اکوایران: تا چندسال پیش وقتی صحبت از تغییرات اقلیمی می‌شد، تنها افزایش دما و کاهش بارندگی به ذهن‌ها متبادر می‌شد، اما به نظر می‌رسد که موج‌های گرمایی می‌تواند گردشگری را هم تحت تاثیر خود قرار دهند. نتایج یک پژوهش تازه درباره آسیب‌پذیری مقاصد گردشگری ایران در برابر موج‌های گرما این موضوع را تایید می‌کند و یافته‌های آن تنها درباره ایران نشان می‌دهد که حدود 21 درصد از مساحت کشور در طبقات آسیب‌پذیری زیاد و بسیار زیاد قرار دارد. براساس این پژوهش، استان‌های قم، خوزستان، بوشهر و تهران بیشترین سهم از مناطق دارای آسیب‌پذیری بالا را به خود اختصاص داده‌اند. در مقابل، مناطق شمالی و شمال‌غربی کشور وضعیت مطلوب‌تری دارند. اما نکته قابل‌توجه این است که آسیب‌پذیری مقاصد گردشگری فقط به شدت گرما وابسته نیست و عوامل دیگری مانند تراکم گردشگران، زیرساخت‌های خدماتی، پوشش گیاهی و دسترسی به مراکز درمانی نیز در آن نقش دارند.
4 پژوهشگر دانشگاه تهران در مطالعه‌ای با عنوان «پهنه‌بندی آسیب‌پذیری مقاصد گردشگری در برابر موج‌های گرما بر اساس چارچوب هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC): ارزیابی ملی ایران با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی» که نوامبر 2026 در مجله result in engineering چاپ شده تلاش کردند، تصویری از وضعیت مقاصد گردشگری کشور در مواجهه با گرمای شدید ارائه دهد.
پژوهشگران برای این کار، داده‌های اقلیمی، محیط‌زیستی، منابع آب، پوشش گیاهی، کیفیت هوا، زیرساخت‌ها و موقعیت مقاصد گردشگری را بررسی کردند. آن‌ها آسیب‌پذیری را بر اساس سه مؤلفه سنجیده‌اند: میزان مواجهه با گرما، حساسیت مقاصد گردشگری و ظرفیت سازگاری آن‌ها.
در چکیده این پژوهش آمده 35 درصد از مساحت ایران در معرض مواجهه متوسط با موج‌های گرما قرار دارد، درحالی‌که نزدیک به 31 درصد از مساحت کشور در طبقات مواجهه زیاد و بسیار زیاد جای می‌گیرد. همچنین، حدود 55 درصد از مساحت کشور دارای ظرفیت سازگاری زیاد و بسیار زیاد در برابر موج‌های گرما است، درحالی‌که بیش از 36 درصد از مساحت ایران در طبقات حساسیت زیاد و بسیار زیاد قرار دارد.
نقشه نهایی آسیب‌پذیری هم نشان داد که حدود 21 درصد از مساحت ایران دارای آسیب‌پذیری زیاد و بسیار زیاد در برابر موج‌های گرما است. این مناطق عمدتاً در بخش‌های مرکزی، جنوب‌غربی و جنوبی کشور متمرکز شده‌اند. در مقابل، مناطق شمال‌غربی و شمالی ایران از آسیب‌پذیری کمتری برخوردارند.
این محدوده‌های جغرافیایی، شهرهایی مانند قم، تهران، بوشهر، اهواز و آبادان را نیز در بر می‌گیرند. البته رتبه‌بندی پژوهش در این بخش استانی است و نمی‌توان از آن رتبه مستقلی برای آسیب‌پذیری هر یک از این شهرها استخراج کرد.
در مقابل، نواحی شمالی و شمال‌غربی ایران به دلیل شرایط اقلیمی خنک‌تر و برخورداری از منابع طبیعی بیشتر، آسیب‌پذیری کمتری نشان می‌دهند. نکته قابل‌توجه دیگر وضعیت جنوب‌شرق ایران است. با وجود گرمای شدید در این منطقه، پراکندگی بیشتر و تمرکز کمتر زیرساخت‌های گردشگری سبب شده است میزان آسیب‌پذیری محاسبه‌شده در آن پایین‌تر باشد.
پژوهشگران تأکید می‌کنند که هر نوع مقصد راهکار خاص خود را می‌خواهد. در بناهای تاریخی، تنظیم زمان بازدید و سایه‌اندازی سازگار با میراث پیشنهاد می‌شود. در مقاصد مذهبی، مدیریت جمعیت و ایجاد فضای سایه و دسترسی به آب اولویت دارد. در مقاصد پرخطر نیز سامانه‌های هشدار زودهنگام، آمادگی خدمات پزشکی و برنامه‌های مدیریت شرایط اضطراری ضروری است. به باور پژوهشگران، برنامه‌ریزی برای مقابله با گرما باید از سطح سیاست‌های کلی به سطح مدیریت هر مقصد برسد.
