به گزارش اکو ایران به نقل از جماران، اعتراضات دیماه امسال، به یکی از پرچالشترین و پرابهامترین رخدادهای اجتماعی-سیاسی سالهای اخیر ایران تبدیل شد؛ رخدادهایی که از یکسو ریشه در نارضایتیهای اقتصادی و اجتماعی انباشتهشده داشت و از سوی دیگر، با سطحی از خشونت و تنش همراه شد که آن را از بسیاری از اعتراضات پیشین متمایز میکرد. پرسش اصلی اما این است که چرا این ناآرامیها با وجود شدت بالا، بهسرعت فروکش کرد و چه نسبتی میان مطالبات داخلی، کنش خیابانی و مداخلات خارجی در شکلگیری و فرجام آن وجود داشت.
در همین چارچوب و در چهلمین روز آن وقایع تلخ، جماران در میزگردی با حضور حمیدرضا جلاییپور، جامعهشناس و فعال سیاسی اصلاحطلب و سعید آجورلو، فعال سیاسی اصولگرا، به بررسی ریشهها، ابعاد و پیامدهای اعتراضات اخیر و نسبت آن با تحولات منطقهای و بینالمللی پرداخت.
اعتراضات در ایران و حتی وجود خشونت در آنها، پدیدهای جدید نیست و از سال ۷۸ تا کنون و در برهههای مختلف، شاهد شکلگیری حرکتهای اعتراضی نسبت به مسائل گوناگون بودهایم. اعتراضات دیماه امسال اما با خشونت بسیار شدیدی همراه شد و بیشترین تعداد جانباختگان را هم نسبت به ناآرامیهای پیشین به همراه داشت. از طرف دیگر اما این ناآرامی علیرغم شدت بالا، به سرعت فروکش کرد. شما دلیل این موج سهمگین خشونت در حوادث اخیر و فروکش کردن سریع را چه میدانید؟
جلاییپور: قبل از هر چیزی، اندوه عمیق خود را بابت جانباختن هموطنانمان اعم جوانان مردم و سربازان و بسیجیها در حوادث اخیر را ابراز میکنم. حتی همین عدد 3117 نفری که رسما اعلام شده، آمار بسیار بالایی میباشد که در تاریخ معاصر ایران بیسابقه بوده است. بخشی از افراد حاضر در حوادث 18 و 19 دیماه، جوانان خشمگین بودند که حضورشان در آن صحنه، از وضعیت جامعه ناشی میشد؛ جامعهای که با فقر رو به روست و طبقه متوسط آن کوچک شده و عملا ما با طبقه متوسط فقیر روبرو هستیم. از 11 میلیون نفر جوانان کشور که در بازه سنی ۱۵ تا ۳۵ سال قرار دارند، 2.5 میلیون نفر آنان در «تعلیق» محسوب میشوند که نه در حال تحصیل اند و نه شغلی دارند. جوانانی که افقی پیشروی خود نمیبینند، با خشمی شدید وارد عرصه اعتراضات شدند.
در پاسخ به سوال شما عرض کنم از مشروطه تاکنون، ما با جامعهای در ایران مواجهیم که مطالباتی و ناراضی محسوب میشود و در تاریخ معاصر، بیش از 20 بار دست به اعتراض جمعی زده است که آخرین مورد آن، همین اعتراضاتی بود که از هفتم دی ماه ١۴٠۴ شروع شد و تا هفدهم نیز یک اعتراض شهری با حضور بازاریانی بود که به علت نوسان نرخ ارز، با مشکل در کسبوکارشان مواجه شده بودند. در این ایام، دولت هم با جمعیت معترضین همراهی داشت و نیروی انتظامی نیز سلاح حمل نمیکرد و حق تیر نداشت.
