به گزارش اکوایران- در ساحل دریای سرخ در غرب عربستان سعودی و در فاصله 2 ساعته از جده، مزرعه خورشیدی «الشفیبه» ۵۰ کیلومتر مربع از صحرای این کشور را پوشانده است. فاز اول این پروژه که در سال ۲۰۲۴ آغاز شد، قابلیت تولید ۶۰۰ مگاوات برق را دارد که هزینه آن به ازای هر کیلووات ساعت تنها ۳.۹ هلال سعودی (کمتر از یک سنت) است. این قیمت تقریباً یک بیستم هزینه تولید برق در نیروگاه هستهای Hinkley Point C در بریتانیا است. برنامه عربستان برای استفاده از این برق ارزان، تأمین انرژی مورد نیاز در مراکز داده عظیم برای هوش مصنوعی است.
استراتژی عربستان برای گذر از اقتصاد نفتی به دیجیتال
این استراتژی برای استفاده از انرژی خورشیدی و ارزان بویژه در مراکز داده هوش مصنوعی، نشاندهنده حرکت تدریجی عربستان سعودی از اقتصاد متکی به فروش نفت به سمت دنیای اقتصاد دیجیتال است. این تحول بزرگ، تحت حمایت و هدایت دولت و در چارچوب «ویژن ۲۰۳۰» قرار دارد. هدف اصلی این برنامه ملی، کاهش وابستگی کشور به منابع انرژی فسیلی و ایجاد بخشهای اقتصادی جدید بر پایه فناوریهای نوین، از جمله هوش مصنوعی و مراکز داده است.
هزینه پردازش و دریافت پاسخ از یک سیستم هوش مصنوعی از دو بخش تشکیل میشود. اولی هزینه ثابت سختافزار و دیگری هزینه مصرف برق برای اجرا و کارکرد مدام آن است. کاهش هزینهها در بکارگیری چیپهای ارزان ممکن است به ظاهر اقتصادی به نظر برسد، اما در واقع یک اشتباه بزرگ است، زیرا چیپهای جدید و گرانقیمت معمولاً کارآمدتر و سریعتر عمل میکنند. این چیپها به گونهای طراحی شدهاند که توانایی اجرای الگوریتمهای پیچیده و پیشرفته را با کمترین مصرف انرژی و بیشترین بهرهوری داشته باشند. در نتیجه، استفاده از سختافزار قدیمی یا ارزانتر ممکن است حتی به هزینههای اضافی در طولانیمدت منجر شود. بنابراین، ارزانتر کردن سیستمهای هوش مصنوعی به معنای استفاده از برق ارزانتر است که در این زمینه عربستان سعودی از برتری خوبی برخوردار است.
این استراتژی از ماه می به یک اولویت ملی در عربستان تبدیل شده که تحت حمایت پادشاه آن محمد بن سلمان قرار دارد. پیشبرد این برنامه برعهده شرکتی به نام Humain است که تمام تلاشش را در این زمینه متمرکز کرده و زیر نظر طارق امین، مدیر آرامکو دیجیتال (بخش فناوری شرکت نفت دولتی عربستان سعودی)، فعالیت میکند. طارق امین میگوید: «کار را از همان ابتدا با به جای آهسته و مرحله به مرحله با شتاب بالا آغاز کردیم.»
Humain مأموریت خود را در راستای استراتژی بزرگتر «ویژن ۲۰۳۰» عربستان سعودی میبیند که هدف آن کاهش وابستگی کشور به استخراج سوختهای فسیلی است. به گفته طارق امین اجرای این چشمانداز در محدودیتهای موجود، یک ریسک بزرگ به شمار میآید. این ریسک شامل چالشهایی است که میتواند تحقق اهداف برنامه را تهدید کند، مانند محدودیتهای منابع مالی، زیرساختهای فنی، زمان و نیروی انسانی مورد نیاز برای چنین پروژههای بزرگی. اگر این موانع به درستی مدیریت نشوند، ممکن است عربستان نتواند به اهداف ملی که تعریف کرده دست یابد. او معتقد است: «ما هیچ انتخاب دیگری نداریم. باید این کار را انجام دهیم چون هیچ طرح جایگزین دیگری وجود ندارد.»
پیشرفتها و چالشهای ساخت مراکز داده
شرایط برای ساخت مراکز داده در عربستان سعودی بسیار مناسب است. این مراکز به طور کلی به سه عنصر اصلی نیاز دارند: انرژی، زمین و چیپ. یکی از مزیتهای قابل توجه عربستان، برق ارزان است که میتواند به کاهش هزینههای عملیاتی کمک کند. از طرفی، این کشور با مساحت وسیع و جمعیت کم، برخوردار از فضایی گسترده برای استقرار مراکز داده است. همچنین، حمایت دولت و تسهیل روند دریافت مجوزها، فرآیند ساخت مراکز داده را بسیار آسانتر کرده است. طارق امین میگوید که در تنها در دو هفته اول، این شرکت موفق به شناسایی بیش از ۲۰۰ مکان بالقوه با دسترسی به مجموعاً ۱۵.۶ گیگاوات انرژی شده است.
