سازمان جاسوسی چین و دیگر بخش‌های دولت این کشور، دهه‌هاست که برای دستیابی به فناوری‌ها و پژوهش‌های خارجی تلاش می‌کنند و از روش‌های قانونی و غیرقانونی هر دو بهره می‌برند؛ اما به گفته چندین کارشناس، در دوران شی جین‌پینگ این تلاش‌ها فوریت بیشتری پیدا کرده و هماهنگی آن‌ها در سطوح بالای حکومت، از جمله در زمینه هوش مصنوعی، افزایش یافته است.

اکوایران: چین مصمم است فاصله خود با ایالات متحده را در زمینه ظرفیت محاسباتی موردنیاز برای پیشرفت هوش مصنوعی کاهش دهد و در این راه از انواع کارزارهای جاسوسی نیز بهره می‌برد.

تلاش پکن برای دسترسی به فناوری تراشه‌ها

نیویورک‌تایمز به نقل از مقام‌های اطلاعاتی می‌نویسد که سازمان جاسوسی چین کارزاری محرمانه را برای کمک به شرکت‌های این کشور در دستیابی به تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی و جمع‌آوری اطلاعات درباره این صنعت به راه انداخته است.  هنگامی‌که عالی‌ترین نهاد جاسوسی چین در سال جاری اولویت‌های خود را به‌روزرسانی کرد، هدفی قابل‌توجه را به فهرست مأموریت‌هایش افزود: غلبه بر موانع غربی در برابر دستیابی به فناوری‌هایی که شی جین‌پینگ آن‌ها را برای پیشرفت چین حیاتی می‌داند.

این کارزار چند محور اصلی دارد: به گفته چندین مقام خارجی، چن یی‌شین، رئیس سازمان جاسوسی چین که عنوان وزیر امنیت دولتی را دارد، یک گروه کاری تشکیل داده که هدایت این تلاش‌ها را بر عهده گرفته و مستقیماً به او گزارش می‌دهد. چن از زمانی که هر دو در استان ژجیانگ در شرق چین مقام‌های دولتی بودند، زیر نظر شی جین‌پینگ فعالیت کرده است؛ استانی که یکی از خاستگاه‌های رونق فناوری‌های پیشرفته در چین به شمار می‌رود.

در مرکز این تلاش، نیمه‌رساناهای پیشرفته‌ای قرار دارند که برای به‌کارگیری هوش مصنوعی ضروری‌اند؛ از جمله تراشه‌هایی که ایالات متحده صادرات آن‌ها به چین را برای شرکت‌های آمریکایی مانند انویدیا ممنوع کرده است. شی جین‌پینگ در ماه ژانویه، مطابق با متن رسمی سخنرانی‌اش، به پلنوم سیاسی حزب کمونیست چین، متشکل از مقام‌های ارشد این کشور، گفت: «چین باید تدابیر فوق‌العاده‌ای برای تشدید تلاش‌ها در جهت دستیابی به فناوری‌های بنیادین در بخش‌های دارای اولویت اتخاذ کند. باید هرچه سریع‌تر مشکلات مربوط به گلوگاه‌هایی را که مانع توسعه صنایع آینده می‌شوند، حل کنیم.»

وزارت امنیت دولتی چین، سازمان اطلاعاتی و جاسوسی این کشور، از دیرباز مأموریت داشته است تهدیدهای علیه حاکمیت حزب کمونیست را از میان بردارد. اما به گفته چندین مقام امنیتی و اطلاعاتی فعلی و پیشین از دولت‌های کشورهای آسیایی، ایالات متحده و اروپا، این وزارتخانه اکنون دستیابی به تراشه‌های پیشرفته نیمه‌رسانا و جمع‌آوری اطلاعات درباره آن‌ها را در شمار اولویت‌های خود قرار داده است.

کارگروهی برای دزدی فناوری

چگونگی تلاش سازمان جاسوسی چین برای دستیابی به تراشه‌های پیشرفته و اطلاعات مربوط به آن‌ها، به یکی از پرسش‌های محوری در پرونده آلیس هوانگ تبدیل شده است.  به گفته مقام‌های فعلی و پیشین، کارزار سازمان جاسوسی چین برای دستیابی به تراشه‌ها دست‌کم دو سال است که آغاز شده؛ جزئیات این کارزار پیش‌تر منتشر نشده بود.

