به گزارش اکوایران، به نظر میرسد مداخله پکن برای تأمین ثبات در منطقه غرب آسیا در راستای منافع چین نیز باشد. چین بهعنوان دومین اقتصاد بزرگ جهان و یک قدرت تولیدی که بخش عمده نفت خام مورد نیاز خود را وارد میکند، علاقهمند به مهار خسارات در حال وقوع به بازارهای انرژی است.
چرا ترامپ باید از شی تشکر کند؟
به گزارش آسوشیتدپرس، وقتی دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در اواخر فوریه جنگ خود علیه ایران را آغاز کرد، تحلیلگران انرژی هشدارهای بسیار نگرانکنندهای دادند مبنی بر اینکه در صورت طولانی شدن درگیری، قیمت نفت میتواند بیش از دو برابر شود و از سرمایهگذاران و رانندگان خواستند خود را برای دورهای پرنوسان آماده کنند.
جنگ همچنان ادامه دارد و قیمت نفت قطعاً همچنان بیثبات است؛ اما شش ماه پس از آغاز درگیریای که پایانی برای آن دیده نمیشود، بدترین پیشبینیها هنوز محقق نشدهاند.
اکوایران: پکن برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن اهرم موثری در اختیار داشته و ممکن است نقش تعیینکنندهای در این رابطه ایفا کند.
شی جینپینگ، رئیسجمهور جمهوری خلق چین که در روزهای آینده طی سفری رسمی به واشنگتن میرود، میتواند استدلال معتبری داشته باشد که جهان باید بابت این وضعیت از راهبرد انرژی کشورش تشکر کند.
مشخص نیست دو رهبر در جریان این سفر تا چه اندازه درباره ایران گفتوگو خواهند کرد؛ سفری که در شرایطی انجام میشود که حزب جمهوریخواه ترامپ به دلیل قیمت بالای بنزین با فشار رأیدهندگان مواجه است و همزمان با گسترش درگیری در خاورمیانه، حاشیه امن چین نیز بیش از پیش در حال آزموده شدن است.
شی سوار بر قطاری است که فرمانش دست ترامپ است
ترامپ که تلاش کرده آتشبس شکننده تجاری با پکن را حفظ کند، در اظهارات علنی خود درباره اختلافاتش با شی بر سر روابط چین با ایران محتاط بوده است.
استقبال شی از ترامپ در تاریخ 11 می 2026 در تالار بزرگ خلق، پکن/عکس از آسوشیتدپرس
رزماری کلانیک، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده واشنگتن دیفنس پریوریتی، گفت: «ما به شکلی عجیب داریم از پکن سواری مجانی میگیریم. چین این کار را انجام میدهد چون میداند سوار قطاری است که ترامپ آن را به سمت پرتگاه میراند. اگر قیمت نفت بسیار بالا برود، به اقتصاد جهانی آسیب میزند. و اگر به اقتصاد جهانی آسیب بزند، به آنها هم آسیب میزند.»
پکن سالها و میلیاردها دلار صرف انباشت بزرگترین ذخیره نفت جهان کرده و برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد که ذخایر راهبردی این کشور تا پایان سال گذشته به حدود ۱.۴ میلیارد بشکه رسیده بود. شی برای محافظت از چین در برابر خطرات ناشی از اختلال در عرضه خارجی، خودکفایی انرژی را در برنامه پنجساله اخیر این کشور گنجانده است.
اتکا به این ذخایر عظیم به چین اجازه داد پس از آغاز بمباران آمریکا و اسرائیل و بسته شدن عملی تنگه هرمز از سوی تهران، واردات نفت خام خود را بهشدت کاهش دهد. چین همچنین از حرکت خود در سالهای اخیر به سمت خودروهای برقی و افزایش استفاده از گزینههای جایگزین انرژی بهره برد. کاهش تقاضای چین برای نفت در مقابل به کاهش تقاضای جهانی کمک کرد و اثر افزایشی قیمتها را برای آمریکا، اروپا و سایر نقاط جهان کاهش داد.
