به گزارش اکوایران، تنگه هرمز کماکان نقطه اصلی توجهها است. در این میان بازتعریف موازنه قدرت در خلیج فارس و بهویژه هرمز اهمیت بهسزایی پیدا کرده است؛ جایی که همزمان میدان تقابل نظامی، فشار اقتصادی و چانهزنی سیاسی شده است.
تصمیم ناگهانی دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا برای توقف «پروژه آزادی»، عملیاتی که با هدف تضمین عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز آغاز شده بود، نقطه عطفی در این معادله به شمار میرود؛ تصمیمی که نه به معنای کاهش تنش، بلکه نشانهای از تغییر شکل آن است.
توقف این پروژه، در شرایطی که همچنان هزاران کشتی در انتظار عبور از یکی از حیاتیترین شریانهای انرژی جهان هستند، بیش از آنکه یک عقبنشینی نظامی تلقی شود، به نظر میرسد بخشی از یک بازی پیچیدهتر دیپلماتیک و راهبردی باشد. واشنگتن از یکسو تلاش میکند مسیر مذاکره با تهران را باز نگه دارد و از سوی دیگر، با حفظ محاصره و فشارهای غیرمستقیم، اهرمهای خود را از دست ندهد.
این وضعیت، نوعی «تعلیق تنش» را رقم زده است؛ نه جنگی تمامعیار در جریان است و نه صلحی پایدار در دسترس.
در همین حال، واقعیتهای میدانی نشان میدهد که تنش در خلیج فارس نهتنها فروکش نکرده، بلکه در حال تغییر ماهیت است. از درگیریهای پراکنده دریایی و مقابله با پهپادها گرفته تا اختلال در مسیرهای کشتیرانی و افزایش ریسکهای امنیتی، همگی بیانگر آن است که تنگه هرمز همچنان در وضعیت شکنندهای قرار دارد.
همزمان، این ناامنیها به حوزههای دیگر نیز سرایت کرده و حتی نظم مالی منطقه را تحت تأثیر قرار داده است؛ بهگونهای که استفاده از ابزارهای نوین مانند ارزهای دیجیتال و شکلگیری «راهروهای مالی سایه» به بخشی از این تقابل تبدیل شدهاند.
در چنین شرایطی، توقف عملیات ترامپ را باید نه پایان یک عملیات، بلکه آغاز فاز جدیدی از رقابت در خلیج فارس دانست؛ فازی که در آن، مرز میان جنگ و دیپلماسی، امنیت و اقتصاد و حتی ابزارهای سنتی و نوین قدرت، بیش از هر زمان دیگری در هم تنیده شده است.
آکسیوس: مقامات ایران و آمریکا به توافق نزدیک شدند
13:00 | بنابه گزارش آکسیوس، به گفته دو مقام آمریکایی و دو منبع مطلع، کاخ سفید بر این باور است که به دستیابی به توافقی با ایران در قالب یک یادداشت تفاهم یکصفحهای نزدیک شده است؛ توافقی که میتواند به پایان جنگ و تعیین چارچوبی برای مذاکرات هستهای دقیقتر منجر شود.
بر اساس این گزارش، ایالات متحده انتظار دارد ایران ظرف ۴۸ ساعت آینده به چندین محور کلیدی پاسخ دهد. با این حال، هنوز هیچ توافق نهایی حاصل نشده است. منابع تأکید کردهاند که این مرحله، نزدیکترین وضعیت دو طرف به توافق از زمان آغاز جنگ محسوب میشود.
در مفاد اولیه این یادداشت تفاهم، تعهد ایران به توقف غنیسازی هستهای، موافقت آمریکا با لغو تحریمها و آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران، و همچنین لغو تدریجی محدودیتهای مربوط به تردد در تنگه هرمز از سوی هر دو طرف پیشبینی شده است.
با این وجود، بخش قابل توجهی از این تعهدات منوط به دستیابی به توافق نهایی است؛ موضوعی که همچنان احتمال بازگشت به درگیری یا شکلگیری یک وضعیت بلاتکلیف طولانیمدت را حفظ میکند؛ وضعیتی که در آن جنگ متوقف میشود، اما بحران بهطور کامل حلوفصل نمیگردد.
در همین حال، کاخ سفید معتقد است در ساختار سیاسی ایران اختلافنظرهای جدی وجود دارد و ایجاد اجماع میان جناحهای مختلف میتواند روند توافق را دشوار کند. برخی مقامات آمریکایی نیز همچنان نسبت به امکان دستیابی حتی به یک توافق اولیه ابراز تردید کردهاند.
