به گزارش اکوایران، چهار روز پس از مرگ زنی که رسانه‌های محلی نام او را داریا شیپیلووا اعلام کرده‌اند، مقام‌های روسیه هنوز علت دقیق مرگ او را اعلام نکرده‌اند و تنها گفته‌اند که او بر اثر ذات‌الریه جان باخته است.
واشنگتن مسکو را به پنهانکاری متهم می‌کند
به گزارش وال‌استریت ژورنال، وزارت خارجه ایالات متحده در یک یادداشت دیپلماتیک از مسکو خواسته است به تعهدات بین‌المللی خود درباره گزارش‌دهی در حوزه سلامت عمل کند. مقام‌های آمریکایی گفتند آمریکا به مسکو هشدار داده است که خودداری روسیه از ارائه جزئیات درباره مرگ یک کارمند آزمایشگاه در یک مرکز تحقیقاتی بیماری طاعون در سیبری، با تعهدات بین‌المللی این کشور در حوزه سلامت مغایرت دارد.
به گفته مقام‌های آمریکایی، روسیه اطلاعات بسیار اندکی درباره این حادثه مرموز در اختیار آمریکا گذاشته است؛ حادثه‌ای که نگرانی‌هایی را درباره احتمال شیوع یک بیماری عفونی در داخل روسیه و فراتر از مرزهای این کشور برانگیخته است.
اکوایران: یک پژوهشگر آزمایشگاه مقابله با طاعون در روسیه بر اثر عفونتی ناشناخته درگذشت.
بر اساس پیمان جهانی سلامت که در سال ۲۰۰۵ تحت عنوان «مقررات بین‌المللی بهداشت» به اجرا درآمد، کشورها موظف‌اند هرگونه رویدادی را که ممکن است به یک وضعیت اضطراری بهداشت عمومی در سطح بین‌المللی تبدیل شود، ظرف ۲۴ ساعت به سازمان جهانی بهداشت اطلاع دهند. این پیمان همچنین کشورهای عضو را موظف می‌کند اطلاعات دقیق‌تری، از جمله نتایج آزمایش‌های آزمایشگاهی و اقداماتی را که برای مهار تهدید انجام می‌دهند، ارائه کنند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، روز سه‌شنبه گفت اطلاعاتی که مسکو در اختیار آمریکا گذاشته است «هنوز بسیار محدود» است، اما اشاره‌ای به این ارتباط دیپلماتیک خصوصی نکرد. روبیو که برای گفت‌وگو درباره همکاری‌های امنیتی در قطب شمال در ایسلند به سر می‌برد، افزود: «ما روسیه را تشویق می‌کنیم شفاف باشد و اطلاعات بیشتری را با جهان به اشتراک بگذارد تا همه ما بتوانیم متناسب و به‌درستی واکنش نشان دهیم. شاید اصلاً چیزی در میان نباشد. شاید موضوع بزرگ‌تر از چیزی باشد که فکر می‌کردیم. ما نمی‌دانیم.»
آیا مسکو قضیه را بیش از حد ساده جلوه می‌دهد؟
نبود جزئیات، گمانه‌زنی‌هایی را افزایش داده است مبنی بر اینکه فعالیت آزمایشگاهی زنی که در آزمایشگاه واقع در سیبری کار می‌کرد، شاید باعث قرار گرفتنش در معرض یک عامل بیماری‌زای مرگبار شده باشد. این موضوع همچنین پرسش‌هایی را درباره اینکه آیا روسیه اقدامات کافی برای مهار آنچه مقام‌های این کشور یک بیماری عفونی نامیده‌اند انجام داده است یا نه، ایجاد کرده است. مسکو برخی اطلاعات را در اختیار سازمان جهانی بهداشت گذاشته است، اما هنوز به پرسش‌های اساسی درباره این پرونده، از جمله اینکه چه آزمایش‌هایی انجام شده، پاسخ نداده است.
