سازمان ملل، بانک جهانی، سازمان بهداشت جهانی، آژانس بینالمللی انرژیهای تجدیدپذیر و آژانس بینالمللی انرژی در گزارشی مشترک روند پیشرفت انرژی در سال 2026 را ارزیابی و بررسی کردهاند. این گزارش تصویری جامع از وضعیت جهان در مسیر تحقق هدف توسعه پایدار شماره ۷ سازمان ملل ارائه میدهد؛ هدفی که بر تضمین دسترسی همگانی به انرژی مقرونبهصرفه، قابل اعتماد، پایدار و مدرن تا سال ۲۰۳۰ تمرکز دارد.
این گزارش نشان میدهد اگرچه جهان در یک دهه گذشته در حوزه انرژی پیشرفتهای قابل توجهی داشته، اما سرعت تحولات کنونی برای رسیدن به اهداف تعیینشده کافی نیست و مسیر فعلی، تحقق کامل این هدف تا سال ۲۰۳۰ را با تردید جدی مواجه کرده است.
دسترسی به برق؛ توقف پیشرفت جهانی
یکی از مهمترین شاخصهای SDG 7، دسترسی به برق است. بر اساس این گزارش، نرخ دسترسی جهانی به برق در سطح ۹۲ درصد متوقف شده و در سال ۲۰۲۴ همچنان ۶۵۵ میلیون نفر در جهان بدون برق زندگی میکردند.
بخش عمده این شکاف در منطقه جنوب صحرای آفریقا متمرکز است؛ بهطوری که این منطقه با ۵۶۳ میلیون نفر، حدود ۸۶ درصد از جمعیت جهان بدون دسترسی به برق را در خود جای داده است. سه کشور نیجریه، جمهوری دموکراتیک کنگو و اتیوپی بهتنهایی نزدیک به یکسوم جمعیت فاقد دسترسی به برق جهان را تشکیل میدهند.
برآوردها نشان میدهد برای رسیدن به دسترسی همگانی به برق تا سال ۲۰۳۰، سرعت برقرسانی جهانی باید بیش از سه برابر افزایش یابد.
پختوپز پاک؛ چالشی فراتر از دسترسی به انرژی
دومین محور مهم این گزارش، دسترسی به فناوریها و سوختهای پاک برای پختوپز است. در حال حاضر حدود ۷۵ درصد جمعیت جهان از فناوریهای پاکتر برای پختوپز استفاده میکنند، اما همچنان نزدیک به ۲ میلیارد نفر به سوختهایی مانند چوب و زغال وابستهاند.
تداوم استفاده از سوختهای آلاینده پیامدهای سنگینی برای سلامت عمومی دارد. این مسئله سالانه با حدود ۲.۹ میلیون مرگ زودرس مرتبط است و اثرات آن بهویژه بر زنان و کودکان شدیدتر است؛ چرا که در بسیاری از جوامع، زمان بیشتری برای تهیه سوخت و فعالیتهای مرتبط با پختوپز صرف میشود.
اگرچه کشورهای آسیایی در سالهای اخیر بهبود قابل توجهی داشتهاند، اما در جنوب صحرای آفریقا تعداد افراد محروم از دسترسی به پختوپز پاک همچنان افزایش یافته است، زیرا رشد جمعیت از سرعت توسعه زیرساختها پیشی گرفته است.
انرژیهای تجدیدپذیر؛ پیشرفت در برق، عقبماندگی در حملونقل و گرمایش
در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، سهم این منابع در سال ۲۰۲۳ به ۱۸ درصد از کل مصرف نهایی انرژی جهان رسید. بخش برق مهمترین عامل رشد انرژیهای پاک بوده است؛ بهطوری که انرژیهای تجدیدپذیر اکنون بیش از ۳۰ درصد برق مصرفی جهان را تأمین میکنند.
در سال ۲۰۲۵ نیز انرژیهای تجدیدپذیر برای نخستین بار از زغالسنگ عبور کردند و به بزرگترین منبع تولید برق در جهان تبدیل شدند؛ تحولی مهم در مسیر کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی.