بر اساس این گزارش، یادداشت تفاهم ۱۴ مادهای میان استیو ویتکاف و جارد کوشنر، نمایندگان ترامپ، و طرفهای ایرانی، چه بهصورت مستقیم و چه از طریق واسطهها، در حال مذاکره است. این سند در شکل فعلی، پایان جنگ و آغاز یک دوره ۳۰ روزه برای مذاکرات تکمیلی را پیشبینی میکند؛ مذاکراتی که احتمالاً در اسلامآباد یا ژنو برگزار خواهد شد.
در این دوره، موضوعاتی همچون بازگشایی تنگه هرمز، محدودسازی برنامه هستهای ایران و لغو تحریمهای آمریکا مورد بررسی دقیق قرار میگیرد. همچنین بنا بر اعلام یک مقام آمریکایی، محدودیتهای کشتیرانی و محاصره دریایی بهصورت تدریجی کاهش خواهد یافت و در صورت شکست مذاکرات، امکان بازگشت مجدد تحریمها یا اقدام نظامی نیز وجود دارد.
در بخش هستهای، مدت تعلیق غنیسازی همچنان محل اختلاف است و بازهای بین ۱۲ تا ۱۵ سال بهعنوان سناریوی محتمل مطرح شده، در حالی که پیشنهاد ایران ۵ سال و درخواست آمریکا ۲۰ سال عنوان شده است. همچنین واشنگتن خواستار افزودن بندی است که در صورت تخلف ایران، مدت تعلیق افزایش یابد.
بر اساس مفاد در حال مذاکره، ایران متعهد میشود بهدنبال سلاح هستهای نرود و در برخی نسخهها، محدودیتهایی برای فعالیت تأسیسات زیرزمینی نیز پذیرفته شود. همچنین رژیم بازرسیهای گسترده و سرزده سازمان ملل در نظر گرفته شده است.
در مقابل، آمریکا متعهد به لغو تدریجی تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران خواهد بود.
در بخش دیگری از این گزارش، ادعا شده ایران ممکن است با خروج بخشی از اورانیوم غنیشده از کشور موافقت کند؛ موضوعی که پیشتر از سوی تهران رد شده بود و حتی گزینه انتقال آن به آمریکا نیز مطرح شده است.
در همین زمینه، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تأکید کرده است که تدوین توافق نهایی فرایندی پیچیده و زمانبر خواهد بود و نیازمند شفافیت در سطح امتیازات طرفین است. او در عین حال نسبت به برخی مقامات ارشد ایران ابراز تردید کرده و فضای مذاکرات را همچنان نامطمئن توصیف کرده است.
تماس تلفنی عراقچی با همتای عربستانی خود
11:20 | وزرای خارجه ایران و عربستان تحولات منطقه را بررسی و بر همکاری کشورهای منطقه برای جلوگیری از بروز و تشدید تنش تاکید کردند.
به گزارش ایرنا، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان که برای دیدار و رایزنی با مقامات چینی در پکن به سر می برد، ظهر امروز با فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی به صورت تلفنی گفتوگو کرد.
طرفین در این گفتگو ضمن بررسی آخرین روند تحولات منطقهای بر تداوم مسیر دیپلماسی و همکاری کشورهای منطقه برای جلوگیری از بروز و تشدید تنش تاکید کردند.
حملات اسرائیل به ۲۵ هدف در لبنان
09:45 | نیروهای اسرائیلی مدعی شدند که به چندین سایت مرتبط با حزبالله در جنوب لبنان حمله کردهاند. ارتش اسرائیل اعلام کرد در این حملات، شماری کشته شده و آنچه «زیرساختهای نظامی» توصیف شده، هدف قرار گرفته است.
بر اساس این بیانیه، جنگندههای اسرائیلی چندین ساختمان را هدف قرار دادهاند؛ ساختمانهایی که به گفته ارتش، نیروهای حزبالله در آنها «در حال انجام عملیات» بودهاند. همچنین ادعا شده است که طی ۲۴ ساعت گذشته، حدود «۲۵ هدف وابسته به حزبالله»، از جمله یک انبار تسلیحات و دیگر زیرساختها، مورد حمله قرار گرفتهاند.