اما از 18 دیماه و خصوصا ساعت 9 شب به بعد، دو متغیر وارد صحنه شد که فضا را دگرگون کرد؛ یکی رضا پهلوی که فراخوان ساعت 8 شب را داد و خطاب به مردم ایران گفت که «بجنگید» و BBC نیز دو ساعت مصاحبه زنده او را پخش کرد که مدعی بود مقامات ایران در حال پرواز به روسیه هستند و وعده داد به زودی کمکهای ترامپ به ایران ارسال خواهد شد که منظورش از این کمکها، هواپیماهای جنگی بود. متغیر دوم هم ترامپ بود که پابهپای رضا پهلوی توئیت میزد و حتی مدعی شد شهر مشهد سقوط کرده و خیابانها به نام او نامگذاری شده است و به مردم ایران وعده کمک در راه میداد. در نتیجه، اتفاقات روزهای پنجشنبه و جمعه، از اعتراضات آرام روزهای قبل متفاوت و در آن دو شب، ایران وارد آشوب شهری شد و متاسفانه خشونتآمیزترین حرکت اعتراضی در تاریخ معاصر رقم خورد و حتی ایران را با تهدید وجودی روبرو کرد.
یکی از موارد عجیب در این دو شب، این بود که اعتراضات در شهرهای زیادی از ساعت 8 شب شروع میشد و تا 2 بامداد ادامه داشت و بعد خاموش میشد. این نشان میدهد که حتی جوانان خشمگین نیز پس از مشاهده آن حجم خشونت، ترسیدند و عقبنشینی کردند. ضمن اینکه معمولا، اعتراضات به صورت خودانگیخته و ابتکاری است و در هر شهری به شکلی برگزار میشود، اما در اتفاقات این دو شب، شاهد وجود هماهنگی در اعتراضات شهرهای مختلف بودیم. اگرچه اساس این حوادث واقعا اعتراض بهحق بود، اما به شدت به سمت خشونت جهتدهی شد. مثلا دیدیم اداره مالیات شرق تهران کاملا فروریخت. آیا عوامل این کار میخواستند به پایههای درآمدی حکومت ضربه بزنند؟ به ۳۵۰ مسجد و ۴٧ کلانتری حمله شد. هیچ وقت در اعتراضات گذشته، به پارکینگ اتوبوسهای شرکت واحد حمله نشده است. اما در اعتراضات ماه گذشته، شاهد این اتفاقات بودیم.
لذا این اعتراضات به دو بخش تقسیم میشود؛ یکی اعتراضات کسبه معترض که عمدتا جنبه معیشتی داشت و جوانانی که دنبال مطالبه سرنگونی حکومت از طریق آشوب بودند. 18 و 19 دیماه، شبیه یک آشوب و جنگ شهری بود که ادامه یافتن آن، مهمترین خواست اسرائیل بود. این رژیم معتقد است که نمیتواند با جنگ خارجی، جمهوری اسلامی را از سر راه بردارد و تنها شکلگیری یک آشوب و جنگ داخلی است که میتواند این کار را بکند. بنابراین همان کاری که نتانیاهو در جنگ 12 روزه علیه ایران از حمله هوایی انجام داد، در آن دو روز، توسط فراخوان رضاپهلوی از زمین شروع شد.
آجورلو: من نیز به خانواده جانباختگان تسلیت میگویم. کشتهشدگان اتفاقات دیماه، به سه گروه تقسیم میشوند؛ یک گروه نیروهای امنیتی و اعضای بسیج بودند که تعداد زیادی را هم شامل میشوند و بخش دوم مردم عادی بودند که قصد ایجاد آشوب را نداشتند و طبق بیانیه شورای امنیت کشور، مانند گروه قبلی، عنوان شهید را گرفتند. دسته سوم، گروههای تروریستی اند که به نظر میرسد سازماندهیشده بودند. این گروه، متشکل از افراد خشن و فاشیست و با ایدئولوژی سلطنتطلبانه است، کما اینکه یکی، دو روز بعد از اتفاقات 19 دیماه، رضا پهلوی صراحتا گفت که هر انقلابی خونریزی دارد. منافقین نیز طی حرکتی تقریبا جدید، بخشی از کشتهشدگان را به عنوان اعضای خود نام بردند.
