مرکز تحلیل و داده گروه رسانه ای دنیای اقتصاد - بازار رمزارزها در روز جمعه ۳۰ اکتبر با گزارش یک حمله سایبری گسترده به بایننس، بزرگ‌ترین صرافی رمزارزی جهان، مواجه شد. برآوردهای اولیه از سرقت حدود ۵.۹ تا ۶.۳ میلیارد دلار دارایی حکایت دارد؛ رقمی که در صورت تأیید، این حادثه را به یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های امنیتی تاریخ بازار رمزارزها تبدیل می‌کند.
گزارش‌های اولیه حاکی از آن است که مهاجمان با نفوذ به زیرساخت تأیید تراکنش‌ها توانسته‌اند برداشت‌های غیرمجاز انجام دهند. در واکنش به این اتفاق، تلاش‌هایی برای شناسایی و مسدودسازی دارایی‌های سرقت‌شده آغاز شده است. بااین‌حال، ابعاد نهایی خسارت و سرنوشت تمام دارایی‌های منتقل‌شده هنوز به‌طور قطعی مشخص نیست.
اهمیت این حادثه فقط به ارزش دارایی‌های سرقت‌شده محدود نمی‌شود. بایننس یکی از مراکز اصلی معاملات و تأمین نقدشوندگی بازار رمزارزهاست. افزایش نگرانی درباره امنیت دارایی‌ها می‌تواند سرمایه‌گذاران را به برداشت پول از صرافی‌ها ترغیب کند، حجم معاملات را کاهش دهد و فروشندگان را برای خروج از بازار به قیمت‌های پایین‌تر وادار کند.
در چنین شرایطی، افت قیمت ممکن است زنجیره‌ای از واکنش‌ها را به دنبال داشته باشد. کاهش قیمت بیت‌کوین می‌تواند موقعیت معامله‌گرانی را که با استفاده از اعتبار و اهرم مالی خرید کرده‌اند، به خطر بیندازد. بسته‌شدن اجباری این معاملات نیز فشار فروش بیشتری ایجاد می‌کند و احتمال افت بیشتر قیمت را افزایش می‌دهد.
تجربه تاریخی: هک صرافی‌ها چه اثری بر مسیر بیت‌کوین داشته است؟
بررسی حوادث امنیتی مهم در تاریخ بازار رمزارزها نشان می‌دهد که واکنش اولیه بیت‌کوین به هک صرافی‌ها معمولاً منفی بوده است؛ اما شدت و ماندگاری این اثر به شرایط عمومی بازار در زمان وقوع حادثه بستگی دارد. هک یک صرافی به‌تنهایی الزاماً آغازگر یک روند نزولی بلندمدت نیست، اما در دوره‌های ضعف بازار می‌تواند فشار فروش را تشدید کند.
در اوت ۲۰۱۶، هک صرافی بیت‌فینکس و سرقت حدود ۱۲۰ هزار بیت‌کوین، قیمت این رمزارز را در واکنش اولیه به‌شدت کاهش داد. بااین‌حال، بیت‌کوین طی ماه‌های بعد بهبود یافت و در سال ۲۰۱۷ وارد یک روند صعودی قدرتمند شد. این تجربه نشان می‌دهد که حتی یک حادثه امنیتی بزرگ نیز لزوماً مانع بازگشت تقاضا و آغاز دوره‌ای تازه از رشد قیمت نمی‌شود.
اما تجربه Mt. Gox تصویر متفاوتی دارد. این صرافی که در آن زمان سهم بزرگی از معاملات بیت‌کوین را در اختیار داشت، پس از افشای سرقت گسترده دارایی‌ها در سال ۲۰۱۴ فعالیت خود را متوقف کرد و در نهایت ورشکست شد. بیت‌کوین نیز در ادامه وارد دوره‌ای طولانی از افت قیمت شد. البته نمی‌توان تمام این کاهش را به هک نسبت داد؛ زیرا بازار پیش از آن نیز در حال عبور از چرخه صعودی سال ۲۰۱۳ و ورود به دوره اصلاح بود.
در ژانویه ۲۰۱۸ نیز هک صرافی Coincheck و سرقت حدود ۵۳۰ میلیون دلار دارایی، هم‌زمان با آغاز دوره نزولی بازار رمزارزها رخ داد. بیت‌کوین در ماه‌های بعد افت قابل‌توجهی را تجربه کرد، اما این روند را نمی‌توان صرفاً نتیجه آن حادثه دانست.
نمونه جدیدتر، هک صرافی Bybit در فوریه ۲۰۲۵ است که در آن حدود ۱.۵ میلیارد دلار دارایی به سرقت رفت. بیت‌کوین در روزهای بعد تحت تأثیر نگرانی‌های ناشی از این حادثه و فشارهای عمومی بازار کاهش یافت. بااین‌حال، نقدشوندگی بازار بیت‌کوین در خود صرافی Bybit طی حدود یک ماه به سطح پیش از حادثه بازگشت.
این نمونه‌ها نشان می‌دهند که اثر هک بر قیمت بیت‌کوین فقط به مبلغ سرقت‌شده بستگی ندارد؛ وضعیت تقاضا و شرایط کلی بازار تعیین می‌کند که شوک اولیه تا چه اندازه ادامه پیدا کند. هنگامی که سرمایه‌گذاران همچنان آماده خرید هستند، بازار می‌تواند بخش مهمی از افت اولیه را جبران کند. اما وقتی تقاضا ضعیف است، یک حادثه امنیتی ممکن است بهانه‌ای برای خروج بیشتر سرمایه و تشدید روند نزولی شود.