ارتش اسرائیل همچنین از رهگیری یک هدف هوایی مشکوک خبر داد و اعلام کرد حزبالله اقدام به شلیک موشک، پهپاد انفجاری و خمپاره کرده است؛ با این حال، تأکید کرد که هیچ تلفاتی به نیروهایش وارد نشده است. این ادعاها بدون ارائه شواهد مستقل مطرح شدهاند.
از دوم مارس، اسرائیل حملات گستردهای را علیه لبنان، بهویژه در مناطق جنوبی، آغاز کرده است. این حملات به تخریب شهرها و روستاها انجامیده و بنا بر گزارشها، نزدیک به ۲۷۰۰ نفر، از جمله کادر درمان و خبرنگاران، جان خود را از دست دادهاند. بیروت، پایتخت لبنان، نیز پیشتر هدف حملات قرار گرفته و صدها کشته برجای گذاشته است. در پی این درگیریها، بیش از ۱.۲ میلیون نفر آواره شدهاند.
با وجود اعلام آتشبس در ۱۶ آوریل از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درگیریها میان اسرائیل و حزبالله همچنان ادامه دارد و عمدتاً در مناطقی از لبنان که تحت اشغال نیروهای اسرائیلی است، جریان دارد.
ارسال تجهیزات چین به برنامههای پهپادی ایران و روسیه
09:30 | وال استریت ژورنال در گزارشی مدعی شد، چین همچنان به برنامههای پهپادی ایران و روسیه علیرغم تحریمهای آمریکا تجهیزات میرساند.
در ادامه این مطلب آمده است: شرکتهای کوچک چینی بهطور علنی قطعات پهپادهای دو منظوره از جمله موتور، باتری، کابلهای فیبر نوری و چیپها را به ایران و روسیه صادر میکنند، اغلب در مخالفت با تحریمهای آمریکا.
یک شرکت به نام شیامن ویکتوری تکنولوژی حتی موتورهای پهپاد L550 طراحی شده در آلمان که به پهپادهای حملهای شاهد-۱۳۶ ایران مرتبط است را در جریان درگیریهای منطقهای اخیر بازاریابی کرده است.
مقامات آمریکایی میگویند متوقف کردن این تجارت دشوار است زیرا پهپادها به قطعات تجاری رایج وابستهاند که بهراحتی از طریق زنجیرههای تأمین جهانی منتقل میشوند. بسیاری از تأمینکنندگان چینی شرکتهای کوچکی هستند که کمترین مواجهه با تحریمهای آمریکا را دارند و به طور فزایندهای به صورت علنی فعالیت میکنند.
دیدار وزرای خارجه آمریکا و روسیه درباره ایران
8:50 | مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا امروز با همتای روسی خود، سرگئی لاوروف درباره ایران، روابط دوجانبه و همچنین جنگ در اوکراین گفتوگو کرد.
این وزارتخانه اعلام کرد که تماس به درخواست وزیر امور خارجه روسیه انجام شد. تماسی که کمتر از یک هفته پس از گفتوگوی تلفنی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، برقرار شد.
به گزارش سیانان و به نقل از انتخاب، وزارت امور خارجه روسیه هم در بیانیهای اعلام کرد که دو طرف در مورد وضعیت فعلی امور بینالمللی و روابط روسیه و آمریکا تبادل نظر و درباره برنامه تماسهای دوجانبه گفتوگو کردند. وزارت خارجه روسیه این گفتوگو را سازنده توصیف کرد.
وزیر خارجه چین: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نامشروع است
08:20 | وانگ یی، وزیر امور خارجه چین امروز چهارشنبه -16 اردیبهشت- در جریان دیدار با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران با تاکید بر لزوم برقراری آتشبس در منطقه غرب آسیا گفت: آمادهایم تا تلاشهای خود را برای کاهش شدت تنشها ادامه دهیم. برقراری آتشبس کامل، امری ضروری و اجتنابناپذیر است.
او همچنین با انتقاد از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران ادامه داد: جنگی که ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران به راه انداختهاند، نامشروع است. منطقه در حال گذر از یک پیچ سرنوشتساز است و دیدارهای مستقیم میان دو طرف ضروری است.
مقابله پدافند با ریز پرندهها در قشم
7:40 | به گزارش خبرگزاری مهر، بامداد امروز – 16 اردیبهشت- پدافند شهرستان قشم فعال شده و با ریزپرندهها مقابله کرده است.
طبق اعلام استانداری هرمزگان صدای شنیده شده در جزیره قشم، ناشی از مقابله با ریزپرندهها و پهپادهای شناسایی بوده است و هیچ برخورد، خسارت و یا انفجاری در قشم اتفاق نیافتاده است.
