اکنون و در سالگرد این فاجعه، صنایع پتروشیمی مسجدسلیمان در چارچوب برنامه توسعه پایدار و سیاستهای HSE خود، مانور تخصصی «نشر و نشت آمونیاک» را برگزار کرده است؛ مانوری که به گفته مدیران این مجموعه، بخشی از پروژهای با عنوان «تقویم پایداری» و در راستای اجراییسازی اصول ESG در ساختار عملیاتی شرکت تعریف شده است.
«تقویم پایداری»؛ پیوند صنعت با حافظه تاریخی
بر اساس توضیحات مدیران پتروشیمی مسجدسلیمان، حدود یک سال از آغاز پروژه «تقویم پایداری» میگذرد؛ طرحی که هدف آن، تعریف مجموعهای از مانورها، آموزشها و برنامههای عملیاتی در مناسبتهای مهم تاریخی و محیطزیستی کشور با محوریت افزایش آمادگی، ارتقای تابآوری و تقویت فرهنگ ایمنی در صنعت پتروشیمی است.
در صنایع پرریسکی همچون پتروشیمی، مفهوم توسعه پایدار دیگر صرفاً به کاهش آلایندگی یا بهینهسازی مصرف انرژی محدود نمیشود. امروز توانایی یک مجموعه صنعتی در مدیریت بحران، حفاظت از نیروی انسانی، کاهش آسیبهای زیستمحیطی و واکنش سریع به حوادث شیمیایی نیز بخشی از شاخصهای اصلی پایداری و مسئولیتپذیری صنعتی به شمار میرود.
از همین منظر، انتخاب سالگرد بمباران شیمیایی سردشت برای اجرای مانور نشت آمونیاک، تنها یک مناسبت نمادین نبوده، بلکه تلاشی برای یادآوری پیامدهای فاجعهبار مواد شیمیایی و اهمیت آمادگی عملیاتی در صنایع حساس کشور است.
یادآوری نخستین بمباران شیمیایی علیه غیرنظامیان
مراسم افتتاحیه مانور با سخنرانی دکتر امیرحامد رضایی، معاونت برنامه ریزی، ارتباطات و توسعه پایدار مسجدسلیمان آغاز شد. وی با مرور حادثه بمباران شیمیایی سردشت، این رویداد را یکی از تلخترین فجایع انسانی و زیستمحیطی تاریخ معاصر توصیف کرد و گفت: «سردشت تنها یک خاطره تاریخی نیست؛ بلکه هشداری دائمی درباره آثار مخرب مواد شیمیایی و ضرورت توجه جدی به ایمنی، مدیریت بحران و مسئولیت اجتماعی در صنایع حساس کشور است.»
رضایی با اشاره به اقدامات این مجموعه در حوزه HSE و توسعه پایدار، بر ضرورت ارتقای آمادگی عملیاتی، آموزش مستمر نیروها و اجرای مانورهای تخصصی تأکید کرد.
وی همچنین حضور جلال ملکی، سخنگوی سازمان آتشنشانی تهران، را فرصتی ارزشمند برای انتقال تجربه و دانش تخصصی حوزه مدیریت بحران و آتشنشانی دانست.
جلال ملکی: آتشنشانی یک دانش پیچیده و تخصصی است
بخش مهمی از مراسم به سخنرانی جلال ملکی اختصاص داشت. او ضمن تمجید از برگزاری چنین مانوری در سالگرد فاجعه سردشت، یادآوری قربانیان بمباران شیمیایی و رشادت نیروهای امدادی و آتشنشانی در دوران جنگ را ضروری دانست.
ملکی با اشاره به تجربههای دشوار نیروهای امدادی در بحرانهای مختلف، از جنگ تحمیلی گرفته تا حوادث صنعتی و تنشهای امنیتی سالهای اخیر، تأکید کرد که آتشنشانی در جهان امروز یک فعالیت صرفاً اجرایی نیست، بلکه به دانشی پیچیده و تخصصی تبدیل شده است.
به گفته وی، نیروهای آتشنشانی باید علاوه بر توان عملیاتی، شناخت دقیقی از رفتار مواد شیمیایی، انواع حریق، انفجار، آلودگیهای سمی و حتی مهمات جنگی داشته باشند.
او افزود: «نوع مصدومیتها و پیامدهای ناشی از هر حادثه متفاوت است و بدون آموزش تخصصی و تمرین مستمر نمیتوان با بحرانهای پیچیده صنعتی یا شیمیایی مقابله کرد.»
ملکی در ادامه با اشاره به خطرات گاز آمونیاک گفت: «آمونیاک یکی از گازهای بسیار سمی صنعتی است که در دمای محیط، سرعت انتشار بالایی دارد و میتواند موجب مسمومیت شدید تنفسی، آلودگی محیطی و تلفات انسانی و حیوانی شود.»
وی تأکید کرد که مانورهای عملیاتی و آموزشهای مستمر، مهمترین ابزار برای افزایش آمادگی سیستمهای صنعتی در برابر چنین حوادثی هستند.
