به گزارش اکوایران، شیخ خالد بن محمد آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، بزرگترین پسر شیخ محمد بن زاید، رئیس امارات متحده عربی است. او در سال ۲۰۲۳ به ولیعهدی منصوب شد، سال گذشته در جریان سفر دولتی دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، او را در ابوظبی همراهی کرد و از آن زمان نقش فزایندهای در تعاملات مهم دیپلماتیک بر عهده گرفته است.
صندوق 300 میلیارد دلاری در خدمت اهداف راهبردی
به نوشته بلومبرگ، چند هفته پیش از آغاز جنگ ایران، شیخ خالد سکان هدایت یک صندوق ثروت ملی ۳۰۰ میلیارد دلاری را در دست گرفت. اکنون، چند ماه پس از آغاز درگیریای که خاورمیانه را دگرگون کرده است، این نهاد و افرادی که آن را اداره میکنند، به عناصر اصلی ساخت زیرساختهایی تبدیل شدهاند که برای خنثی کردن سلطه ایران بر تنگه هرمز مورد نیاز است.
اکوایران: هدف نهایی، جایگزین کردن جبلعلی نیست؛ بلکه ایجاد شبکهای از بنادر، خطوط لوله، جادهها و راهآهنها برای افزایش تابآوری امارات در برابر اختلالات هرمز است.
این ضرورت طی هفتههای اخیر بهشدت برجسته شده است؛ زمانی که شرکت «لِماد هولدینگ» برنامههای خود را برای خصوصیسازی شرکت بنادر ابوظبی، با ارزشی نزدیک به ۹ میلیارد دلار، اعلام کرد. افراد آگاه به این موضوع گفتند که این صندوق اکنون احتمالاً دهها میلیارد دلار دیگر برای زیرساختهای جدید بندری در خارج از تنگه هرمز که درگیر بحران است، هزینه خواهد کرد.
این اقدام، مجموعه تحت مدیریت ولیعهد را به بازیگری کلیدی در توسعه کریدورهای حیاتی تجاری خاورمیانه تبدیل میکند؛ آن هم در شرایطی که امارت ابوظبی راهبرد تازهای را دنبال میکند که آن را «صفر هرمز» مینامد. افراد آگاه به این موضوع گفتند این صندوق ثروت به یکی از ابزارهای اصلی ابوظبی برای کاهش وابستگی به این آبراه تبدیل شده است؛ آبراهی که ایران آن را مسدود کرده است.
ولیعهد جوان و مراکز قدرت مالی جهانی
درحالیکه پسر حاکم ابوظبی و مراکز قدرتی که او را احاطه کردهاند، در سطح جهان چندان شناختهشده نیستند، اکنون هدایت یکی از بزرگترین تلاشهای زیرساختی جهان را بر عهده دارند. این مسئله آنها را برای واشنگتن، بازارهای بینالمللی کالا و مدیران ارشد والاستریت به بازیگرانی مهم تبدیل میکند. شیخ خالد که در دهه چهل زندگی خود است، همچنان نقشی کلیدی در دیپلماسی نیز ایفا میکند و اخیراً به یکی از بلندپایهترین مقامهای عرب تبدیل شد که با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران، دیدار کردهاند.
به گفته افراد آگاه، پس از آغاز جنگ ایران در فوریه، ولیعهد، جاسم بوعتابه الزعابی، مدیرعامل لِماد و دیگر مقامهای ابوظبی در گفتوگو با مدیران ارشد والاستریت، از جمله لری فینک، مدیرعامل بلکراک، بر تمرکز خود بر تأمین امنیت زیرساختهای ملی تأکید کردند. تا ماه مه، این صندوق ثروت با بلکراک، شرکت سنگاپوری تمسک هولدینگز و شرکت دولتی بزرگ ابوظبی، شرکت ملی نفت ابوظبی، به توافقی دست یافته بود تا بهطور مشترک تا سقف ۳۰ میلیارد دلار در زیرساختهای مربوط به انتقال انرژی، لجستیک و آب سرمایهگذاری کنند.
دیدار دونالد ترامپ، به همراه شیخ خالد بن محمد آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، از مسجد جامع شیخ زاید، ۱۵ مه ۲۰۲۵، عکس از گتی ایمیجز
در طول زمان، این سرمایهگذاریها میتوانند به امارت کمک کنند تا کالاهایی از نفت گرفته تا محصولات پتروشیمی و آلومینیوم را در شرایطی که ایران روزبهروز رویکرد سختگیرانهتری در پیش میگیرد، صادر کند. این توافق، نشانهای اولیه از آن است که موقعیت شیخ خالد بهعنوان ولیعهد در امارتی که حدود ۲ تریلیون دلار ثروت دولتی در اختیار دارد، در کنار ورود تازه او به زیرساختهای حیاتی مرتبط با کالاها، میتواند در سالهای آینده او را به یکی از بانفوذترین چهرهها در کسبوکار و سیاست خاورمیانه تبدیل کند.
