به گزارش اکوایران، اهمیت این کوه تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نمیشود، بلکه به دلیل ساخت مجموعهای از تونلهای عمیق و تأسیسات زیرزمینی است که بسیاری از تحلیلگران معتقدند میتواند یکی از امنترین مراکز هستهای ایران باشد.
آغاز پروژه پس از خرابکاری در نطنز
در تیرماه ۱۳۹۹ (ژوئیه ۲۰۲۰)، سالن مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفته در مجتمع هستهای نطنز دچار انفجار و آتشسوزی شد؛ حادثهای که بسیاری آن را نتیجه عملیات خرابکارانه اسرائیل دانستند.
پس از این حادثه، علیاکبر صالحی، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی ایران، اعلام کرد که ایران قصد دارد یک مرکز مونتاژ سانتریفیوژ بسیار پیشرفتهتر را در دل کوههای اطراف نطنز احداث کند تا در برابر حملات هوایی و عملیات خرابکارانه مقاوم باشد.
از همان زمان عملیات حفاری گسترده در منطقهای که امروز با نام کوه کلنگ شناخته میشود آغاز شد.
موقعیت جغرافیایی
کوه کلنگ در فاصله تقریبی دو کیلومتری جنوب مجتمع غنیسازی نطنز قرار دارد.
این منطقه بخشی از رشتهکوه زاگرس مرکزی است و از نظر زمینشناسی از لایههای ضخیم سنگی تشکیل شده که برای ساخت تأسیسات زیرزمینی بسیار مناسب هستند.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد مجموعهای از تونلهای بزرگ در چند جهت مختلف به داخل کوه امتداد یافتهاند و ورودیهای متعدد آن با دیوارههای حفاظتی، خاکریزها و سامانههای امنیتی محافظت میشوند.
چرا این تأسیسات اهمیت دارد؟
برخلاف سایتهایی مانند نطنز یا فردو که سالها تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار داشتند، تأسیسات کوه کلنگ تاکنون هرگز مورد بازرسی مستقیم آژانس قرار نگرفته است.
همین موضوع باعث شده کارشناسان غربی نتوانند با قطعیت درباره مأموریت واقعی این مجموعه اظهار نظر کنند.
با این حال، چندین اندیشکده آمریکایی از جمله مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) و مؤسسه علوم و امنیت بینالمللی (ISIS) با استفاده از تصاویر ماهوارهای، روند ساخت این مجموعه را طی سالهای اخیر دنبال کردهاند.
به گفته این مراکز، ابعاد تونلها و حجم عملیات حفاری بسیار بزرگتر از چیزی است که صرفاً برای یک کارخانه مونتاژ سانتریفیوژ انتظار میرود.
عمق تأسیسات
یکی از مهمترین ویژگیهای کوه کلنگ، عمق بسیار زیاد آن است.
بر اساس برآورد کارشناسان غربی، برخی از سالنهای اصلی این مجموعه بین ۸۰ تا ۱۰۰ متر زیر سطح کوه قرار دارند.
اگر این برآوردها صحیح باشد، این تأسیسات حتی از سایت معروف فردو نیز عمیقتر است.
به همین دلیل بسیاری از متخصصان نظامی معتقدند حتی بمبهای سنگرشکن آمریکایی نیز ممکن است نتوانند این مجموعه را به طور کامل نابود کنند.
گزارشهایی که توسط رسانههایی مانند واشنگتنپست، رویترز و تلگراف منتشر شدهاند نیز به همین نکته اشاره کردهاند؛ اینکه عمق این مجموعه احتمالاً فراتر از توان نفوذ بسیاری از مهمات متعارف موجود است.
تصاویر ماهوارهای چه چیزی نشان میدهند؟
پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران در سال ۲۰۲۵، تصاویر ماهوارهای منتشرشده نشان میدهد که اگرچه فعالیت در برخی سایتهای آسیبدیده مانند نطنز، فردو و اصفهان به شدت کاهش یافته، اما عملیات عمرانی در کوه کلنگ متوقف نشده است.
در تصاویر جدید موارد زیر مشاهده شده است:
- توسعه دیوارهای امنیتی اطراف مجموعه
- گسترش برخی ورودیهای تونل
- انتقال حجم زیادی از خاک و سنگ
- استقرار ماشینآلات سنگین
- ایجاد مسیرهای دسترسی جدید
- تقویت ورودی تونلها با سازههای محافظ
این تغییرات نشان میدهد فعالیتهای زیرزمینی همچنان ادامه دارد، هرچند ماهیت دقیق آن مشخص نیست.
مأموریت واقعی کوه کلنگ چیست؟
با ادامه عملیات عمرانی در کوه کلنگ، مهمترین پرسش برای نهادهای اطلاعاتی و کارشناسان هستهای این است که هدف نهایی این مجموعه زیرزمینی چیست؟ از آنجا که آژانس بینالمللی انرژی اتمی تاکنون امکان بازرسی از این تأسیسات را نداشته، پاسخ قطعی وجود ندارد. به همین دلیل، تحلیلگران بر اساس تصاویر ماهوارهای و سوابق برنامه هستهای ایران، چند سناریوی احتمالی را مطرح کردهاند.
