اکوایران: شهرها چگونه رتبه بندی می‌شوند؟ چه کسی تعیین می‌کند که کیفیت زندگی در شهرها قابل قبول است؟ حمل و نقل، اقتصاد، آب و هوا و طراحی شهری چه جایگاهی در رتبه‌بندی شهرها دارد؟ شاخص آکسفورد اکونومیکس، اکونومیست و رتبه‌بندی‌های سازمان ملل چند شاخص مهمی هستند که بسیاری از متخصصان حوزه شهری در دنیا برای فهم جایگاه شهرهای مختلف از دید اقتصادی و اجتماعی به آن‌ها رجوع می‌کنند. اما این دو شاخص تنها شاخص‌های معتبری نیستند که در دنیا وجود دارد، Monocle و Mercer هم دو رتبه بندی دیگری هستند که از زوایای دیگری کیفیت زندگی در شهرها را بررسی می‌کنند. در این گزارش تازه‌ترین رتبه بندی متعلق به این شاخص‌ها را بررسی می‌کنیم.
توکیو، رتبه نخست شاخص مونوکل
مجله مونوکل همه ساله کیفیت زندگی و زیست‌پذیری شهرها را رتبه بندی می‌کند. این رتبه بندی با استناد به داده‌های واقعی است اما انتخاب نهایی شهرها به خبرنگاران و دبیران این مجله واگذار می‌شود. مجلهMonocle (مونوکل) یک رسانه بریتانیایی در حوزه سیاست بین‌الملل، اقتصاد، فرهنگ، طراحی، معماری و زندگی شهری است که از سال 2007 فعالیت می‌کند.
از نگاه رتبه بندی مونوکل، شهر مطلوب لزوما شهری نیست که بیشترین بزرگراه، برج یا حتی بالاترین درآمد سرانه را داشته باشد؛ بلکه شهری است که در آن خدمات عمومی، امنیت، فضای سبز، فرهنگ شهری و کیفیت تجربه روزمره شهروندان در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. آخرین رتبه بندی مونوکل در سال 2026، به ترتیب توکیو، کپنهاگ و لیسبون را به عنوان بهترین شهرها در نظر گرفته است. دلیل انتخاب توکیو، امنیت، حمل و نقل گسترده، نظافت و زندگی شهری پرتکاپوی آن عنوان شده است. کپنهاگ در دانمارک به دلیل دوچرخه محوری و توسعه محله‌ای و لیسبون به دلیل امنیت و حفظ کسب و کارهای محلی به عنوان دو شهر برتر بعدی انتخاب شدند.
اروپایی‌ها پیشتاز مرسر
Mercer Quality of Living City Ranking یکی دیگر از رتبه‌بندی‌های بین‌المللی برای ارزیابی کیفیت زندگی در شهرهای جهان است، این رتبه بندی را یک شرکت مشاوره آمریکایی انجام می‌دهد و هدف آن ارزیابی کیفیت زندگی کارکنان خارجی و خانواده‌های آن‌ها در شهرهاست. مرسر؛ محیط زیست، وضعیت بهداشت عمومی، آموزش، اوقات فراغت، مسکن و ثبات و امنیت سیاسی و اجتماعی را می‌سنجد. آخرین رتبه بندی مرسر متعلق به سال 2024 است که در آن زوریخ در سوییس دلیل زیرساخت‌های کارآمد و خدمات عمومی باکیفیت رتبه اول را پیدا کرد. وین، ژنو، کپنهاگ و اوکلند هم از دیگر شهرهای برتر در این رتبه بندی قرار داشتند. جالب اینجاست که در آخرین رتبه بندی کیفیت زندگی مرسر، توکیو در جایگاه 56 قرار داشت!
شاگرد اول‌های اکونومیست
اما جدای از این دو شاخص، دو رتبه بندی اکونومیست و آکسفورد اکونومیکس هم عملکرد کلی شهرها را می‌سنجد، اکونومیست روی زیست پذیری شهرها تاکید دارد و دیگر عملکرد شهرها را با تاکید بر اقتصاد و کیفیت زندگی و ... محاسبه می‌کند. کپنهاگ، وین و ملبورن سه شهر برتر اکونومیست در سال 2026 بودند. تهران در رتبه بندی اکونومیست در جایگاه 10 شهر انتهایی قرار داشت و شاخص زیست‌پذیری آن از 173، 164 بود.
شاخص جهانی شهرهای آکسفورد اکونومیکس، عملکرد هزار شهر بزرگ را ارزیابی می‌کند و برخلاف اکونومیست فقط زیست‌پذیری را نمی‌سنجد، بلکه اقتصاد، سرمایه انسانی، کیفیت زندگی، محیط زیست و حکمرانی هم برایش اهمیت دارد براساس این شاخص نیویورک، لندن و پاریس سه شهر برتر بودند و توکیو در جایگاه نهم قرار داشت. تهران در این تازه‌ترین رتبه بندی این شاخص در جایگاه 459 قرار داشت و نسبت به سال 2025 سقوط 31 پله‌ای کرد.