ضعف تقاضا؛ مشکلی که پیش از هک بایننس آغاز شده بود
آنچه وضعیت فعلی بیت‌کوین را نگران‌کننده‌تر می‌کند، این است که نشانه‌های ضعف بازار پیش از انتشار خبر هک بایننس نیز دیده می‌شد.
بیت‌کوین در هفته‌های گذشته نتوانست از محدوده ۸۵ هزار دلار عبور کند و پس از ناکامی در این سطح، به محدوده ۸۰ هزار دلار و سپس سطوح پایین‌تر بازگشت. در همین دوره، فشار فروش در معاملات نقدی افزایش یافت و خریداران با قدرت کمتری وارد بازار شدند. به بیان ساده، تعداد و شدت سفارش‌های فروش از سفارش‌های خرید پیشی گرفت و بازار برای حفظ قیمت به تقاضای تازه نیاز داشت.
در همین حال، حجم معاملات اهرمی همچنان بالا بود. بخشی از معامله‌گران با استفاده از اعتبار، روی افزایش قیمت بیت‌کوین حساب کرده بودند؛ درحالی‌که تقاضای واقعی در بازار نقدی قدرت کافی نداشت. این وضعیت تعادل بازار را شکننده می‌کند، زیرا افت بیشتر قیمت می‌تواند معامله‌گران بدهکار را مجبور به بستن موقعیت‌های خود کند. در نتیجه، فروش اجباری به فشار فروش موجود اضافه می‌شود.
رفتار سرمایه‌گذاران در بازار اختیار معامله نیز از افزایش نگرانی‌ها حکایت داشت. معامله‌گران بیشتری برای محافظت از دارایی‌های خود در برابر افت قیمت، به خرید ابزارهای پوشش ریسک نزولی روی آورده بودند. این موضوع به‌تنهایی به معنای قطعی‌بودن سقوط نیست، اما نشان می‌دهد که نگرانی درباره ادامه کاهش قیمت پیش از هک بایننس نیز افزایش یافته بود.
وضعیت جریان سرمایه صندوق‌های قابل معامله بیت‌کوین در آمریکا نیز یکدست نبود. اگرچه ورود خالص سرمایه در مجموع هفته مثبت بود، بخش مهمی از این ورود در ابتدای هفته اتفاق افتاد و با کاهش قیمت، بخشی از آن معکوس شد. بنابراین، جریان سرمایه نهادی هنوز نشانه‌ای قاطع از بازگشت تقاضای پایدار ارائه نمی‌کرد.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد که بازار پیش از حادثه بایننس نیز با سه مسئله روبه‌رو بود: کاهش قدرت خریداران، بالا بودن معاملات اهرمی و افزایش نگرانی سرمایه‌گذاران از افت قیمت. هک بایننس این مشکلات را ایجاد نکرد، اما می‌تواند آن‌ها را تشدید کند.
چشم‌انداز؛ آیا افت قیمت ادامه پیدا می‌کند؟
هک بایننس در شرایطی رخ داده که ساختار بازار بیت‌کوین از پیش نشانه‌هایی از ضعف را بروز داده بود. به همین دلیل، نمی‌توان این حادثه را صرفاً یک شوک خبری دانست که با انتشار اطلاعیه‌های اطمینان‌بخش به‌سرعت از بین می‌رود. حتی در صورت جبران کامل خسارت کاربران، نگرانی درباره امنیت صرافی‌ها و احتمال کاهش نقدشوندگی می‌تواند برای مدتی بر بازار سایه بیندازد.
در کوتاه‌مدت، محدوده ۷۶ هزار دلار اهمیت زیادی دارد. حفظ قیمت در بالای این سطح می‌تواند از شدت نگرانی‌ها بکاهد و زمینه بازگشت بخشی از تقاضا را فراهم کند. در مقابل، شکست این محدوده در شرایطی که خریداران همچنان ضعیف باشند، احتمال افت به محدوده ۷۳ تا ۷۵ هزار دلار را افزایش می‌دهد.
بااین‌حال، برای نتیجه‌گیری درباره پایان روند نزولی، صرف توقف افت قیمت کافی نیست. بازگشت پایدار خریداران، ورود مستمر سرمایه به صندوق‌های بیت‌کوین و کاهش معاملات اهرمی می‌تواند نشان دهد که بازار در حال بازیابی تعادل است. در مقابل، ادامه غلبه فروشندگان و افزایش خروج سرمایه از صرافی‌ها می‌تواند از تداوم فشار نزولی حکایت کند.
تجربه تاریخی نشان می‌دهد که هک صرافی‌ها به‌تنهایی مسیر بلندمدت بیت‌کوین را تعیین نمی‌کند. عامل تعیین‌کننده در شرایط کنونی، هم‌زمانی یک بحران امنیتی بزرگ با ضعف تقاضا و شکنندگی ساختار معاملات است. تا زمانی که خریداران قدرت خود را بازیابی نکنند، ریسک ادامه اصلاح قیمت همچنان بالاست.