اقدامات این عضو خاندان سلطنتی ابوظبی برای کاهش وابستگی جهان به هرمز میتواند موقعیت دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در برابر ایران را تقویت کند و راههای جدیدی برای مدیران خارجی دارایی فراهم آورد تا از این پروژهها سود کسب کنند؛ اما درحالیکه اطمینان از رسیدن کالاهای ابوظبی به بازارهای جهان پیامدهایی برای بازارهای جهانی دارد، این تلاش با ریسکهایی نیز همراه است. تهدیدهای نظامی علیه زیرساختهای منطقه همچنان یک نگرانی است و میتواند طرحهای چند میلیارد دلاری او را مختل کند. انتقال کالاها در مسافتهای طولانیتر دشوار است و منطقه بندری که ابوظبی در حال توسعه آن است، پیشتر هدف پرتابههای ایرانی قرار گرفته است.
دیدار با شخصیتهای کلیدی سیاسی و مالی جهان
از بین بردن وابستگی به آبراه حیاتی هرمز کار دشواری است. تجربه عربستان سعودی اهمیت داشتن یک مسیر جایگزین و همچنین خطرات آن را نشان میدهد. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، تلاش کرده با توسعه خط لولهای به بندری در دریای سرخ، مسیر عبور از تنگه را ایجاد کند. بااینحال، عربستان در هفتههای اخیر، پس از حمله به خط لوله، مجبور شد بهطور موقت این مسیر جایگزین مهم هرمز را تعطیل کند.
به گفته اشتفن هرتوگ، استاد مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن: «ولیعهد ابوظبی سابقه امنیتی دارد و در سالهای اخیر وظایف دیپلماتیک بیشتری به او واگذار شده است؛ بنابراین زیرساختهای حیاتی به نظر میرسد حوزهای طبیعی باشد که او مسئولیت آن را بر عهده بگیرد. چالش اصلی از نظر من این است که حتی بنادر شرقی امارات نیز به ایران نزدیک هستند و در برد پهپادها و موشکهای کوتاهبرد قرار دارند.»
شیخ خالد در تاریخ ۱۲ آوریل ۲۰۲۶ برای سفری به چین وارد پکن، چین، میشود/عکس از خبرگزاری شینهوا
شیخ خالد در اوج جنگ، سفر مهمی به چین را رهبری کرد؛ چین یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران و یکی از متحدان اصلی امارات است. همچنین یک دیدار نادر و علنی با رئیسجمهور ایران در حاشیه نشست بریکس در هند انجام شد.
حتی پیش از آنکه ولیعهد به ریاست لِماد منصوب شود، این صندوق با پیوستن به پیشنهاد ۱۱۰ میلیارد دلاری موفق شرکت پارامونت اسکایدنس برای خرید شرکت وارنر برادرز دیسکاوری، توجهات زیادی را به خود جلب کرده بود. پس از به دست گرفتن مسئولیت، شیخ خالد با مدیرانی از جمله جین فریزر، مدیرعامل سیتیگروپ، و بروس فلت از بروکفیلد دیدار کرده است. پیشتر نیز در جریان مسابقات فرمول یک ابوظبی، او در حال میزبانی از تاد بوهلی، میلیاردر و بازرگان، و آدبایو اوگونلسی، مدیرعامل گلوبال اینفراستراکچر پارتنرز، دیده شده بود؛ شرکتی که زیرمجموعه بلکراک است و شراکت ۳۰ میلیارد دلاری را هدایت میکند.
افراد آگاه گفتند ولیعهد و گروه کوچک و نزدیک مقامهای اماراتی که اطراف او هستند، اکنون احتمالاً تمرکز ویژهای بر توسعه بنادر در شهر ساحلی فجیره در امارات خواهند داشت؛ شهری که درست خارج از تنگه هرمز قرار دارد و به خلیج عمان باز میشود.
تلاش برای دور زدن هرمز
تلاشهای لِماد تنها بخشی از تلاش گستردهتر در سراسر امارات است؛ جایی که نهادهای دیگری مانند غول نفتی ادنوک و شرکت بزرگ بندری دیپی ورلدِ دبی نیز پروژههایی را برای دور زدن هرمز دنبال میکنند. ولیعهد امارات همچنین رئیس کمیته اجرایی هیئتمدیره ادنوک است؛ شرکتی که در حال ساخت دومین خط لوله نفتی است تا ظرفیت صادرات از طریق فجیره را دو برابر کند. او در جلسهای در ماه مه به این شرکت دستور داد اجرای این پروژه را تسریع کند.
کشورهای خلیج فارس، از جمله امارات، خواهان گفتوگو و دیپلماسی بیشتر با ایران بودهاند. بااینحال، کشتیهای تجاری همچنان در داخل و اطراف خلیج فارس با حملات موشکی و پهپادی مواجه شدهاند که خسارات گسترده، کشته و زخمی بر جای گذاشته است. ثانی الزیودی، وزیر تجارت خارجی امارات، در مصاحبهای در ماه ژوئن گفت کشورش میخواهد، چه هرمز باز باشد و چه نباشد، به سمت وابستگی صفر به هرمز حرکت کند.
