثیر احتمالی آن بر چشمانداز ادامه جنگ پرداخته است. از نگاه تحلیلگر این نشریه اقتصاد جنگی روسیه مشکل دارد، اما در آستانه فروپاشی نیست و ولادیمیر پوتین همچنان قادر است هزینههای جنگ خود را تأمین کند.
اکوایران: به نظر میرسد که مقامات کرملین بهدنبال جبران هزینههای سنگین جنگ اوکراین از طریق افزایش حجم نقدینگی باشند که به تورم خواهد انجامید. مقاومتهای مقامات «تکنوکرات» روسیه از جمله رئیس بانک مرکزی این کشور در برابر چنین سیاستهایی میتواند به برخوردهای قهرآمیز بیانجامد.
آیا سرانجام زمان فروپاشی فرا رسیده است؟ پس از چهار سال رشد اقتصادی که با دور زدن تحریمها به دست آمده است، گروهی از اقتصاددانان اندیشکدهها پایان اقتصاد جنگی روسیه را اعلام میکنند. گزارش تازه مؤسسه اقتصاد جهانی کیل استدلال میکند که روسیه با «فرسودگی ساختاری» روبهرو شده است. چارلز هکر از مؤسسه خدمات سلطنتی متحد میگوید اقتصاد روسیه «احتمالاً همین حالا نیز وارد رکود شده است». نایجل گولد-دیویس از مؤسسه بینالمللی مطالعات راهبردی از «بحران در راهِ اقتصاد سیاسی روسیه» سخن میگوید. حتی آمارهای رسمی روسیه نیز نشان میدهد که تولید ناخالص داخلی در سهماهه نخست سال نسبت به سال قبل ۰٫۲ درصد کاهش یافته است.
از زمان حمله به اوکراین در سال ۲۰۲۲، روسیه تحت رهبری ولادیمیر پوتین بارها پیشبینیهای مربوط به فاجعه اقتصادی را به تمسخر گرفته است. این کشور با افزایش تجارت با کشورهایی مانند چین و هند تحریمهای غرب را بیاثر کرده و از ذخایر مالی قابلتوجه خود برای تأمین هزینه نیروهای مسلح، زیرساختها و مزایای اجتماعی استفاده کرده است.
بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، تولید ناخالص داخلی سرانه پس از تعدیل تورم ۱۲ درصد افزایش یافت؛ رقمی که در مقایسه با دیگر بازارهای نوظهور چندان چشمگیر نیست و تا حدی نیز به دلیل تولیدات دفاعی است که سود مستقیمی برای خانوارها ندارد، اما در مقایسه با پیشبینیهای فاجعهبار، عملکرد بدی محسوب نمیشود.
با وجود فشارهای تازه، اقتصاد روسیه در آستانه فروپاشی نیست.
ابتدا باید به آمارهای رسمی ضعیف توجه کرد. این آمارها تا حد زیادی یک خطای آماری هستند. افزایش مالیات بر ارزش افزوده در ژانویه، از ۲۰ درصد به ۲۲ درصد، باعث شد روسها در اواخر سال ۲۰۲۵ خریدهای زیادی انجام دهند؛ موضوعی که رشد آن فصل را تقویت کرد، اما به بهای کاهش رشد در فصل بعدی تمام شد؛ همچنین اوایل سال ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل روزهای کاری کمتری داشت و حتی بر اساس معیارهای روسیه نیز شرایط آبوهوایی بسیار نامساعد بود.
منبع نمودارها: نشریه اکونومیست
شاخصی که احتمالاً تصویر دقیقتری از فعالیت اقتصادی ارائه میدهد و گلدمن ساکس آن را تهیه کرده است، با وجود رشد ضعیف، از نبود رکود شدید حکایت دارد. دادههای بانک VEB نیز نشان میدهد که تولید ناخالص داخلی در ماههای مارس و آوریل دوباره افزایش یافته است؛ موضوعی که تا حدی به افزایش قیمت نفت مربوط میشود.
بنابراین، روسیه تقریباً بهطور قطع در رکود قرار ندارد.
