به گزارش اکوایران، براساس دادههای سازمان هواشناسی که در روزهای آخر دی ماه منتشر شد، استان تهران همچنان رکورددار کمبارشی در کشور است. این استان از ابتدای سال آبی جاری تا نخستین روز بهمن ماه 29.1 میلیمتر بارش داشته است که 70.9درصد کمتر از دوره بلندمدت آن است. وضعیت تامین آب در کشور نیز نشان میدهد تا 29 دی ماه سال جاری، بارشها حدود یک سوم نیاز سالانه کشور را تامین کرده و این حاکی از استمرار شرایط کمآبی در کشور است.
بارندگیهای روزهای پایانی دی ماه، انتظاری مبنی بر اینکه کم بارشیها جبران خواهد شد ایجاد کرد، اما احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، با اشاره به وضعیت بارشها در تهران میزان بارندگی در پایتخت را همچنان کمتر از حد نرمال اعلام کرد. به گفته او پایتخت تا 30 دی ماه باید 100 میلی متر بارش دریافت میکرد که تنها 30 میلی متر از آن تامین شده است. وظیفه، احتمال جبران کمبارشی تهران در نیمه دوم سال را کم دانست چرا که برای جبران آن چهار ماه (بهمن، اسفند، فروردین و اردیبهشت) را در پیش داریم و معمولا میانگین بارش در این ماهها کمتر از میزان مورد نیاز است.
سدهای تهران؛ پاسخگوی کمبارشی؟
دادههای آبی وزارت نیرو نشان میدهد تمامی سدهایی که آب شرب و کشاورزی تهران را تامین میکنند، درحجم مرده خود قرار دارند. سد امیرکبیر (کرج) تا 27 دی ماه 6 میلون مترمکعب آب داشت که تنها 4 درصد از حجم این سد را شامل میشود و نسبت به سال گذشته 85 درصد کاهش داشته است. سد لار 10 میلیون مترمکعب موجودی دارد که تنها یک درصد از حجم آن را شامل میشود و نسبت به سال گذشته 31 درصد کاهش داشته است. موجودی مخزن سدهای لتیان و ماملو 23 میلیون مترمکعب است که 7 درصد حجم آن را شامل میشود و نسبت به سال گذشته 52 درصد کاهش داشته است. تنها سد استان تهران که شرایط مساعدتری نسبت به دیگر سدها دارد، سد طالقان است که درصد پرشدگی آن فقط 23 درصد است و موجودی مخزن آن 97 میلیون مترمکعب برآورد شده است. این سد که با توجه به حجم دیگر سدها، حالا نقش پررنگتری در تامین آب تهران دارد، نسبت به سال گذشته 56 درصد کاهش پرشدگی داشته است.
وضعیت کلی مخازن سدهای کشور نیز نشان میدهد، حجم آب موجود در مخازن کشور 18.18 میلیارد مترمکعب است که نسبت به سال گذشته 19 درصد کاهش داشته است (22.54 میلیارد مترمکعب). تا 27 دی ماه درصد پرشدگی سدهای کشور 35 درصد اعلام شده است.
به گفته محسن اردکانی، مدیر عامل آب و فاضلاب استان تهران، 75 درصد آب شرب تهران از سدها (سد لتیان، لار، طالقان، امیرکبیر، ماملو) تامین میشود. با توجه به میزان بارندگی، آیا سدهای تهران پاسخگوی تامین آب شرب این استان خواهند بود؟
کاهش ظرفیت سدها؛ یک واقعیت جهانی
توانایی ذخیره سازی پایدار آب، در کنار اصلاح الگوهای مصرف و مدیریت منابع آبی چند کلید پاسخ به این سوال هستند. براساس مطالعات جهانی، کاهش ظرفیت ذخیره سدها – چه ناشی از رسوب و چه ناشی از کمبارشی – توان سدها برای تأمین پایدار آب را کاهش میدهد. براساس نتایج یک پژوهش در سال 2023 که به بررسی جهانی تلفات ذخیرهسازی آب در مخازن سدها به دلیل رسوبگذاری در 150 کشور جهان پرداخته است تا سال 2050، ظرفیت اولیه ذخیره سدها از حدود شش هزار و سیصد میلیارد مترمکعب به حدود چهار هزار و ششصد میلیارد مترمکعب خواهد رسید که یک کاهش 26 درصدی را نشان میدهد.
در تهران، براساس آنچه که عیسی بزرگزاده سخنگوی صنعت آب کشور، در نیمههای تابستان اعلام کرد، وضعیت منابع آبی تهران نگرانکننده و در شرایطی که درصد پرشدگی سدهای تهران حدود ۲۱ درصد اعلام شد، نیمی از این حجم را رسوبات و حجم مرده تشکیل میدادند. او چاره این شرایط را صرفهجویی اعلام کرد.
با وجود آنکه تهرانیها در تابستانِ خشکی که گذشت رکورد کاهش مصرف آب را شکستند و سرانه مصرف هر خانوار از ماهانه ۱۶ هزار لیتر به حدود ۱۴ هزار و ۵۰۰ لیتر کاهش یافت، با این حال میانگین مصرف آب در تهران همچنان بالا است. به گفته هاشم امینی، مدیرعامل آب و فاضلاب کشور، الگوی تعیینشده برای مصرف آب در استان تهران حدود ۱۳۰ لیتر برای هر نفر در شبانهروز است، در حالی که میانگین مصرف مشترکان استان به حدود ۱۹۶ لیتر میرسد.
گزارشهای جهانی از نزدیک شدن سه شهر ایران به «روز صفر آب»
گاردین در گزارش اخیر خود که به بررسی وضعیت آبی ایران پرداخته، به این نکته اشاره کرده است که مدیریت نادرست منابع آب در ایران، در کنار خشکسالی شدیدی که کشور تجربه میکند، سه شهر مهم تهران، مشهد و تبریز را به آستانه روز صفر آبی نزدیک کرده است.
ناتوانی سدها در تامین پایدار آب برای تهران در کنار الگوی مصرف بالاتر از حدود استاندارد و فقر مدیریت منابع، تامین آب را به بحرانی جدی در پایتخت تبدیل کرده است. اقدامات فوری در مدیریت مصرف آب تاکنون به جیرهبندی، کاهش فشار آب، درخواست برای صرفه جویی در مصرف و مخابره پیامهای هشدار آمیز محدود بوده است. شهرداری تهران نیز پیشنهاد داده است در منازل کاهندههای آب نصب شوند و بین ۳۰ تا ۷۰ درصد در مصرف صرفهجویی شود. با این حال، این اقدامات تأثیرهای کوتاهمدت و مقطعی داشتهاند. به گفته بنفشه زهرایی، مدیر موسسه آب دانشگاه تهران، با وجود آنکه پنجمین سال خشک متوالی در تهران به اتمام رسیده است، اما سبک زندگی مردم تهران، الگوهای آبیاری فضای سبز و فعالیتهای آب بر تغییر نکردهاند و وقتی سبک زندگی با شرایط کم آبی متناسب نمیشود، یعنی این شرایط بحرانی در تأمین آب که در روزهای جاری با آن مواجهایم باز هم تکرار خواهد شد.