طرح از گاردین
فجیره امارات نیز در اوج جنگ با حملات ایران مواجه شد. در ماه مارس، سقوط بقایای یک پهپاد رهگیریشده موجب آتشسوزی بزرگی در مرکز تجارت نفت این منطقه شد. اگرچه به نظر میرسید حملات ادعایی ایران به داراییهای امارات در ماههای اخیر کاهش یافته است، تنش میان دو کشور بار دیگر در ماه آگوست افزایش یافت؛ زمانی که امارات اعلام کرد پس از متهم کردن ایران به شلیک موشکهای بالستیک به خاک خود، تمام روابط اقتصادی با تهران را قطع خواهد کرد.
حذف وابستگی به هرمز احتمالاً دشوار و پرهزینه خواهد بود. درحالیکه خطوط لوله میتوانند به تغییر مسیر نفت کمک کنند، جابهجایی کالاهای دیگری مانند گاز یا آلومینیوم میتواند پیچیدهتر باشد. بااینحال، امارات نسبت به قطرِ همسایه یک مزیت دارد؛ قطر هیچ مسیر جغرافیایی جایگزینی برای دور زدن تنگه ندارد و شاهد کاهش قابلتوجه درآمدهای حاصل از گاز طبیعی بوده است.
انتظار میرود شیخ خالد همچنان به دنبال توافقهایی در حوزههایی باشد که بتوانند به تقویت اقتصاد ابوظبی و ایجاد شرکتهای قدرتمند بومی کمک کنند. توافقهایی مانند معامله مربوط به شرکت بنادر ابوظبی، حتی در شرایطی که تهدیدهای ایران همچنان در افق باقی ماندهاند، اهمیت زیادی دارند.
به گفته صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در چتم هاوس: «سیاست «بدون هرمز» برای حفاظت از امارات در برابر بیثباتی بیشتر در تنگه، از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است. با شیوههای جدید جنگ و افزایش برد و دامنه فعالیت ایران و شبکههای متحد آن، امارات باید خود را برای هدف قرار گرفتن زیرساختها از خارج از هرمز نیز آماده کند.»
چهره جوانی که سری از میان سرها در آورده
یکی از افراد آگاه به موضوع گفت در دیدارهای دیپلماتیک، شیخ خالد بهنظر میرسد بهخوبی از مسئولیتهایی که انتظار میرود بر دوش او باشد آگاه است. او بهشدت به گروه کوچکی از مقامهای اماراتی متکی است؛ برخی از آنها دوستان دوران کودکیاش هستند و برخی دیگر برای دههها اقتصاد ابوظبی را هدایت کردهاند.
شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان/عکس از خبرگزاری رویترز
جاسم الزعابی که برخی در صنعت مالی به دلیل نقشش در رأس وزارت دارایی این امارت او را «مرد پول ابوظبی» مینامند، اجرای طرحها در لِماد را برای ولیعهد هدایت میکند. افراد آگاه گفتند الزعابی و سیف سعید غباش، که ریاست دفتر ولیعهد را بر عهده دارد، در مذاکرات مربوط به شراکت زیرساختی با بلکراک نقش نزدیکی داشتهاند.
با وجود حمایت غولهای جهانی، ولیعهد و مشاورانش با پیچیدگیهای جدیدی مواجه هستند که بسیار فراتر از ایران است. دبی، مرکز تجاری سنتی امارات، همزمان در حال تلاش برای توسعه فعالیتهای خود در فجیره از طریق پایانههای کانتینری جدیدی است که شرکت دیپی ورلد در آنجا میسازد. این تلاش، در کنار توسعه بنادر ابوظبی، مستلزم جای دادن حجم زیادی از زیرساختهای جدید در منطقه نسبتاً کوچکی در فجیره است.
در همین حال، شیخ خالد و دستیارانش تنها یکی از چند گروه بانفوذ در ابوظبی هستند. عموهای ولیعهد، شیخ طحنون و شیخ منصور، همچنان در داخل و خارج از کشور نفوذ بسیار زیادی دارند. ولیعهد احتمالاً با پیچیدگیهای منطقهای هرچه عمیقتری روبهرو خواهد شد. صعود او در شرایطی صورت میگیرد که امارات تلاش میکند ضمن تعمیق روابط خود با چین و حفظ شراکت امنیتی دیرینهاش با آمریکا، منطقهای را که روزبهروز بیثباتتر میشود نیز مدیریت کند. دیپلماتهای آمریکایی تأکید دارند که او باید برای حفظ توازن میان دو اقتصاد بزرگ جهان، یعنی آمریکا و چین، با احتیاط عمل کند.
صعود او همین حالا نیز باعث تغییراتی در ابوظبی شده است. افراد آگاه گفتند مدیران والاستریت و رهبران تجاری که زمانی هنگام سفر به امارت تمرکز خود را بر دیگر اعضای ارشد خاندان سلطنتی، مانند شیخ طحنون، میگذاشتند، اکنون اطمینان حاصل میکنند که با ولیعهد و مقامهای اصلی اطراف او نیز دیدار کرده باشند.