با این حال، روند گذار انرژی در همه بخشها یکسان نیست. در بخشهایی مانند گرمایش و حملونقل، سرعت تغییرات بسیار پایینتر است. سهم انرژیهای تجدیدپذیر مدرن در گرمایش تنها حدود ۱۱ درصد و در حملونقل حدود ۴.۳ درصد گزارش شده است؛ موضوعی که نشان میدهد کاهش انتشار کربن در بخشهای مصرفکننده انرژی همچنان یک چالش بزرگ باقی مانده است.
بهرهوری انرژی؛ فاصله چشمگیر با مسیر مورد نیاز
افزایش بهرهوری انرژی یکی دیگر از ارکان هدف توسعه پایدار ۷ است. طبق گزارش، شدت انرژی جهانی در سال ۲۰۲۳ تنها ۱.۵ درصد بهبود پیدا کرد؛ رقمی که نسبت به رشد ۲.۴ درصدی سال ۲۰۲۲ کاهش محسوسی داشته است.
این در حالی است که برای دستیابی به اهداف ۲۰۳۰، جهان باید از این پس بهطور متوسط سالانه ۴.۲ درصد بهبود در بهرهوری انرژی ایجاد کند.
کند شدن روند بهبود بهرهوری در صنایع و رشد سریع تقاضا برای سیستمهای تهویه مطبوع کمبازده از جمله عوامل اصلی این عقبماندگی عنوان شدهاند.
تامین مالی گذار انرژی؛ فاصله میان نیاز و منابع موجود
یکی از موانع اصلی تحقق اهداف انرژی پایدار، کمبود منابع مالی است. جریانهای مالی عمومی بینالمللی برای حمایت از انرژی پاک در سال ۲۰۲۴ به ۲۴.۶ میلیارد دلار رسید؛ اما این رقم همچنان پایینتر از رکورد ۳۱.۴ میلیارد دلاری سال ۲۰۱۶ قرار دارد.
علاوه بر کاهش سطح منابع، توزیع این سرمایهگذاریها نیز نامتوازن است. بخش زیادی از منابع در تعداد محدودی از کشورها مانند هند و ترکیه متمرکز شده، در حالی که جریان مالی به کشورهای کمترتوسعهیافته در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱ درصد کاهش یافته است.
بر اساس برآوردها، سرمایهگذاری سالانه در گذار انرژی باید تا سال ۲۰۳۰ به ۳ تا ۵ تریلیون دلار برسد؛ در حالی که سطح فعلی سرمایهگذاری حدود ۲.۲ تریلیون دلار است.
چشمانداز ۲۰۳۰؛ نیاز به تغییر مسیر
گزارش «پیگیری هدف توسعه پایدار ۷» هشدار میدهد که ادامه روندهای فعلی، دستیابی به اهداف انرژی پایدار تا سال ۲۰۳۰ را غیرممکن خواهد کرد. بر اساس پیشبینیها، در پایان این دهه همچنان حدود ۶۴۰ میلیون نفر در جهان بدون دسترسی به برق باقی خواهند ماند و بین ۱.۶ تا ۱.۸ میلیارد نفر نیز از دسترسی به سوختها و فناوریهای پاک برای پختوپز محروم خواهند بود.
این گزارش تأکید میکند که عبور از این وضعیت نیازمند افزایش تعهدات سیاسی، تقویت همکاریهای بینالمللی و گسترش تأمین مالی ترجیحی برای کشورهای آسیبپذیر، بهویژه در جنوب صحرای آفریقا است.
در مجموع، روند جهانی انرژی نشان میدهد که اگرچه حرکت به سمت انرژی پاک شتاب گرفته، اما بدون تغییر جدی در سرعت سرمایهگذاری، سیاستگذاری و همکاری بینالمللی، وعده دسترسی همگانی به انرژی پایدار تا سال ۲۰۳۰ همچنان دور از دسترس خواهد بود.