ایگور کوبزف، فرماندار منطقه ایرکوتسک، اوایل هفته گفت متخصصان آزمایش‌های گسترده‌ای روی بدن این زن انجام داده‌اند و هیچ «میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت حرفه‌ای او» پیدا نکرده‌اند. سازمان جهانی بهداشت روز سه‌شنبه اعلام کرد که احتمالاً یک مورد طاعون ریوی در روسیه در خارج از این کشور «خطر بسیار پایینی» ایجاد می‌کند.
آژانس نظارت بر مصرف‌کننده روسیه بر آزمایشگاهی که این زن در آن کار می‌کرد نظارت دارد/عکس از خبرگزاری فرانسه
دولت ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اوایل امسال از سازمان بهداشت جهانی خارج شد؛ یکی از دلایل این تصمیم، انتقاد از نحوه عملکرد این نهاد وابسته به سازمان ملل در مدیریت همه‌گیری کووید-۱۹ بود. کارشناسان می‌گویند روسیه باید درباره این حادثه مرگبار اطلاعات ارائه کند، حتی اگر مسکو اصرار داشته باشد که هیچ خطری برای ایجاد یک وضعیت اضطراری گسترده‌تر وجود ندارد که آن را مشمول تعهدات گزارش‌دهی کند.
هیلی سورنس، مشاور سابق سیاست‌گذاری در وزارت دفاع آمریکا و کارشناس سیاست‌های زیستی جهانی در «ابتکار تهدید هسته‌ای»، یک سازمان غیرانتفاعی امنیتی، گفت: «هرچه شفافیت بیشتر باشد، به آرام کردن نگرانی‌ها درباره گسترش بیشتر بیماری در سطح بین‌المللی کمک خواهد کرد.»
سازمان نظارت بر مصرف‌کنندگان و بهداشت روسیه که بر آزمایشگاهی که این زن در آن کار می‌کرد نظارت دارد، گفته است مرگ او بر اثر ذات‌الریه با «علتی ناشناخته» بوده است. پس از ابتلای او، افرادی که با این زن در تماس بوده‌اند تحت نظارت پزشکی قرار گرفته‌اند. مقام‌های روسیه روز سه‌شنبه گفتند در میان افرادی که با او در تماس بوده‌اند، مواردی از ابتلا به کووید-۱۹ و یک ویروس سرماخوردگی مشاهده شده است.
بی‌اعتمادی ریشه‌دار
وزارت خارجه آمریکا می‌گوید روسیه همچنان دارای یک برنامه تسلیحات میکروبی است که ناقض کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیک است. وزارت خارجه آمریکا در گزارشی در سال ۲۰۲۵ اعلام کرد: «روسیه برنامه تهاجمی گذشته اتحاد جماهیر شوروی در زمینه تحقیق و توسعه زیستی را به ارث برد. ارزیابی آمریکا این است که برنامه شوروی توسط فدراسیون روسیه جذب شد، نه اینکه برچیده شود؛ و این برنامه ادامه یافته و تکامل پیدا کرده است.»
بی‌اعتمادی به نهادهای بهداشت عمومی روسیه باعث شده ساکنان منطقه ایرکوتسک در سیبری، نزدیک مرز مغولستان، از احتمال شیوع طاعون نگران شوند. کشورهای همسایه در آسیای مرکزی نیز اقدامات ایمنی بهداشتی در مرزها و فرودگاه‌های خود را افزایش داده‌اند. مقام‌ها می‌گویند میان بی‌میلی روسیه به ارائه اطلاعات درباره این حادثه در سیبری و نبود شفافیت چین در مورد شیوع کووید-۱۹ شباهت‌هایی وجود دارد؛ اما هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که پرونده روسیه بتواند باعث شیوعی به اندازه همه‌گیری کووید-۱۹ شود.
یک عکس بدون تاریخ، کارکنان آزمایشگاه را در انستیتو تحقیقاتی ضدطاعون ایرکوتسک سیبری و خاور دور نشان می‌دهد/عکس از انستیتو تحقیقاتی ضدطاعون ایرکوتسک سیبری و خاور دور
دونالد ترامپ روز دوشنبه گفت آمریکا می‌تواند در این زمینه کمک کند. در واکنشی که به‌طور غیرمستقیم آمریکا را هدف گرفته بود، سازمان نظارت بر مصرف‌کنندگان روسیه نیز گفت حاضر است در زمینه شیوع بیماری سرخک در آمریکا به این کشور کمک کند.