مأموریت این گروه کمک به تلاش‌های چین برای «مقابله با محاصره» بوده است؛ تلاش‌هایی که هدفشان غلبه بر محدودیت‌های صادراتی اعمال‌شده از سوی ایالات متحده و متحدان آن است. این کارزار شامل کمک به شرکت‌های چینی برای خرید و قاچاق تراشه‌های پیشرفته به داخل چین می‌شود. به گفته چندین مقام که در جریان این کارزار قرار گرفته‌اند، این گروه همچنین اطلاعات مربوط به صنعت نیمه‌رسانا و زنجیره‌های تأمین آن را جمع‌آوری می‌کند.

هوانگ

جنسن هوانگ و آلیس هوانگ در تایپه در ژوئن ۲۰۲۴/عکس از خبرگزاری رویترز

چن در ماه آوریل مأموریت تازه این سازمان را اعلام کرد. او در نشریه‌ای متعلق به حزب کمونیست نوشت: «مبارزه با محاصره را عمیق‌تر کنید و نوآوری در هوش مصنوعی، توسعه صنعت و کاربردهای آن را به‌طور همه‌جانبه پیش ببرید. بر مقابله با گلوگاه‌های فناوری‌های حیاتی تمرکز کنید» و مشکل فناوری‌هایی را حل کنید که «نمی‌توان آن‌ها را با درخواست، خرید یا التماس به دست آورد.»

الکس جوسکه، مدیر اجرایی بخش امنیت در شرکت مشاوره‌ای گارناوت گلوبال که ساختار امنیتی چین را مطالعه می‌کند، گفت: «چن با این اظهارات به رهبران حزب و نیروهای تحت امر خودش پیام می‌دهد که سازمان او رقابت هوش مصنوعی با ایالات متحده را به‌عنوان اولویتی بلندمدت و در بالاترین سطح اهمیت قرار داده است. او به مأمورانش می‌گوید راه‌های بیشتری برای پیشبرد این مبارزه پیدا کنند.»

یک راهبرد در سطح مرکزی

کارزار وزارت امنیت دولتی بخشی از تلاش گسترده‌تر حزب کمونیست حاکم برای غلبه بر محدودیت‌هایی است که غرب در زمینه فناوری‌های حیاتی اعمال کرده است.  در رأس این تلاش‌ها، کمیسیون مرکزی علم و فناوری قرار دارد. این نهاد محرمانه حزب کمونیست را شی جین‌پینگ در سال ۲۰۲۳ تأسیس کرد. این اقدام مدت کوتاهی پس از آن صورت گرفت که وزارت بازرگانی آمریکا در اواخر سال ۲۰۲۲ صادرات مستقیم تراشه‌های پیشرفته انویدیا به چین را ممنوع کرد؛ تصمیمی که نگرانی از استفاده پکن از این تراشه‌ها برای شکستن رمزگذاری‌های آمریکایی و طراحی تسلیحات جدید را در پی داشت.

کمیسیون حزب از نظر جایگاه سازمانی بالاتر از وزارتخانه‌ها قرار دارد و ریاست آن بر عهده دینگ شوئه‌شیانگ است؛ یکی از تنها هفت عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست که حلقه اصلی قدرت در چین محسوب می‌شود. خبرگزاری شینهوا، خبرگزاری رسمی چین، گزارش داد که دینگ در ماه مه، هنگام بازدید از تأسیسات انرژی و محاسباتی پکن و مناطق اطراف آن که بخشی از طرح ایجاد یک شبکه سراسری محاسبات هوش مصنوعی هستند، گفت: «قدرت محاسباتی یکی از شاخص‌های مهم قدرت ملی در مجموع است.»

این کارزار که جزئیات آن پیش‌تر گزارش نشده بود، دست‌کم دو سال است که در جریان است/عکس از خبرگزاری رویترز

شی این کمیسیون را با هدف بسیج و هماهنگ‌سازی بهتر دانشمندان، مؤسسات علمی و آزمایشگاه‌های کشور در وزارتخانه‌ها و شرکت‌های مختلف، برای پیشبرد اولویت‌های ملی مانند دستیابی به خودکفایی فناورانه تأسیس کرد. نام این کمیسیون به‌ندرت در گزارش‌های خبری چین دیده می‌شود و بودجه‌ها و برنامه‌های آن نیز علنی نیست. اما به گفته کریستوفر کی. جانسون، تحلیلگر پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) که بر چین تمرکز داشته، این کمیسیون به یکی از موتورهای اصلی برنامه‌های شی برای دستیابی به برتری فناورانه تبدیل شده است.

دینگ، رئیس این کمیسیون، از مدت‌ها پیش از نزدیک‌ترین دستیاران شی جین‌پینگ بوده و هم‌زمان سمت معاون نخست‌وزیر را نیز بر عهده دارد و بر سیاست‌های علم و فناوری نظارت می‌کند.