مارک مونتگومری، دریادار بازنشسته نیروی دریایی آمریکا و تحلیلگر بنیاد دفاع از دموکراسیها، گفت: «چینیها شایسته تقدیر هستند. آنها در ۱۰ سال کاری را انجام دادند که ما پس از بحران نفتی ۱۹۷۳ به ۲۵ سال زمان نیاز داشتیم تا انجام دهیم: واقعاً یک ذخیره راهبردی نفت ایجاد کردند که به شما اجازه میدهد از چنین شرایطی عبور کنید.»
ظرفیت چین هم حدی دارد
اما این تابآوری اکنون با چالشهای جدیدی روبهروست. حملات این ماه باعث شدند عربستان سعودی بهطور موقت یک خط لوله حیاتی را که نفت خام را از سراسر این کشور به بنادر دریای سرخ منتقل میکند، تعطیل کند. انصارالله نیز دو جزیره راهبردی در جنوب دریای سرخ را تصرف کردهاند و توانایی خود برای مختل کردن یک مسیر مهم کشتیرانی دریایی را افزایش دادهاند. گفتوگوهای برنامهریزیشده میان کشورهای حاشیه خلیج فارس با محوریت بازگشایی تنگه هرمز که قرار بود اوایل این هفته برگزار شود نیز به حالت تعلیق درآمده است.
مجتمع پتروشیمی هنگلی در جزیره چانگشینگ در دالیان، استان لیائونینگ، چین، در تاریخ ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۸/عکس از خبرگزاری رویترز
پیش از دیدار با شی، ترامپ قرار است روز سهشنبه در حاشیه نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک با رهبران شورای همکاری خلیج فارس دیدار کند. این گروه شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، عمان، کویت و بحرین است.
تحلیلگران بانک آمریکا هفته گذشته پیشبینی کردند که با توجه به «تداوم اختلالات در تنگه هرمز»، قیمت نفت در نیمه دوم سال به ۸۳ دلار در هر بشکه برسد، اما همچنان انتظار داشتند حملونقل از طریق این تنگه بهتدریج افزایش پیدا کند؛ اما اگر خشونت تشدید شود و کنترل بر تردد کشتیها ادامه پیدا کند، قیمتها میتواند به ۹۵ تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه برسد؛ و آسیب به زیرساختهای اصلی انرژی میتواند جهشهایی تا ۱۵۰ دلار در هر بشکه ایجاد کند.
جاناتان سزین، تحلیلگر ارشد سابق سازمان سیا که اکنون در مؤسسه بروکینگز فعالیت میکند، گفت نحوه عبور چین از بازار نفت بیثباتی که جنگ ترامپ ایجاد کرده است، در نهایت از نگاه پکن «تأییدی بر درستی برنامه پنجساله اخیر شی و تمرکز او بر خودکفایی» محسوب میشود.
البته تحلیلگران میگویند در اینکه چین چگونه به انباشت عظیم ذخایر نفت خود دست یافت، نوعدوستی چندانی در کار نبوده است. کارشناسان معتقدند پکن بیشتر تحت تأثیر برنامهریزی احتمالی برای اقدام نظامی با هدف تصرف جزیره خودگردان تایوان بوده است. استفاده از ذخایر نفتی اکنون برای پکن بههیچوجه ایدهآل نبوده است، اما جهش شدید قیمت نفت در جهان نیز برای این کشور مطلوب نبود.
اختلافات عمیق ترامپ و شی درباره ایران
انتظار میرود جنگ ایران و تأثیر آن بر اقتصاد جهانی در دستور کار مذاکرات ترامپ و شی قرار داشته باشد؛ اما چشمانداز اینکه دو قدرت بزرگ جهان بتوانند به یک پیشرفت عمده دست پیدا کنند، چندان روشن نیست.
گذار قایق موتوری از کنار کشتیهای باری لنگرانداخته در نزدیکی بندرعباس در تاریخ 6 سپتامبر 2026/عکس از آسوشیتدپرس
در طول درگیری، دولت ترامپ هنگام تلاش برای متقاعد کردن پکن به استفاده از اهرم اقتصادی قابل توجه خود برای تحت فشار قرار دادن تهران بهمنظور پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، با مقاومت مواجه شده است. مقامهای چینی که مخالفت شدید خود را با جنگ آمریکا ابراز کردهاند، همچنین از تهدیدهای اخیر دولت آمریکا برای افزایش فشار اقتصادی بر کشورها و نهادهایی که همچنان با ایران تجارت میکنند، ابراز نارضایتی کردهاند.