باکتری «یرسینیا پستیس» که می‌تواند باعث طاعون ریوی و طاعون خیارکی شود، هر از گاهی در سیبری شناسایی شده و با تماس با حیوانات موذی ارتباط داشته است. بر اساس وبگاه مؤسسه ضدطاعون در ایرکوتسک، این مرکز در سال ۱۹۳۴ و در دوران رهبری ژوزف استالین، رهبر شوروی، برای کنترل موارد ابتلا به طاعون تأسیس شد.
این مؤسسه از آن زمان تاکنون در زمینه نظارت، پژوهش و توسعه درمان برای بیماری‌های عفونی خطرناک دیگری از جمله وبا، سیاه‌زخم و بروسلوز نیز فعالیت کرده است. این مؤسسه اوایل سال جاری در یک رزمایش آموزشی دوجانبه با چین درباره مقابله با شیوع احتمالی یک بیماری عفونی نیز شرکت کرد.
روسیه مشغول ساخت سلاح زیستی است؟
در همین رابطه تلگراف در گزارشی می‌نویسد: یک تکنسین آزمایشگاه در «مؤسسه تحقیقات ضدطاعون سیبری و خاور دور» در سیبری جان باخته، ۲۰۰ نفر قرنطینه شده‌اند و سرویس‌های امنیتی دولتی می‌گویند: «اینجا چیزی برای دیدن وجود ندارد، مردم، بروید پی کارتان.»
انکارهای کشوری که از دوران جنگ سرد تاکنون یک برنامه محرمانه تسلیحات بیولوژیک داشته است، هیچ کمکی به کاهش گمانه‌زنی‌ها درباره آنچه واقعاً در پهنه وسیع توندراهای سیبری رخ داده، نکرده است. مرگ یک نفر بر اثر طاعون یک تراژدی است، اما نباید چیزی باشد که لازم باشد بابت آن نگران باشیم. ما دیگر در قرون وسطی زندگی نمی‌کنیم؛ دورانی که «مرگ سیاه» بخش بزرگی از اروپا را نابود کرد.
طاعون با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است و به اندازه بیماری‌هایی مانند کووید به‌سرعت گسترش پیدا نمی‌کند. نرخ تکثیر یا R آن نیز از ۱.۵ فراتر نمی‌رود؛ درحالی‌که این رقم برای سرخک، برای مثال، بین ۱۲ تا ۱۸ است. آنچه بسیار نگران‌کننده‌تر است، برنامه گسترده‌تر تسلیحات بیولوژیک روسیه است. یک لوله آزمایش شکسته حاوی نمونه‌ای از طاعون یک چیز است؛ اما لوله آزمایشی که یک ویروس تسلیحاتی‌شده در آن باشد، کاملاً چیز دیگری است.
انستیتو تحقیقاتی ضدطاعون سیبری و خاور دور/عکس از خبرگزاری فرانسه
آشیش جها، کارشناس امنیت زیستی مستقر در آمریکا که در دوران ریاست‌جمهوری جو بایدن مسئول هدایت واکنش دولت به کووید بود، گفت: «این رسماً یک مؤسسه غیرنظامی است؛ اما روسیه به‌خوبی به داشتن یک برنامه فعال تسلیحات بیولوژیک نظامی شناخته می‌شود و سازمان‌های اطلاعاتی ما به‌صورت علنی اعلام کرده‌اند که این برنامه در سال‌های اخیر به‌طور قابل‌توجهی گسترش یافته است.»
روسیه یکی از امضاکنندگان «کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیک» است، اما اینکه ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، تا چه اندازه به مفاد آن پایبند است، روشن نیست. وزارت خارجه آمریکا در گزارشی در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد روسیه یک «برنامه تسلیحات بیولوژیک دولتی بسیار توانمند را حفظ کرده است که قادر به تولید و به‌کارگیری عوامل بیماری‌زا برای پشتیبانی از طیف گسترده‌ای از اهداف نظامی است.»
