به گزارش اکوایران، شترها از دیرباز به مقاومت زیادشان در بیابان شهرت داشتند اما حتی این حیوانات مقاوم نیز از پیامدهای افزایش دما در آفریقا در امان نماندهاند.
منطقه عفار در شمالشرق اتیوپی یکی از گرمترین و خشکترین نقاط زمین است؛ جایی که عشایر اغلب کاروانهای شتر را برای حمل نمک در دل بیابان هدایت میکنند.
علی عمر، شتردار اهل شهر سِمِرا در منطقه عفار، به بیبیسی گفت: «میبینم که شترهایم از گرمای شدید رنج میبرند.»
او افزود: «کف پاهایشان تاول میزند، چشمهایشان اشکآلود میشود و شنهای داغ پوستشان را میسوزاند و وقتی روی زمین مینشینند، موهای بدنشان از بین میرود.»
این مرد ۴۰ ساله که حدود ۵۰۰ شتر دارد، گفت: «فقط در یک ماه گذشته، هشت بچهشترم را به دلیل گرمای شدید از دست دادهام. گرما بسیار شدیدتر و تحمل آن بسیار دشوارتر شده است.»
او ادامه داد: «حتی بادی که قبلاً هوای خنک با خود میآورد، حالا گرما را جابهجا میکند.» به گفته او، این تغییرات شدید دمایی در سالهای اخیر بهوضوح قابل مشاهده بوده است.
مشاهدات او تنها یک تجربه شخصی نیست. دانشمندان، فعالان حوزه رفاه حیوانات و پژوهشهای مختلف نیز همگی به عواملی مانند استرس، خستگی، کمآبی بدن و افزایش شیوع بیماریها بهعنوان پیامدهای مستقیم گرمای شدید اشاره کردهاند.
افزایش دما همچنین بهطور غیرمستقیم نیز باعث رنج شترها میشود؛ زیرا موجب کاهش شدید منابع آب، از بین رفتن پوشش گیاهی و کمشدن مناطق سایهدار میشود.
شمال آفریقا و شاخ آفریقا میزبان حدود ۸۰ درصد از بزرگترین جمعیت شترهای یککوهانه جهان هستند.
در سالهای اخیر، بسیاری از کشاورزان و دامداران این مناطق به دلیل مقاومت شترها در برابر گرمای شدید و خشکسالی، نگهداری از این حیوانات را جایگزین دامهای دیگر کردهاند.
با این حال، مطالعهای که در سال ۲۰۲۵ و بر اساس دیدگاه شترداران جنوب اتیوپی منتشر شد، نشان داد که افزایش دما و نوسانات اقلیمی، تأثیرات مخربی بر سلامت گلههای شتر داشته است.
در این پژوهش آمده است: «پاسخدهندگان گزارش کردهاند که تغییرات اقلیمی و نوسانات آبوهوایی بر سلامت، بهرهوری و عملکرد تولیدمثلی شترها تأثیر منفی گذاشته است.»
در کشور همسایه، سومالی، به نظر میرسد وضعیت حتی وخیمتر باشد. پژوهشی که در ماه ژوئن منتشر شد، نشان میدهد مرگومیر شترها بر اثر خشکسالی به بحرانی گسترده تبدیل شده و نزدیک به ۴۶ درصد از خانوارهای شتردار را تحت تأثیر قرار داده است.
این مطالعه که نزدیک به ۶ هزار خانوار دامدار را دربر میگرفت، نشان داد بیشترین میزان مرگومیر شترها در مناطق شمالی سومالی رخ داده است؛ بهطوری که منطقه «سول» با «نرخ تکاندهنده نزدیک به ۷۳ درصد» بالاترین میزان تلفات را ثبت کرده است.
کارشناسان میگویند گرمای شدید عامل اصلی خشکسالی در این منطقه است، هرچند عواملی مانند کمبود خدمات دامپزشکی و ضعف در مدیریت دام نیز شرایط را وخیمتر میکنند.