«مبارزه با محاصره» از نگاه سازمان جاسوسی چین

سازمان جاسوسی چین و دیگر بخش‌های دولت این کشور، دهه‌هاست که برای دستیابی به فناوری‌ها و پژوهش‌های خارجی تلاش می‌کنند و از روش‌های قانونی و غیرقانونی هر دو بهره می‌برند؛ اما به گفته چندین کارشناس، در دوران شی جین‌پینگ این تلاش‌ها فوریت بیشتری پیدا کرده و هماهنگی آن‌ها در سطوح بالای حکومت، از جمله در زمینه هوش مصنوعی، افزایش یافته است.

چن، رئیس این سازمان، در طول سال جاری بارها گفته است که «مبارزه با محاصره» یکی از وظایف اصلی وزارت امنیت دولتی چین است. چن سال گذشته در نشریه‌ای متعلق به حزب نوشت: «برخی کشورها از هیچ تلاشی برای اعمال نوعی گلوگاه بر چین در حوزه فناوری‌های حیاتی دریغ نمی‌کنند. رقابت فناورانه میان قدرت‌های بزرگ وارد شدیدترین، دشوارترین و حساس‌ترین مرحله خود شده است؛ مرحله‌ای از نبرد نزدیک و رودررو.»

یک کارخانه نیمه‌هادی در سوچیان، چین/عکس از VCG

گریگوری سی. آلن، بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت دسیژن تری ریسرچ که در زمینه هوش مصنوعی و دیگر فناوری‌های پیشرفته تخصص دارد، گفت هم‌زمان با توسعه مدل‌های هرچه قدرتمندتر هوش مصنوعی از سوی شرکت‌های آمریکایی و سپس چینی، مقام‌های پکن بیش از پیش به این موضوع پی برده‌اند که هوش مصنوعی می‌تواند قدرت آن‌ها را در داخل و خارج از کشور تهدید کند.

چن در ماه سپتامبر، هنگام تشریح خطراتی که هوش مصنوعی برای سلطه حزب کمونیست بر قدرت ایجاد می‌کند، به شرکت‌های فناوری آمریکایی و مدل‌های هوش مصنوعی آن‌ها، از جمله کلود مایتوس و GPT-5.5-Cyber، به‌عنوان نمونه‌هایی از تهدیدهای جدید امنیت سایبری اشاره کرد. آلن، مقام ارشد پیشین مرکز مشترک هوش مصنوعی وزارت دفاع آمریکا، گفت: «رهبران ارشد چین درک کرده‌اند که هوش مصنوعی از نظر راهبردی اهمیتی حیاتی دارد و روشن است که رهبری در حوزه هوش مصنوعی به رهبری در زمینه نیمه‌رساناها نیز ارتباط مستقیم دارد.»

چن در اواخر سال ۲۰۲۲ وزیر امنیت دولتی شد و کمی بیش از یک سال بعد، وزارتخانه او هشدار داد که هوش مصنوعی «به احتمال بسیار زیاد در آینده‌ای نزدیک چشم‌انداز امنیت ملی را به‌طور عمیقی دگرگون خواهد کرد.» این وزارتخانه در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد مأمورانش در مقابله با تلاش‌های «ایالات متحده و دیگر کشورهای غربی برای محبوس کردن ما در سطوح پایین فناوری» به موفقیت‌هایی دست یافته‌اند.

نقش شرکت‌ها و گروه‌های دیگر

به گفته الکس جوسکه، مشاور امنیتی، چین گاهی از سازمان‌های پوششی یا پژوهشگران برای جمع‌آوری اطلاعات درباره فناوری‌های خارجی هوش مصنوعی استفاده کرده است. او گفت: «وزارت امنیت دولتی چین در استفاده از پوشش‌های تجاری بسیار راحت عمل می‌کند و مشکلی هم ندارد که افرادی را به‌عنوان منابع اطلاعاتی به کار بگیرد، بی‌آنکه مستقیماً به آن‌ها بگوید برای این وزارتخانه کار می‌کنند.»

این پوشش‌ها می‌توانند شامل سازمان‌هایی باشند که ظاهراً بر پژوهش‌های دانشگاهی تمرکز دارند. در ماه سپتامبر، ام‌آی‌فایو، سازمان امنیت داخلی بریتانیا، اعلام کرد یک مؤسسه پژوهشی چینی مرتبط با سازمان جاسوسی چین، دانشمندان بریتانیایی را به همکاری در پژوهش‌هایی جذب کرده است که ظاهراً این دانشمندان از ماهیت واقعی آن‌ها اطلاع نداشته‌اند؛ پژوهش‌هایی که «به‌طور مستقیم توانایی فنی وزارت امنیت دولتی چین در زمینه جاسوسی را ارتقا می‌دهد».

