تورم هسته شاخصی است که نوسانات و تغییرات شدید قیمتی را از محاسبات حذف میکند تا فشار تورمی واقعی و پایدار را از دل دادهها بیرون کشیده و نمایش دهد. در این بین سه شاخص اصلی برای این کار وجود دارد که شامل تورم هسته میانه وزنی، تورم هسته حذفی و تورم هسته میانگین کوتاه شده است. در تورم هسته میانه وزنی هیچ گروه کالایی از محاسبه حذف نمیشود بلکه تورم اقلام از بیشترین تا کمترین مرتب شده و براساس وزن هر گروه میانه وزنی بدست میآید. در ادامه تغییرات قیمتی مرکز دادهها نسبت به ماه قبل و ماه مشابه سال قبل معیار برآورد تورم خواهد بود.
در تورم هسته میانگین کوتاه شده 20 درصد بالا و پایین توزیع حذف شده و سپس میانگین وزنی از دادهها برآورد میشود. در تورم هسته حذفی نیز قیمت اقلام گروه خوراکی و آشامیدنی از محاسبات حذف و سپس تورم محاسبه میشود.
جهش تورم هسته
اولین و مهمترین نکتهای که در اولین نگاه به روند تورم هسته به چشم میخورد، جهش انواع شاخصهای آن در ماههای اخیر است. بررسیها نشان میدهد که در اوایل سال 1401 و بعد از آنکه دولت سیزدهم تصمیم به اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی 4 هزار و 200 تومانی گرفت، شاخصهای تورم ماهانه هسته برای مدت کوتاهی از کانال 4 درصد فراتر رفته و حتی تورم هسته میانگین کوتاه شده به رقم 6 درصد رسید. با اینحال تورم هسته روندی کاهشی یافت و مجدد به نوسان در کانال 4 درصد بازگشت.
با اینحال روندی که در ماههای اخیر به خصوص از دیماه 1404 در رابطه با شاخصهای مختلف تورم هسته دیده میشود نشان میدهد که تورم هسته حذفی به بالاترین مقدار خود رسیده و در اردیبهشت 1405 معادل 9.57 درصد برآورد شده است. مضاف بر این تورم هسته میانگین کوتاه شده نیز رکورد زده و از 7 درصد فراتر رفته است. تورم هسته میانه وزنی نیز به نزدیک 5 درصد افزایش پیدا کرده است.
هنوز با قاطعیت نمیتوان گفت سطوح تورم هسته در اقتصاد ایران جابجا شده و به ارقام بالاتری رسیده است. با اینحال در صورتی که این روند ادامه پیدا کند میتوان گفت فشار تورمی در اقتصاد تورمزده ایران به مرحلهای جدید ورود خواهد کرد.
همین اتفاق در مورد تورم نقطه به نقطه هسته نیز قابل مشاهده است. در چند ماه اخیر روند صعودی تورم هسته حذفی و تورم هسته میانگین کوتاهشده از رقم 60 درصد نیز عبور کرده که در تاریخ محاسبات تورم هسته بیسابقه است. از طرف دیگر تورم هسته میانه وزنی نیز به اوج خود در دو سال اخیر دست پیدا کرده و برابر با 42.8 درصد برآورد شده است.
پیام تورم هسته صعودی چیست؟
همانطور که در اعداد و ارقام مشاهده کردیم، تورم هسته از تقریبا اواخر سال 1404 روندی متفاوت از قبل را در پیش گرفته که بیسابقه محسوب میشود. شوک ارزی که در دیماه سال گذشته به وقوع پیوست در کنار اعتراضاتی که صورت گرفت موجب شد تا انتظارات تورمی و نااطمینانی در اقتصاد ایران به اوج خود برسد. در ادامه نیز وقوع جنگ 40روزه میان ایران با آمریکا و اسرائیل منجر به ضربه مهلک دیگری به اقتصاد ایران شد.
همین موارد در نهایت سوخت موتور تورمی را تامین کردند که اکنون شاخص نقطه به نقطه آن در مرز 100 درصد قرار گفته و کارشناسان اقتصادی متعددی به خطر ورود به وضعیت ابرتورم اشاره دارند. موضوعی که در تورم هسته نیز کاملا قابل رویت است. به عبارتی افزایش قیمتها تنها محدود به اقلامی خاص مثل خوراکی و آشامیدنیها نبوده و در کل گروه های کالایی رسوخ کرده است. امری که نشان از پایداری فشار تورمی حداقل در 9 ماه گذشته دارد.