نبرد جدید در خلیج فارس؛ از میدان نظامی تا جنگ مالی
07:00 | منطقه خلیج فارس، پس از تبدیلشدن به یک میدان نبرد ژئوپلیتیکی که در آن امنیت ملی با حاکمیت پولی تلاقی میکند، در حال تغییر رویکرد خود نسبت به نظارت مالی است.
العربی الجدید در گزارش خود نوشت، بانکهای مرکزی این منطقه، از جمله در امارات متحده عربی و عربستان سعودی، بهطور فزایندهای پیامدهای استفاده از پلتفرمهای دیجیتال را بهعنوان ابزارهایی برای دور زدن تحریمهای مالی علیه ایران رصد میکنند؛ بهویژه در شرایطی که تنشهای نظامی اخیر، زنجیرههای تأمین را مختل کرده و قیمت نفت را افزایش داده است.
این پلتفرمها به شکلگیری «راهروهای مالی سایه» کمک میکنند؛ شبکههایی که با اتکا به ارزهای دیجیتال، امکان تأمین مالی خارج از نظارت سنتی را فراهم میکنند. گزارشی که ۴ مه توسط مؤسسه Logistics Insider منتشر شد، نشان میدهد این روند کشورهای خلیج فارس را به تسریع در راهاندازی ارزهای دیجیتال ملی سوق داده است؛ اقدامی با هدف کنترل جریانهای مالی فرامرزی و حفاظت از نظامهای مالی.
در همین حال، حجم تراکنشهای غیرقانونی نیز بهطور چشمگیری افزایش یافته است. بر اساس گزارش ۵ مارس شرکت Chainalysis، این جریانها در سال گذشته با رشد ۶۹۴ درصدی به ۱۵۴ میلیارد دلار رسیدهاند.
در واکنش به این تحولات، بانکهای مرکزی منطقه به سمت استفاده از ابزارهای نظارتی مبتنی بر هوش مصنوعی حرکت کردهاند تا ناهنجاریها در جریانهای مالی دیجیتال را شناسایی کنند؛ بهویژه از طریق ردیابی کیفپولهایی که با واسطههای غیرمجاز در ارتباط هستند.
همزمان، وزارت خزانهداری آمریکا با همکاری متحدان منطقهای، عملیاتی با عنوان «خشم اقتصادی» را اجرا کرد که طی آن، در اواخر آوریل، ۳۴۴ میلیون دلار دارایی دیجیتال (USDT) مسدود شد. این داراییها در کیفپولهای مرتبط با یک مرکز مبادله در تهران نگهداری میشدند و طبق گزارش Fiat Republic (۲۸ آوریل)، از مسیرهای پیچیدهای برای پنهانسازی منشأ خود عبور کرده بودند.
در پی این اقدامات، بانکهای مرکزی خلیج فارس مقررات «انطباق در لحظه» را برای پلتفرمهای فعال در دبی و ریاض اعمال کردهاند. بر اساس این مقررات، تمامی کیفپولهای دیجیتال باید با فهرستهای تحریمی بهروز مطابقت داشته باشند.
کارشناسان معتقدند در شرایط جنگی و با تداوم اختلال در تنگه هرمز، وابستگی فزاینده ایران به ارزهای دیجیتال میتواند روند «چندقطبیشدن مالی» در منطقه را تسریع کند. در این میان، ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی (CBDC) بهعنوان راهکاری برای حفظ جریان تجارت در شرایط بحران مطرح شدهاند.
فرمان توقف «پروژه آزادی» از سوی واشنگتن
03:00 | واشنگتن پست طی گزارشی نوشت: دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا اواخر سهشنبه اعلام کرد که عملیات جدید [پروژه آزادی] ارتش این کشور برای پاکسازی مسیر ترانزیت از طریق تنگه هرمز برای کشتیهای تجاری متوقف میشود. این تصمیم در حالی اتخاذ شده است که بیش از ۱۵۰۰ کشتی تجاری همچنان در انتظار عبور از این آبراه حیاتی، پس از بستهشدن آن توسط ایران، هستند.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «بر اساس درخواست پاکستان و سایر کشورها، موفقیت نظامی فوقالعادهای که در طول مبارزه علیه کشور ایران داشتهایم و علاوه بر این، این واقعیت که پیشرفت بزرگی در جهت دستیابی به یک توافق کامل و نهایی با نمایندگان ایران حاصل شده است، ما به طور متقابل توافق کردهایم که در حالی که محاصره به طور کامل ادامه خواهد یافت، پروژه آزادی (حرکت کشتیها از طریق تنگه هرمز) برای مدت کوتاهی متوقف شود تا ببینیم آیا این توافق میتواند نهایی و امضا شود یا خیر.»
سخنگوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده، که مسئولیت تأمین امنیت عبور و مرور و محاصره مداوم را بر عهده دارد، در پاسخ به پرسشها درباره این توقف، اظهار نظر را به کاخ سفید ارجاع داد.
اعلام این تصمیم از سوی ترامپ پس از برگزاری دو کنفرانس خبری در روز سهشنبه، یکی در پنتاگون و دیگری در کاخ سفید، صورت گرفت. در این نشستها، مقامهای دولت از اثربخشی عملیات نظامی جدید تمجید کرده و تلاش کردند خبرنگاران را قانع کنند که این مأموریت با عنوان «پروژه آزادی» موفق بوده است؛ این در حالی است که ایران در نخستین روز اجرای عملیات، با شلیک موشک و پهپاد به سمت کشتیهای آمریکایی واکنش نشان داد و ایالات متحده نیز در پاسخ، دستکم شش قایق تندروی ایرانی را منهدم کرد.
پیشتر در همان روز، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا اعلام کرده بود که مأموریت این کشور برای حفاظت از کشتیهای تجاری در تنگه هرمز موقتی است و سایر کشورها بهزودی باید مسئولیت آن را بر عهده بگیرند. او همچنین تأکید کرد که آتشبس شکننده با ایران، با وجود حملات به کشتیها، همچنان برقرار است.
هگست در یک نشست توجیهی، در کنار ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، گفت که ایالات متحده یک «گنبد قرمز، سفید و آبی» قدرتمند بر فراز تنگه ایجاد کرده است که آن را «هدیهای مستقیم» به دیگر کشورها برای تسهیل عبور کشتیهای تجاری توصیف کرد.
هرمز در پیچ سرنوشتساز
در مجموع، تحولات اخیر را نمیتوان بهعنوان رویدادهایی پراکنده و مستقل تحلیل کرد؛ بلکه نشانههای شکلگیری یک آرایش جدید در نظم امنیتی، سیاسی و اقتصادی منطقه است. از توقف «پروژه آزادی» ترامپ در تنگه هرمز گرفته تا تداوم درگیریها در لبنان، تحرکات دیپلماتیک میان قدرتهای بزرگ و حتی گسترش جنگهای فناورانه و مالی، همگی اجزای یک معادله بههمپیوستهاند.
تصمیم واشنگتن برای تعلیق عملیات در هرمز، بیش از آنکه یک عقبنشینی ساده باشد، بیانگر ورود به مرحلهای از «مدیریت همزمان فشار و مذاکره» است. آمریکا تلاش دارد بدون ورود به جنگی پرهزینه، اهرمهای خود را حفظ کند و در عین حال مسیر توافق با تهران را باز نگه دارد. اما این وضعیت در عمل به «تعلیق تنش» انجامیده است؛ شرایطی که در آن نه جنگی تعیینکننده رخ میدهد و نه صلحی پایدار شکل میگیرد، و همین امر نااطمینانی در امنیت انرژی و تجارت جهانی را تشدید کرده است.
سفر عراقچی به چین و موضعگیری صریح پکن علیه اقدامات آمریکا و اسرائیل نیز نشانهای از تقویت هماهنگیهای سیاسی در بلوکهای غیرغربی است. این تحرک دیپلماتیک را میتوان بخشی از تلاش تهران برای متنوعسازی ائتلافها و کاهش فشارهای بینالمللی دانست؛ تلاشی که در کنار روابط با روسیه، به بازتعریف جایگاه ایران در معادلات منطقهای و جهانی کمک میکند.
در نهایت، منطقه در وضعیتی «خاکستری» قرار گرفته است؛ جایی میان جنگ و صلح. توقف عملیات در هرمز، تداوم درگیریها در لبنان، تحرکات دیپلماتیک مانند سفر عراقچی به چین و رقابت در حوزههای مالی، همگی نشان میدهند که خاورمیانه وارد فاز جدیدی از رقابت شده است؛ فازی که در آن، توازن میان تقابل و مذاکره، تعیینکننده مسیر آینده خواهد بود.