یک کارخانه نیمه‌هادی در سوچیان، چین/عکس از VCG

شرکت‌هایی مانند مگا اسپید که آلیس هوانگ آن را تأسیس کرده، یکی دیگر از ابزارهای بالقوه برای جمع‌آوری اطلاعات تلقی می‌شوند. ماهیت دقیق نقش آلیس هوانگ در تلاش‌های وزارت امنیت دولتی برای دستیابی به تراشه‌ها همچنان روشن نیست. مقام‌های آمریکایی می‌گویند هوانگ که با جنسن هوانگ، بنیان‌گذار انویدیا، رابطه‌ای خارج از ازدواج داشته، اطلاعاتی درباره او در اختیار پکن قرار داده است. دولت آمریکا همچنین درباره مگاسپید به ظن قاچاق غیرقانونی تراشه‌های پیشرفته به چین تحقیق می‌کند.

مگا اسپید که در سنگاپور مستقر است، میلیاردها دلار تراشه انویدیا خریداری کرده و وارد کسب‌وکار تأمین ظرفیت محاسباتی پیشرفته برای شرکت‌های چینی شده است. این خدمات به شرکت‌های چینی امکان داده است با استفاده از تراشه‌های انویدیا در مراکز داده مستقر در خارج از چین، محدودیت‌های آمریکا را دور بزنند؛ محدودیت‌هایی که فروش مستقیم پیشرفته‌ترین تراشه‌های هوش مصنوعی به شرکت‌های چینی را ممنوع می‌کنند.

هفته گذشته، نیویورک‌تایمز همچنین گزارش داد که مگاسپید احتمالاً از طریق علی‌بابا، غول اینترنتی چین، به یک آزمایشگاه مرتبط با ارتش این کشور کمک می‌کرده است. علی‌بابا هم مشتری مگاسپید است و هم از نظر مالی از آن حمایت می‌کند. تأمین تراشه‌های انویدیا برای پشتیبانی از پژوهش‌های نظامی چین، نقض قوانین ایالات متحده خواهد بود. یکی از سخنگویان علی‌بابا گفت: «هرگونه ادعا مبنی بر اینکه علی‌بابا به ارتش خدمات ارائه می‌کند، بی‌اساس است. توافق‌نامه خدمات رایانش ابری علی‌بابا به‌صراحت استفاده از محصولات و خدمات ما را برای هرگونه هدف نظامی ممنوع می‌کند.»

دولت ترامپ روز دوشنبه، در اقدامی برای رفع آنچه بسیاری در واشینگتن یک خلأ قانونی می‌دانند، اعلام کرد که روند تصویب مقررات جدیدی را پیش خواهد برد تا چین نتواند از طریق مراکز داده خارج از این کشور به نیمه‌رساناهای پیشرفته انویدیا و دیگر شرکت‌های آمریکایی دسترسی پیدا کند. بر اساس محدودیت تازه، مراکز داده خارج از آمریکا پیش از آنکه بتوانند «حجم قابل‌توجهی از توان محاسباتی» را در اختیار شرکت‌هایی با دفتر مرکزی در کشورهای قرارگرفته در فهرستی مشخص بگذارند، باید مجوز دولتی دریافت کنند. چین، روسیه و ایران در این فهرست قرار دارند. این محدودیت حدود ۹۰ روز دیگر اجرایی خواهد شد. این مقررات ممکن است فوریت تلاش چین برای دستیابی به خودکفایی را افزایش دهد؛ هدفی که شی جین‌پینگ آن را نبردی برای بقا توصیف کرده و در این زمینه به گذشته انقلابی حزب کمونیست اشاره کرده است.

شی ماه گذشته، هنگام بازدید از یک مرکز داده هوش مصنوعی در حال ساخت در شمال چین، به تکنسین‌ها گفت: «همانند ارتش سرخ در راهپیمایی طولانی، ما اکنون در مسیر یک راهپیمایی طولانی جدید قرار داریم.» او به سفر طاقت‌فرسایی اشاره می‌کرد که نیروهای کمونیست در دهه ۱۹۳۰ طی کردند و به تثبیت رهبری مائو بر انقلاب انجامید. شی افزود: «شما ارتشی هستید که برای دستیابی به خودکفایی فناورانه پیشرفته تلاش می‌کند.»