رهبران دو کشور تنها چهار ماه پیش در پکن با یکدیگر دیدار کردند و ممکن است تا پایان سال دو بار دیگر نیز با هم ملاقات کنند. پس از مذاکرات ماه مه، ترامپ مدعی شد شی با او موافق است که ایران هستهای ایده بدی است و تنگه هرمز باید بازگشایی شود. مقامهای چینی نه روایت ترامپ از این گفتوگوی خصوصی را تأیید کردهاند و نه آن را تکذیب کردهاند.
دولت آمریکا همچنین به چین هشدار داده که به تلاش نظامی ایران کمک نکند؛ اما ترامپ اوایل این هفته ادعای والاستریت ژورنال مبنی بر اینکه نهادهای چینی پیش از حمله ایران در ماه ژوئیه که به کشته شدن سه سرباز آمریکایی در یک پایگاه نظامی اردن منجر شد، تصاویر ماهوارهای این پایگاه را در اختیار تهران قرار دادهاند، کماهمیت جلوه داد.
تحلیلگران انرژی معتقدند کاهش شدید واردات نفت چین، از زمان آغاز جنگ بیشترین تأثیر را در مهار قیمتها داشته است. بر اساس دادههای آمریکا، میانگین واردات نفت خام چین در سهماهه دوم تنها ۸.۱ میلیون بشکه در روز بود. این رقم تقریباً ۴ میلیون بشکه در روز، یا ۳۲ درصد، کمتر از سه ماه نخست سال بود.
«تله انگشتی» پکن و واشنگتن
در رابطه با مناسبات واشنگتن و پکن نیوزویک در تحلیلی با استفاده از استعاره اسباببازی «تله انگشتی» چینی برای بحران کنونی میان واشنگتن و پکن مینویسد: درس عملی جالبی در «تله انگشتی چینی» نهفته است؛ یک حکمت فلسفی که میگوید برای رهایی از این تله، دو نفری که انگشتهایشان در آن گیر کرده نباید تلاش کنند از هم دور شوند، زیرا این کار فقط باعث میشود تله محکمتر شود. آنها باید به یکدیگر نزدیکتر شوند و هماهنگ با هم حرکت کنند.
بدین ترتیب، وقتی شی جینپینگ، در روزهای آینده وارد واشنگتن دیسی شود، یکی از این تلههای انگشتی را به همراه خود میآورد تا با دونالد ترامپ با آن بازی کند؛ زیرا هر دوی آنها در یک «تلهانگشتیِ ایرانی» گرفتار شدهاند.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که جریان انتقال انرژی از طریق تنگه حیاتی هرمز را مختل کرده، اکنون با کارزار حوثیها علیه عربستان سعودی همراه شده؛ کارزاری که به زیرساختهای مهم نفتی آسیب زده و مسیر جایگزین انتقال نفت در دریای سرخ را نیز مختل کرده است.
فشار همزمان بر دو کریدور اصلی نفتی
اکنون بازارهای انرژی درباره فشاری که همزمان بر دو کریدور اصلی نفتی منطقه وارد میشود، واکنش کاملاً روشنی نشان دادهاند: قیمتها بار دیگر جهش کردهاند. قیمت نفت خام آمریکا در این ماه از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرده، درحالیکه میانگین قیمت گازوئیل در سراسر آمریکا به رکورد ۶.۴۵ دلار در هر گالن رسیده است.
ترامپ در یک تجمع انتخاباتی/عکس از نیویورک تایمز
اوضاع به اندازهای بحرانی شده که سعودیها از چین خواستهاند در قبال ایران مداخله کند. به گفته رویترز و به نقل از منابع ناشناس، چینیها اکنون از تهران خواستهاند به عقب راندن انصارالله از حملاتشان به عربستان سعودی کمک کند. این اقدام صرفاً لطفی به ریاض نیست؛ پکن همزمان به دنبال گسترش نفوذ و جایگاه خود در منطقه خلیج فارس است.
بر اساس دادههای کپلر، خریدهای چین بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت دریابرد ایران را تشکیل میدهد؛ رقمی در حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز. ایران تنها سهمی نسبتاً محدود از واردات چین را تأمین میکند و در این زمینه فاصله زیادی با روسیه و عربستان سعودی دارد.