چالشهای مربوط به چیپها کمی پیچیدهتر بوده است. آغاز حرکت عربستان در مسیر ساخت مراکز داده هوش مصنوعی با توافقی میان آرامکو دیجیتال و شرکت گروک، یک شرکت تولیدکننده چیپهای هوش مصنوعی (نه مدل xAI با نام مشابه)، آغاز شد که در فوریه، عربستان ۱.۵ میلیارد دلار از نیمههادیهای این شرکت را خریداری کرد. این چیپها بهطور خاص برای فرآیند دریافت پاسخ از مدل طراحی شدهاند، که باعث شده برای بسیاری از آزمایشگاههای بزرگ هوش مصنوعی جذابیت کمتری داشته باشند، چرا که این آزمایشگاهها معمولاً به انعطافپذیری بین آموزش و اجرای مدلها نیاز دارند. با این حال، این چیپها بهطور ویژه برای کاهش هزینههای استفاده از مدلها مناسب هستند، زیرا باعث میشوند گرفتن خروجی از مدلها ارزانتر تمام شود.
جملات به واحدهای کوچکتری تبدیل میشوند که توکن نام دارند و توسط مدل هوش مصنوعی برای پردازش درک میشوند. اکثر محصولات تجاری هوش مصنوعی برای هر توکنی که در یک پرسش استفاده میشود هزینهای دریافت میکنند (برای مثال، OpenAI برای هر میلیون توکن در مدل GPT-5 حدود 1.25 دلار میگیرد) و هزینه جداگانهای نیز برای هر توکنی که در خروجی تولید میشود باید پرداخته شود (۱۰ دلار برای هر میلیون توکن). پیشنهاد طارق امین به شرکتهای هوش مصنوعی این است که مدلهای خود را با برق ارزان سعودی اجرا کنند و توکنهای خروجی را با هزینهای بسیار کمتر از آنچه مشتریان معمولاً پرداخت میکنند، تولید کنند. با استفاده از برق ارزان و چیپهای کارآمد، Humain میتواند توکنهای خروجی را با قیمت حدوداً نصف قیمت بازار بفروشد.
در نوامبر، شرکت Humain موفق شد پیشرفتهترین چیپها را تأمین کند. سفر محمد بن سلمان به آمریکا شامل دیداری دوستانه با دونالد ترامپ بود که منجر به دریافت مجوز واردات ۳۵,۰۰۰ چیپ پیشرفته از شرکت انویدیا به ارزش حدوداً یک میلیارد دلار شد. این مقدار برای پر کردن بیش از یک مرکز داده برای شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی که Humain قصد دارد به آنها خدمات ارائه دهد، کافی نیست، اما این اقدام نشاندهنده تغییر قابل توجهی در سیاستهای قبلی آمریکا است که تلاش میکرد ارزشمندترین سختافزارهای محاسباتی برای هوش مصنوعی را تنها در اختیار نزدیکترین متحدان خود قرار دهد. پیش از این، شرکت AirTrunk، که در زمینه ساخت مراکز داده فعالیت دارد، قرارداد سه میلیارد دلاری با Humain امضا کرده بود تا یک مجموعه از مراکز داده در این کشور تاسیس کند.
عربستان سعودی تنها مرکز داده نمیسازد، بلکه از آنها استفاده نیز میکند. مدل هوش مصنوعی ALLAM که به زبان عربی ساخته شده و با همکاری سازمان داده و هوش مصنوعی سعودی (SDAIA)، یکی از ارگانهای دولتی، توسعه یافته است، به خدمت کارکنان دولتی درآمده است. همچنین، شرکت Humain قراردادهایی با شرکتهایی مانند ادوبی امضا کرده است تا از این مدل در نرمافزارهای آنها استفاده شود.
چشمانداز جسورانه عربستان در هوش مصنوعی
اینگونه مشارکتها نشان میدهد که عربستان سعودی در مسیر درستی برای ایجاد یک صنعت هوش مصنوعی پایدار قرار دارد. درار سیفان، از کارشناسان شرکت مشاورهای PwC، پیشبینی میکند که عربستان در پنج تا هفت سال آینده به جمع پنج قطب برتر هوش مصنوعی جهانی خواهد پیوست.
موفقیت های اولیه، Humain را به سمت اهداف بلندپروازانه تر سوق داده است. طارق امین اکنون دیگر فقط از ارائه خدمات پردازش و تولید توکن یا آموزش مدل ها سخن نمی گوید، بلکه از ساخت «عامل هوش مصنوعی ویژه کسب و کارها» به عنوان نخستین نمونه در جهان صحبت می کند؛ رقیبی مستقیم برای ویندوز مایکروسافت که در آن بخش هایی مانند منابع انسانی، مالی و حقوقی با این عاملها جایگزین می شوند و رابط کاربری نیز به جای اتکا به آیکون ها و کلیک، بر پایه تعامل با چت بات ها طراحی می شود. این چشم اندازی جسورانه و شاید تا حدی آرمان گرایانه است. به گفته طارق امین، «نمی توانم در زمان بندی هایم عقب بیفتم و همین موضوع شب ها بیدار نگه ام می دارد؛ من دشواری کار را دست کم نمی گیرم.»
