به گزارش اکوایران، نفت ونزوئلا در سالهای اخیر به یکی از محورهای اصلی تقابل واشنگتن و دولت نیکلاس مادورو تبدیل شده است؛ تقابلی که سرانجام با مداخله مستقیم نظامی آمریکا و بازداشت رئیسجمهور ونزوئلا وارد مرحلهای تازه شد. ایالات متحده طی چند دولت متوالی، از نفت بهعنوان اهرم فشار اقتصادی و ژئوپلیتیکی علیه کاراکاس استفاده کرده است؛ از اعمال تحریمهای نفتی در سال ۲۰۱۹ گرفته تا محاصره محدود نفتکشها در هفتههای منتهی به حملات هوایی اخیر.
هرچند ونزوئلا دیگر جایگاه پیشین خود را در بازار جهانی نفت ندارد، اما ذخایر عظیم این کشور همچنان یکی از مهمترین داراییهای بالقوه برای بازسازی اقتصادی بهشدت آسیبدیده آن به شمار میرود. همین واقعیت، نفت را به عنصر کلیدی در محاسبات آمریکا پس از برکناری مادورو تبدیل کرده است.
پس از بازداشت مادورو و همسرش در بامداد سوم ژانویه، دونالد ترامپ اعلام کرد آمریکا تا زمان شکلگیری یک روند انتقالی، اداره ونزوئلا را بر عهده خواهد گرفت و در عین حال وعده داد صنعت نفت این کشور را «بازسازی» کند. با این حال، نحوه اعمال کنترل آمریکا بر زیرساختها و منابع انرژی ونزوئلا همچنان با ابهامهای جدی همراه است.
افول نقش ونزوئلا در بازار نفت
با وجود برخورداری از بزرگترین ذخایر نفتی جهان، تولید نفت ونزوئلا از سال ۲۰۱۵ به اینسو بهشدت کاهش یافته و اکنون به حدود یک میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که کمتر از یکسوم اوج تولید دهه ۱۹۹۰ و کمتر از یک درصد عرضه جهانی است. بخش عمده ای از این تولیدهم راهی چین میشود.
در روزهای نزدیک به حمله آمریکا و بازداشت مادورو، بیشتر صادرات نفت خام ونزوئلا و واردات نفتا متوقف شد. از آنجا که مخازن ذخیره بهتدریج پر شدند و امکان فروش نفت وجود نداشت، ونزوئلا ناچار شد تولید برخی چاههای نفتی را کاهش دهد یا بهطور موقت متوقف کند.
در سالهای اخیر، پیگیری مسیر صادرات نفت ونزوئلا سختتر شده است. بسیاری از نفتکشها برای دور زدن تحریمها، روشهایی شبیه آنچه ایران به کار میبرد استفاده میکنند؛ مثل خاموش کردن سیستمهای ردیابی، ارسال اطلاعات مکانی نادرست یا انتقال مخفیانه نفت از یک کشتی به کشتی دیگر. با وجود این، برآوردها نشان میدهد ونزوئلا روزانه بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ هزار بشکه نفت صادر میکرد.
بازار جهانی نفت در حال حاضر با مازاد عرضه روبهروست و انتظار میرود این وضعیت تا اوایل سال ادامه داشته باشد؛ به همین دلیل، اختلال در تولید نفت ونزوئلا فشار جدی بر قیمتهای جهانی وارد نمیکند.
در بلندمدت هم اگر صنعت نفت ونزوئلا بازسازی شود، میتواند مقدار زیادی نفت جدید وارد بازار کند، اما این فرآیند زمانبر است و به سرمایهگذاری چندمیلیارددلاری نیاز دارد.این افزایش عرضه میتواند برای برخی پالایشگاههای آمریکایی مفید باشد؛ پالایشگاههایی که به نفت سنگین ونزوئلا برای تولید آسفالت و برخی فرآوردههای دیگر نیاز دارند.
چشمانداز بازسازی و منافع آمریکا
ترامپ صراحتاً اعلام کرده است شرکتهای بزرگ نفتی آمریکا در فرآیند اداره و بازسازی صنعت انرژی ونزوئلا نقش محوری خواهند داشت. او دلیل اصلی مداخله واشنگتن را «مصادره سرمایهگذاریهای آمریکا» در دوره دولتهای سوسیالیستی ونزوئلا عنوان کرده است؛ ادعایی که نشان میدهد نفت نهتنها یک دارایی اقتصادی، بلکه توجیه سیاسی اقدام اخیر آمریکا نیز بوده است.
پیشتر، مقامات آمریکایی میگفتند عملیات نظامی در دریای کارائیب با هدف مختل کردن قاچاق مواد مخدر انجام میشود. دولت آمریکا اعلام کرده توقیف نفتکشهای تحریمشده و جریمه شرکتهای حملونقل نفت، منابع مالی گروههای قاچاق مواد مخدر را قطع میکند.
بازیگران خارجی؛ چین، روسیه و اروپا
در سالهای تحریم، چین به مقصد اصلی صادرات نفت ونزوئلا تبدیل شده و بخش زیادی از این نفت در قالب بازپرداخت وامهای کلان پکن، با تخفیفهای قابلتوجه عرضه شده است. آمریکا در ماههای اخیر با تحریم شرکتها و کشتیهای چینی فعال در این حوزه، تلاش کرده فشار مالی بر کاراکاس را تشدید کند؛ اقدامی که با واکنش تند پکن مواجه شده است.
در کنار چین، شرکتهایی از اروپا همچون رپسول، انی و مورلاِپروم همچنان در ونزوئلا فعالاند، در حالی که روسنفت با انتقال داراییهای خود به ساختارهای غیرتحریمی، حضورش را حفظ کرده است. شورون تنها شرکت آمریکایی باقیمانده در ونزوئلا نیز نقشی کلیدی در تولید فعلی کشور دارد و حدود یکچهارم نفت ونزوئلا را تولید میکند.
صنعتی که فروپاشید
سقوط صنعت نفت ونزوئلا ریشه در تحولات اوایل دهه ۲۰۰۰ دارد؛ زمانی که دولت هوگو چاوز کنترل سیاسی بر PDVSA را تشدید کرد، مدیران حرفهای کنار گذاشته شدند و سرمایهگذاری خارجی کاهش یافت. مجموعهای از حوادث صنعتی، فساد مالی، سوءمدیریت و تحریمهای آمریکا، این صنعت را به وضعیتی رساند که امروز بیش از ۹۵ درصد درآمد ارزی کشور همچنان به نفت وابسته است، اما توان تولید آن به کمترین سطح در دهههای اخیر سقوط کرده است.
در مجموع، تحولات اخیر نشان میدهد نفت ونزوئلا نهفقط یک منبع اقتصادی، بلکه هسته اصلی معادله قدرت، مداخله خارجی و آینده سیاسی این کشور است؛ معادلهای که پیامدهای آن فراتر از مرزهای ونزوئلا و حتی بازار انرژی جهانی خواهد بود.