تحلیل گروهی از دانشمندان علوم جوی نشان داده است که دمای بالای هوا عامل اصلی خشکسالی سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ در این منطقه بوده است. گرمای شدید باعث میشود آب موجود در خاک و منابع آبی با سرعت بیشتری تبخیر شود و گیاهان نیز آب ذخیرهشده در خود را بهصورت بخار وارد جو کنند.
دامپزشکان میگویند در سالهای اخیر با افزایش شمار شترهای بیمار و همچنین رشد تلفات ناشی از گرمای شدید و خشکسالی روبهرو شدهاند.
حسن نویا گویو، دامپزشک شهرستان مارسابیت در شمالشرق کنیا، در نزدیکی مرز اتیوپی، به بیبیسی گفت: «شمار موارد گرمازدگی شدید در شترها بهطور قابل توجهی افزایش یافته است و همین موضوع آنها را در معرض انواع عفونتها قرار میدهد.»
او افزود: «در دو سال گذشته، مرگومیر شترها در شهرستان ما به دلیل گرمای شدید بیش از ۱۵ درصد افزایش یافته است.»
بر اساس مطالعهای دیگر که در منطقه شاخ آفریقا انجام شده، افزایش شیوع بیماری در میان شترها و کاهش تولید شیر آنها از جمله پیامدهای تغییرات اقلیمی، بهویژه تنش ناشی از گرمای شدید، به شمار میرود.
داستانی مشابه در شمال آفریقا نیز در حال رخ دادن است. مطالعهای که امسال در الجزایر منتشر شد، نشان میدهد میزان مرگومیر شترها در جریان موجهای گرمای تابستانی بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
در این پژوهش آمده است: «تحلیل دادههای زمانی، الگوهای معنادار مرگومیر فصلی را نشان میدهد و بر ضرورت اجرای مداخلات هدفمند در دورههای پرخطر، مانند اوج گرمای تابستان، تأکید میکند؛ اقداماتی از جمله تأمین راهبردی آب، تغذیه تکمیلی و پایش دقیقتر بیماریها.»
سازمان جهانی هواشناسی (WMO) نیز اعلام کرده است که رخدادهای گرمای شدید به پدیدهای رایج در چندین کشور شمال آفریقا تبدیل شده و از سال ۱۹۸۱ تاکنون، تعداد موجهای گرما روندی آشکارا افزایشی داشته است.
این سازمان همچنین گزارش داده که شماری از کشورهای شمال آفریقا و خاورمیانه در سال ۲۰۲۴ دمایی بالاتر از ۵۰ درجه سانتیگراد را ثبت کردهاند.
بر اساس گزارش «وضعیت اقلیم آفریقا ۲۰۲۵» سازمان جهانی هواشناسی، شمال آفریقا در فاصله سالهای ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۵ با نرخ ۰٫۴۳ درجه سانتیگراد در هر دهه، سریعترین روند گرمشدن را در میان شش زیرمنطقه این قاره تجربه کرده است.
کارشناسان میگویند شترها بهطور طبیعی میتوانند دماهای تا حدود ۴۰ درجه سانتیگراد را بهخوبی تحمل کنند. یکی از مهمترین سازوکارهای آنها برای مقابله با گرما، نوسان چند درجهای دمای بدن در طول روز است تا بتوانند خود را با دمای محیط سازگار کنند.
این سازوکار باعث میشود شترها کمتر عرق کنند و در نتیجه، همراه با تولید ادرار غلیظ و مدفوع خشک، میزان از دست دادن آب بدنشان به حداقل برسد. علاوه بر این، پوشش ضخیم پوست و موی آنها نیز از بدنشان در برابر تابش مستقیم خورشید محافظت میکند.
با وجود این ویژگی استثنایی در بدن شهرها اما به نظر میرسد، اگرچه شترها همچنان آخرین خط دفاعی دامداران در برابر شرایط سخت بیابان به شمار میروند، اما شدت بیسابقه موجهای گرمای کنونی، مستقیماً عملکردهای حیاتی آنها را تهدید میکند و این حیوان که در طول تاریخ نماد مقاومت در برابر شرایط دشوار بوده، اکنون خود به قربانی تغییرات اقلیمی تبدیل شده است.