در سایر حوزهها، تصویر متفاوت است. بر اساس شاخصی که مرکز مستقل نظرسنجی لوادا دنبال میکند، اعتماد مصرفکنندگان کاهش یافته است، اما این کاهش از سطوحی نزدیک به بالاترین حد تاریخی رخ داده است. فرصتهای شغلی ممکن است اندکی کمتر شده باشند، اما نرخ بیکاری همچنان در نزدیکی پایینترین سطح تاریخی خود، یعنی حدود ۲ درصد، قرار دارد.
روسیه در صادرات سوختهای فسیلی با دشواری بیشتری مواجه شده است، زیرا اوکراین حملات به زیرساختهای انرژی این کشور را افزایش داده و قیمت نفت نیز نسبت به اوج خود در جریان جنگ ایران کاهش یافته است؛ بااینحال، مجموع صادرات کالایی روسیه در ماه آوریل اندکی بیشتر از سال قبل بود.
از برخی جهات، اقتصاد حتی در حال بهبود است. نرخ تورم اکنون به نصف اوج اخیر خود، یعنی بیش از ۱۰ درصد، رسیده است. دستمزدهای واقعی، که پیشتر نیز نسبت به سال ۲۰۱۹ حدود ۲۵ درصد افزایش یافته بودند، همچنان در حال رشد هستند. بسیاری از شرکتها نیز عملکرد مناسبی دارند. شرکت هواپیمایی آئروفلوت، حامل ملی روسیه، از ژانویه تا مه مجموعاً ۴۰ میلیارد کیلومتر مسافر جابهجا کرده که تقریباً ۱۰ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است.
الیگارشها وضعیت بهتری نیز دارند. فروش خودروهای لوکس قاچاقشده از غرب افزایش یافته و فروش خودروهای لامبورگینی نسبت به سال ۲۰۲۵ حدود ۸۰ درصد رشد کرده است.
بخش مهمی از این تابآوری ناشی از محرکهای مالی گسترده دولت است. سال گذشته دولت معادل ۷ تا ۸ درصد تولید ناخالص داخلی را صرف نیروهای مسلح کرد.
کسانی که از بحران سخن میگویند معتقدند این هزینهها نیروی کار را از سایر بخشهای اقتصاد خارج کرده و منابع مالی دولت را تخلیه میکند. شاید چنین باشد، اما این جهش نظامی در مقایسه با دوران پیش از جنگ تنها معادل ۳ تا ۴ درصد تولید ناخالص داخلی افزایش یافته است؛ رقمی که بیاهمیت نیست، اما آنقدر هم بزرگ نیست که آثار سرریز عظیمی ایجاد کند. اقتصاد غیرنظامی در حال درجا زدن است و نه در حال انقباض.
در همین حال، مشکلات مالی دولت روسیه هنوز حاد نشدهاند. دولت برای تأمین هزینههای جنگ میتواند مالیاتها را افزایش دهد، همانگونه که در مورد مالیات بر ارزش افزوده انجام داد. همچنین میتواند کسری بودجه را که اکنون حدود ۳ درصد تولید ناخالص داخلی است، با استفاده از صندوقهای ذخیره جبران کند.
افزون بر این، دولت میتواند از بازار داخلی که عملاً در اختیار آن است، استقراض کند. در شرایط اضطراری، مدیران مالی پوتین حتی میتوانند به سپردههای روبلی شرکتها و خانوارها دستاندازی کنند. این اقدام آخرین راهحل خواهد بود و پیامدهای واقعی و گستردهای خواهد داشت، اما چه کسی میتواند مانع آنها شود؟
با در نظر گرفتن همه عوامل، روسیه میتواند در سال جاری انتظار رشد اقتصادی حدود ۱ درصدی را داشته باشد؛ رشدی که تقریباً با عملکرد کشورهایی مانند فرانسه یا کانادا برابری میکند.
تحریمهای شدیدتر، از جمله تحریمهایی که بریتانیا در ۱۶ ژوئن اعلام کرد، ممکن است بخشی از این رشد را کاهش دهند. کاهش بیشتر قیمت نفت و ادامه حملات اوکراین به زیرساختهای نفتی روسیه نیز میتواند همین اثر را داشته باشد؛ اما برای متوقف کردن حرکت آرام و مداوم اقتصاد جنگی پوتین، به اقدامی بسیار رادیکالتر نیاز خواهد بود.
