در اثنای تشدید چشمانداز تهاجم روسیه علیه اوکراین، دولت آمریکا، روسیه را به استخدام مقامات فعلی و سابق اوکراینی در تلاش برای تسلط بر دولت اوکراین -تلویحاً کودتای نرم- متهم کرد و از سوی دیگر جو بایدن تلاش کرد با تقویت موضع خود در مقابل هرگونه تعرض مسکو به خاک اوکراین، از نگرانی رهبران اروپایی بکاهد.
در میانه بحرانهای بینالمللی مختلف از مناقشه هستهای ایران گرفته تا تنش فزاینده غرب و مسکو درباره اوکراین جو بایدن، ولادیمیر پوتین در کرملین میزبان ابراهیم رئیسی رئیس جمهور جدید ایران بود تا دو کشور علیرغم اختلافات، در تضاد با واشنگتن اتحاد خود را نشان دهند.
با گذشت شش سال از تاریخ اجرایی شدن برجام، اکنون به طور فزایندهای آشکار شده است که احیای برجام بدون اطمینان از دوام آن بسیار چالش برانگیز است. اکنون بر کسی پوشیده نیست که مکانیسمهای اجرایی برجام و هزینهها و منافع کلی آن مخدوش شدهاند، اما آنچه کمتر مورد توجه بوده، «عدم توازن درونی» برجام است، که بارزترین جلوه آن، شکست توافق در ایجاد بازدارندگی حقوقی و سیاسی متقابل بین ایران و ایالات متحده در رابطه با نقض توافق یا خروج کامل از آن بود.
آخرین گزارشها از وین حاکی از ورود مذاکرات به فاز خستهکننده و طولانی پیشنویس است و به نظر می رسد که مذاکره کنندگان برای مدت بیشتری از آنچه پیشتر پیشبینی میشد با هم رایزنی خواهند کرد.
بنابر گزارشها، در حالیکه ایالات متحده به یک نقطه تصمیمگیری داخلی در مورد اینکه آیا به زعم کاخ سفید برجام همچنان قابل احیا و کاربردی است یا خیر، نزدیک می شود، مذاکرات وین وارد مرحله «خستهکننده» اما «ضروری» تدوین پیشنویس بر مبنای موضوعات مورد توافق اصولی شده، و اگرچه شکافها در زمینههای حیاتی همچنان باقی است، اما آغاز روند احتمالاً طولانی نگارش متن، نشانگر چشمانداز روشن طرفهای درگیر نسبت به حل و فصل اختلافهای باقیمانده -و در واقع برداشتن پرانتزها- به موازات تدوین پیشنویس است.
منابع آگاه از جریان مذاکرات وین میگویند که در حال حاضر مجموعا ۴ متن (یک پیشنویس اصلی با ۳ ضمیمه) در دست بررسی و مذاکره قرار دارد. به گفته منابع، همه طرفها اتفاق نظر دارند که مذاکرات در مسیری درست قرار گرفته و در ارتباط با کلیت برخی ایدهها از جمله اصل راستیآزمایی و ارائه تضمینها، تفاهم کلی وجود دارد. اما هنوز موارد اختلافی مهمی باقی مانده است که حل و فصل آنها نیازمند بحث و بررسی بیشتر و اتخاذ تصمیمات سیاسی است.
استناد به رقابت ایالات متحده و چین به عنوان یکی از ویژگی های تعیین کننده جهان امروز، اکنون امری عادی است و تحلیلگران و سیاست گذاران در سراسر طیفهای سیاسی از تغییر جهت ایالات متحده از تعامل به سمت رقابت حمایت می کنند که نقطه توافق نادری بین دولت ترامپ و بایدن است. با این حال، غفلتی آشکار در سیاست جدید وجود دارد: یک هدف. رقابت، صرفاً توصیفی از روابط ایالات متحده و چین است، نه یک هدف. عدم وجود یک هدف روشن برای اولویت اصلی اعلام شده، مسئولیتی برای دولت بایدن است – و باید فوراً برای رفع آن تلاش کند.
ایران و آمریکا باید از آخرین فرصت برای حفظ برجام استفاده کنند. اگر واشنگتن بتواند تحقق منافع اقتصادی رفع تحریم را برای تهران تأمین کند و تهران اقدامات قابل راستیآزمایی لازم را برای محدود کردن برنامه هستهای خود انجام دهد، اختلافات بر سر معکوس کردن پیشرفتهای هستهای ایران و لغو تحریمهای آمریکا قابل حل هستند؛
روزنامه وال استریتژورنال در گزارشی با اذعان به پیشرفتهای صورت گرفته در مذاکرات وین، مدعی شد که «دولت بایدن به دیپلماتهای تهران گفته است که نمیتواند یکی از محکمترین خواستههای آنها مبنی بر تعهد قانونی در راستای عدم خروج مجدد آمریکا از توافق هستهای را تأمین کند.
مسکو هشدار داده است که اگر غرب نتواند خواستههای امنیتی روسیه را برآورده کند، اقداماتی مانند قرار دادن موشکهای هستهای در نزدیکی خط ساحلی ایالات متحده را میتواند در نظر بگیرد.