سناریوی اول: مرکز جدید مونتاژ سانتریفیوژها
محتملترین سناریو این است که کوه کلنگ همان پروژهای باشد که ایران پس از حادثه سال ۲۰۲۰ وعده ساخت آن را داده بود؛ یعنی یک مرکز پیشرفته مونتاژ سانتریفیوژ.
پس از خرابکاری در سالن مونتاژ نطنز، مقامات ایرانی اعلام کردند که تأسیسات جدید در دل کوه ساخته خواهد شد تا در برابر حملات هوایی، موشکی و عملیات خرابکارانه مقاوم باشد.
در این سناریو، کوه کلنگ صرفاً جایگزینی امنتر برای تأسیسات آسیبدیده نطنز محسوب میشود و وظیفه آن ساخت و مونتاژ نسلهای جدید سانتریفیوژها است.
با این حال، برخی کارشناسان معتقدند وسعت پروژه و سرعت توسعه آن فراتر از نیاز یک کارخانه مونتاژ ساده به نظر میرسد.
سناریوی دوم: انتقال فعالیتهای حساس از اصفهان
به گفته منابع غربی، حملات آمریکا و اسرائیل به مجتمع هستهای اصفهان، بخشهایی از زیرساختهای مرتبط با فرآوری اورانیوم را دچار خسارت کرد.
به همین دلیل، برخی تحلیلگران احتمال میدهند ایران بخشی از این فعالیتها را به کوه کلنگ منتقل کند.
این فعالیتها میتواند شامل موارد زیر باشد:
- مونتاژ تجهیزات حساس
- آزمایش تجهیزات هستهای
- تولید یا نگهداری قطعات سانتریفیوژ
- فعالیتهای مرتبط با تبدیل و فرآوری مواد هستهای
اگر چنین انتقالی انجام شده باشد، کوه کلنگ تنها یک مرکز مونتاژ نخواهد بود، بلکه به یک مجتمع چندمنظوره برای بخشهای حساس چرخه سوخت هستهای تبدیل میشود.
سناریوی سوم: تأسیسات مخفی غنیسازی اورانیوم
بحثبرانگیزترین فرضیه این است که کوه کلنگ ممکن است در آینده به یک مرکز غنیسازی اورانیوم تبدیل شود.
این احتمال زمانی پررنگتر شد که برخی مقامهای آمریکایی مدعی شدند ایران همچنان صدها کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد.
اگر این ذخایر وجود داشته باشند، از دید برخی تحلیلگران، ایران برای ادامه غنیسازی تا سطوح بالاتر به یک سایت امن و مقاوم در برابر حملات نیاز خواهد داشت؛ سایتی که بتواند در برابر بمبهای سنگرشکن نیز دوام بیاورد.
با این حال، باید تأکید کرد که هیچ مدرک عمومی و مستقلی وجود ندارد که نشان دهد در کوه کلنگ هماکنون عملیات غنیسازی انجام میشود. این موضوع در حد یک فرضیه تحلیلی باقی مانده است.
موضع آژانس بینالمللی انرژی اتمی
پیش از حملات سال ۲۰۲۵، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اعلام کرده بود که ایران در حال ایجاد یک مرکز جدید مرتبط با برنامه هستهای در نزدیکی نطنز است.
اما آژانس تاکنون اجازه ورود به مجموعه کوه کلنگ را نداشته است.
همین موضوع باعث شده ارزیابیهای موجود عمدتاً بر پایه تصاویر ماهوارهای، تحلیل مهندسی تونلها و دادههای اطلاعات متنباز (OSINT) باشد، نه بازرسی میدانی.
آیا بمبهای سنگرشکن آمریکا میتوانند این سایت را نابود کنند؟
یکی از نکات مهمی که در گزارشهای کارشناسی تکرار شده، محدودیت بمبهای سنگرشکن آمریکاست.
برخی از کارشناسان معتقدند عمق سالنهای اصلی کوه کلنگ ممکن است بین ۸۰ تا ۱۰۰ متر باشد؛ عمقی که احتمالاً از توان نفوذ بسیاری از مهمات متعارف بیشتر است.
حتی اگر ورودی تونلها هدف قرار گیرند، این لزوماً به معنای نابودی کامل بخشهای داخلی مجموعه نیست. به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند حمله هوایی ممکن است تنها دسترسی به تونلها را مختل کند یا پروژه را به تأخیر بیندازد، نه اینکه کل تأسیسات را از بین ببرد.
البته این ارزیابیها بر پایه تحلیل تصاویر ماهوارهای و برآوردهای مهندسی است و اطلاعات عمومی تأییدشدهای درباره ساختار داخلی این مجموعه در دسترس نیست.