صنعت پتروشیمی و ضرورت ایمنی عملیاتی
در ادامه مراسم، مهندس سریری، معاونت عملیات و تولید پتروشیمی مسجدسلیمان، صنعت پتروشیمی را صنعتی ذاتاً پرخطر توصیف کرد و گفت: «در ساختار HSE، بخش Safety مهمترین بخش فرآیند عملیاتی است و کوچکترین خطا در این حوزه میتواند تبعات سنگینی ایجاد کند.»
وی با اشاره به ویژگیهای خطرناک آمونیاک، بر لزوم دقت بالا در عملیات، آموزش تخصصی نیروها و آمادگی کامل تیمهای اجرایی تأکید کرد.
سریری همچنین خاطرنشان کرد که بسیاری از حوادث صنعتی تنها محدود به واحدهای تولیدی نیستند و گاه در بخشهای ستادی و غیرصنعتی نیز رخ میدهند؛ موضوعی که اهمیت فرهنگ ایمنی را در تمام سطوح سازمانی دوچندان میکند.
«محبوبترین یونیفرمپوشهای جهان»
پیش از آغاز رسمی مانور، دکتر رضایی با اشاره به جایگاه اجتماعی نیروهای آتشنشانی گفت: «آتشنشانها محبوبترین یونیفرمپوشهای جهان هستند؛ چراکه مردم آنها را در لحظات بحران، نجات و فداکاری میبینند.»
در ادامه، پیام دکتر شاهاویسی، مدیرعامل پتروشیمی مسجدسلیمان، برای حاضران قرائت شد. در این پیام، بر اجرای دقیق، حرفهای و شبیه سازی شرایط واقعی مانور تأکید شد و از تیمهای اجرایی خواسته شد شرایط حادثه را تا حد امکان به سناریوی واقعی نزدیک کنند.
آغاز مانور؛ آژیر خطر در سایت پتروشیمی
با به صدا درآمدن آژیر خطر در سراسر سایت پتروشیمی، مانور عملیاتی آغاز شد. تمامی واحدها طبق پروتکلهای از پیش تعریفشده، عملیات تخلیه اضطراری را اجرا کرده و نیروها به مناطق امن منتقل شدند.
همزمان، تیمهای آتشنشانی و عملیات در اطراف مخزن آمونیاک مستقر شدند و سناریوی کنترل و مهار نشت گاز آغاز شد.
بر اساس سناریوی طراحیشده، نشت آمونیاک میتوانست علاوه بر محیط صنعتی، مناطق پیرامونی و روستاهای اطراف را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ به همین دلیل بخشی از عملیات به هماهنگی برای تخلیه احتمالی مناطق مجاور، کنترل انتشار آلودگی و اقدامات زیستمحیطی پس از مهار نشت اختصاص داشت.
تیمهای تخصصی در طول مانور فرآیند ایزولهسازی، کنترل انتشار، پایش محیطی و پاکسازی را مطابق استانداردهای HSE اجرا کردند.
ESG؛ فراتر از تبلیغات سازمانی
در سالهای اخیر، مفهوم ESG شامل سه محور محیطزیست (Environment)، مسئولیت اجتماعی (Social) و حکمرانی شرکتی (Governance)، به یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی صنایع بزرگ جهان تبدیل شده است.
در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، موضوعاتی مانند آمادگی بحران، حفاظت از محیطزیست، ایمنی کارکنان و مسئولیتپذیری اجتماعی دیگر صرفاً جنبه تبلیغاتی ندارند، بلکه بخشی از الزامات توسعه پایدار محسوب میشوند.
از همین منظر، مانور پتروشیمی مسجدسلیمان را میتوان تلاشی در جهت نهادینهسازی فرهنگ تابآوری و آمادگی صنعتی در یکی از مهمترین صنایع کشور ارزیابی کرد.
ارزیابی عملیات از نگاه جلال ملکی
پس از پایان مانور، جلال ملکی در گفتوگویی با Financial Tribune از عملکرد تیم عملیات و آتشنشانی مجتمع ابراز رضایت کرد و در عین حال، نکاتی را برای ارتقای سطح کیفی مانورهای آینده مطرح کرد.
وی تأکید کرد که بحرانهای صنعتی معمولاً بدون هشدار قبلی رخ میدهند و تنها سازمانهایی میتوانند از تبدیل حادثه به فاجعه جلوگیری کنند که پیش از وقوع بحران، بارها سناریوهای مختلف را تمرین کرده باشند.
ایمنی؛ ضرورتی استراتژیک برای صنایع پرریسک
تجربه حوادث صنعتی در جهان نشان داده است که حتی پیشرفتهترین صنایع نیز در برابر بحرانها مصون نیستند. از انفجار پالایشگاهها تا نشت مواد شیمیایی، بسیاری از فجایع صنعتی زمانی رخ دادهاند که آمادگی عملیاتی و فرهنگ ایمنی در سازمانها به اندازه کافی جدی گرفته نشده است.
در چنین شرایطی، مانورهایی از جنس آنچه در پتروشیمی مسجدسلیمان برگزار شد، صرفاً یک تمرین نمادین نیست؛ بلکه تلاشی برای پیوند میان حافظه تاریخی، مسئولیت اجتماعی و الزامات صنعت مدرن است؛ رویکردی که میتواند به الگویی برای سایر صنایع پرریسک کشور نیز تبدیل شود.