این وضعیت همچنین در راستای منافع آمریکا قرار دارد. قیمت بنزین از کمتر از ۳ دلار در هر گالن پیش از جنگ به بیش از ۴ دلار رسیده و همین موضوع فشار جدی بر هزینههای زندگی مصرفکنندگان عادی و فشار تازهای بر کسبوکارها ایجاد کرده است. کشاورزان نیز با فشار مضاعف ناشی از افزایش هزینه سوخت و کود مواجهاند. همه این اتفاقات در حالی رخ میدهد که انتخابات میاندورهای نزدیک است و جمهوریخواهان ترامپ برای حفظ اکثریت همزمان خود در هر دو مجلس کنگره با مبارزه دشواری روبهرو هستند.
قمار ترامپ و شی بر سر میز ایران
ترامپ در ماه فوریه خود را به این «تله انگشتی ایرانی» گره زد؛ زمانی که جنگ را آغاز کرد تا بهطور قاطع امکان دستیابی تهران به سلاح هستهای را از میان ببرد و تهدیدی را که ایران برای تردد تجاری انرژی از طریق تنگه هرمز ایجاد میکرد، خنثی کند.
اما ترامپ اکنون، با وجود تحمیل پیامدهای اقتصادی شدید بر ایران، همچنان نتوانسته جنگ را به نتیجهای برساند که پیروزی راهبردی بزرگی را برای او به ارمغان بیاورد؛ پیروزیای که او در ماه فوریه تصور میکرد ظرف چند هفته به دست خواهد آمد.
دیدار ترامپ و شی در شهر ممنوعه پکن در تاریخ 8 نوامبر 2017/عکس از آسوشیتدپرس
از سوی دیگر چینیها بسیار پیشتر خود را به این «تله انگشتی ایرانی» گره زده بودند. چین مدتی طولانی است که شریک راهبردی مهم ایران به شمار میرود و برای تأمین سوخت مورد نیاز توسعه سریع اقتصادی خود، به خرید نفت ارزانقیمت ایران در مقیاس گسترده متکی بوده است. با آغاز جنگ در ایران چین نیز از طریق مصرف نفت ایران در معرض این درگیری قرار گرفت.
این وضعیت به آمریکا و چین امکان میدهد بر یکدیگر اهرم فشار داشته باشند. ترامپ که در حال بررسی تشدید دوباره حملات علیه ایران است، میتواند جنگ بیشتری را انتخاب کند و با اعمال تحریمهای شدیدتر علیه تجارت ایران با چین، فشار بیشتری بر پکن وارد کند.
آخرین کارزار اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» علیه ایران، به شکل معناداری بانکهای چینی را در آستانه نشست ترامپ و شی از تحریمها مستثنی کرده است؛ اما چین میداند که آمریکا نیز بخش بزرگی از این درد و هزینه را متحمل خواهد شد و پکن میتواند با تحریمهای اقتصادی یا تعرفههای خود، شرایط را پیچیدهتر کند.
چیزی که پکن همچنین ممکن است انجام دهد، اعمال فشار بر تهران است که به تجارت با چین وابستگی دارد. این برای ترامپ بسیار مفید است و ترامپ نیز ذاتاً فردی معاملهگر است. ترامپ ممکن است بخشی از فشار فعلی آمریکا بر ایران را کاهش دهد تا نفت بیشتری وارد بازار شود و در مقابل، شی جینپینگ ممکن است بخشی از فشار خود را بر تهران اعمال کند تا ایران با این روند همراه شود.
این اتفاق تاکنون رخ نداده است، زیرا هر دو رهبر تصور میکنند میتوانند طرف مقابل را فرسوده کنند. ترامپ روی این حساب کرده که قیمتهای بالای انرژی بیش از آنکه به رانندگان آمریکایی آسیب بزند، به کارخانههای چینی ضربه خواهد زد؛ درحالیکه شی قمار کرده است که گرفتار شدن و حواسپرتی ارتش آمریکا ارزش هزینه سوخت بیشتر را دارد. اما این همان «تله انگشتی» است: تلاش برای کشیدن و دور شدن از یکدیگر ممکن است شبیه قدرتنمایی به نظر برسد، اما در واقع فقط این گره را محکمتر میکند.