آیا کشوری حاضر می‌شود یک عامل بیماری‌زای تسلیحاتی را به کار بگیرد که قادر به کنترل آن نیست؛ عاملی که ممکن است علیه خود آن کشور بازگردد و تعداد زیادی از مردم خودش را بکشد؟ احتمالاً نه؛ اما همه دولت‌ها عقلانی رفتار نمی‌کنند و قطعاً در بیشتر دولت‌ها نیز عناصر غیرعقلانی وجود دارند.
دولت روسیه سابقه استفاده از عوامل شیمیایی مرگبار علیه دشمنان خود را دارد؛ چیزی که بریتانیا هزینه آن را پرداخته است. در سال ۲۰۰۶، الکساندر لیتویننکو، جاسوس سابق روسیه که به بریتانیا پناهنده شده بود، پس از دیدار با دو روس در هتل ریتز، با ماده رادیواکتیو پولونیوم-۲۱۰ مسموم شد. او سه هفته بعد، پس از تحمل مرگی دردناک، جان باخت. سپس در سال ۲۰۱۸، دو جاسوس روسیه به شهر کلیسایی سالزبری در ویلتشر سفر کردند و تلاش کردند سرگئی اسکریپال، جاسوس سابق روسیه، و دخترش یولیا را با عامل اعصاب نوویچوک ترور کنند.
پیشینه شوروی در توسعه سلاح‌های زیستی
برنامه تسلیحات بیولوژیک روسیه در دوران جنگ سرد تنها زمانی افشا شد که شماری از دانشمندان آن در اواخر دهه ۱۹۸۰ به غرب پناهنده شدند. ولادیمیر پاسچنیک، دانشمندی که در سال ۱۹۸۹ به بریتانیا آمد، از کار روی گونه‌ای آئروسل‌شده از طاعون و قرار دادن آن روی یک موشک کروز در آزمایشگاهی در نزدیکی لنینگراد، یعنی سن‌پترزبورگ امروزی، سخن گفت.
شوروی‌ها از دهه ۱۹۲۰ بزرگ‌ترین برنامه جنگ بیولوژیک جهان را اداره می‌کردند/عکس از ردیت
به گفته «انجمن کنترل تسلیحات» در آمریکا، برنامه «گسترده تهاجمی» میکروبی شوروی شامل گونه‌های تسلیحاتی‌شده تولارمی، تیفوس، تب کیو، آبله، طاعون، سیاه‌زخم، انسفالیت اسبی ونزوئلایی، بروسلوز و ماربورگ بود. اگر هر یک از این عوامل بیماری‌زا به‌طور تصادفی در یک آزمایشگاه رها شود یا به دست افراد نامناسب بیفتد، با دنیایی کاملاً متفاوت و بسیار دردناک روبه‌رو خواهیم شد.
با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در اوایل دهه ۱۹۹۰، بوریس یلتسین، رئیس‌جمهور وقت روسیه، وعده داد که این برنامه را برخواهد چید؛ اما به نظر می‌رسد این وعده توخالی بوده است. وزارت خارجه آمریکا در سال ۲۰۲۴ گفت روسیه «به تلاش‌های مستمر خود برای حفظ محرمانگی ادامه می‌دهد، از جمله از طریق تصویب قوانینی که افشای هرگونه اطلاعات درباره برنامه سابق شوروی را جرم‌انگاری می‌کند. مراکز کلیدی نظامی-زیستی مرتبط با برنامه تهاجمی شوروی همچنان دسترسی‌ناپذیر و غیرشفاف باقی مانده‌اند؛ تقریباً ۳۰ سال پس از فرمان یلتسین.»
در سال ۱۹۷۹، یک حادثه در یک مرکز شوروی باعث شیوع سیاه‌زخم در شهر سوردلوفسک روسیه، یعنی یکاترینبورگ امروزی، شد. مقام‌های شوروی در ابتدا گفتند بیماری‌ها نتیجه مصرف گوشت آلوده بوده است. بوریس یلتسین که پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نخستین رئیس‌جمهور روسیه شد، بعدها به یک روزنامه روسی گفت که یک «برنامه توسعه نظامی» باعث این شیوع شده بود.
