به گزارش اکوایران، در اولین ساعات روز دوشنبه مقامات آمریکایی و ایرانی اعلام کردند که برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز به توافق رسیدهاند،هر چند رسیدگی به برنامه هستهای تهران به مذاکرات بعدی موکول شده است. این توافق اگرچه هنوز در حد یک تفاهم کلی است، اما بزرگترین پیشرفت در جهت حل مناقشهی کنونی است.
موتورها را روشن کنید!
به نوشته خبرگزاری رویترز، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده بتامداد روز دوشنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون کامل شده است». پست او اندکی پس از آن منتشر شد که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، اعلام کرد که توافق حاصل شده است. قرار است این یادداشت تفاهم روز جمعه رسماً در سوئیس امضا شود. مفاد دقیق این توافق هنوز به طور رسمی اعلام نشده است. شریف در پستی در شبکه ایکس گفت این توافق خواستار «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمام جبههها، از جمله در لبنان» است. دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران نیز در بیانیهای اعلام کرد که جنگ و عملیات نظامی در تمام جبههها، از جمله لبنان، از دوشنبه شب به طور دائم پایان خواهد یافت.
اکوایران: حتی در صورت توافق، تهران همچنان اهرمهای فشار خود را حفظ خواهد کرد، زیرا دو طرف در حال مذاکره جدی در مورد برنامه هستهای ایران و نقش آینده آن در تنگه هرمز هستند.
سرنوشت برنامه هستهای ایران، به عنوان یکی دیگر از مسائل حساس، در مذاکرات بعدی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. همچنین، بر اساس این توافق، تنگه هرمز بازگشایی میشود. به گفته ترامپ، تنگه هرمز، از روز جمعه باز خواهد شد و متقابلا او دستور پایان محاصره بنادر ایران توسط آمریکا را داده است. ترامپ نوشت: «کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید. بگذارید نفت جریان یابد!»
بریتانیا، آلمان، فرانسه و ایتالیا هم در بیانیهای مشترک اعلام کردند که آمادهاند در پاسخ به «گامهای روشن و قابل تأیید» برای محدود کردن برنامه هستهای ایران، تحریمهای ایران را لغو کنند.
مردی بسیار سرسخت
یک مقام آمریکایی که پیش از اعلام این خبر صحبت میکرد، گفت که این توافق در نهایت منجر به برچیده شدن برنامه هستهای ایران خواهد شد و ذخایر اورانیوم غنیشده با خلوص بالا نابود و از کشور خارج خواهد شد. اما یک مقام ارشد ایرانی به این خبرگزاری گفته که پیشنویس توافق به ایران، اجازه میدهد اورانیوم غنیشده خود را در داخل کشور رقیق کند.
دیدار بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا/ عکس از خبرگزاری فرانسه
به گفته متیو میلر، سخنگوی سابق وزارت امور خارجه دولت بایدن، ترامپ امتیازات مهمی به ایران داده است تا به وضعیت موجود که قبل از شروع جنگ وجود داشت، دست یابد. میلر گفت: «ما هیچ تضمینی نداریم که برنامه هستهای مورد بررسی قرار گیرد، اما ایران به جهان نشان داده که میتواند اقتصاد جهانی را به گروگان بگیرد و در عوض از ایالات متحده چیزی بگیرد». از سوی دیگر، سناتور جمهوریخواه لیندسی گراهام، از تندروهای برجسته ضدایرانی، از این توافق تمجید کرد اما گفت که مذاکرات آینده در مورد برنامه هستهای ایران را «از نزدیک» زیر نظر خواهد داشت.
این توافق علیرغم حمله اسرائیل به لبنان در روز یکشنبه که انتقاد ایران و ترامپ را به دنبال داشت، منعقد شد. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بر سر خواستههای آمریکا مبنی بر اینکه اسرائیل اقدامات نظامی خود در لبنان را محدود کند تا ایالات متحده بتواند با ایران به توافق برسد، با ترامپ اختلاف نظر دارد. اسرائیل گفته که آزادی عملیات در لبنان را حفظ خواهد کرد، در حالی که ایران آتشبس کامل در آنجا را به عنوان بخش مهمی از خواستههای خود قرار داده است. ترامپ در مصاحبهای با نیویورک تایمز، نتانیاهو را «مردی بسیار سرسخت» خواند و گفت رهبر اسرائیل باید از او به خاطر نجات اسرائیل از یک ایران مسلح به سلاح هستهای تشکر کند.
سرنوشت مبهم داراییها
پیش از اعلام توافق، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت که طبق مفاد پیشنویس، ایالات متحده موافقت میکند ۲۵ میلیارد دلار از داراییهای مسدود شده ایران را آزاد کند. دولت ترامپ پیش از این گفته بود که هرگونه آزادسازی پول ایران تنها زمانی انجام خواهد شد که ایران شرایط خاصی را تحت یک توافق صلح برآورده کرده باشد.
کشتیها در تنگه هرمز، مسندم در عمان، 15 ژوئن 2026/ عکس از خبرگزاری رویترز
با این همه، یک مقام ارشد آمریکایی گزارشها مبنی بر اینکه تهران میلیاردها دلار از داراییهای مسدود شده خود را قبل از شروع مذاکرات بر سر توافق نهایی دریافت خواهد کرد، رد کرد و آن را فضاسازی رسانهای توصیف کرد. این مقام در گفتگو با باراک راوید، گزارشگر اکسیوس، گزارشهایی مبنی بر دسترسی بیقید و شرط ایران به ۱۲ میلیارد دلار دارایی مسدود شده قبل از شروع دوره مذاکره ۶۰ روزه را رد کرد. این مقام گفت: «این کاملاً درست نیست. این یک توافق پرداخت در ازای عملکرد است و هیچ وجه مسدود شدهای بدون اجرای تعهدات ایرانیها آزاد نخواهد شد».
خط قرمز؛ چرا توافق نیمه شب امضا شد؟
به نوشته نیویورکتایمز، فضای بیاعتمادی تا لحظات آخر نهایی شدن توافق بر دو طرف حاکم بود و بر ادامه راه نیز سایه خواهد انداخت. در اوایل روز یک شنبه، حملات اسرائیل به لبنان، در تهران به عنوان مدرکی دال بر غیرقابل اعتماد بودن آمریکا و بیاعتمادی عمیقی که احتمالاً مذاکرات دشوار پیش رو را تحت الشعاع قرار خواهد داد، تلقی شد. به گفته افرادی که در جریان مذاکرات قرار گرفتهاند، ترامپ حتی در حالی که در حال بررسی ارائه کمکهای سریعتر به اقتصاد آسیبدیده ایران برای نگه داشتن آن در میز مذاکره بود، به تهران در مورد تلافی هشدار داد. محمد باقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، گفت این حمله ناتوانی واشنگتن در عمل به تعهدات خود در مورد مهار اسرائیل را آشکار کرد.
ساختمانی در ضاحیه، در حومه جنوبی بیروت، که هدف حمله هوایی اسرائیل قرار گرفت، ۱۴ ژوئن 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه
با این حال، هیئتی از قطر که برای حفظ توافق تلاش میکرد، برای کمک به تکمیل توافق به تهران سفر کرده بود. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، گفت که دیپلماسی دقیقه نودی ۱۵ ساعت متوالی طول کشید و قطریها پیامها را بین تهران و واشنگتن میانجیگری میکردند. ایران هدف قرار دادن بیروت را به عنوان خط قرمز تعریف کرده و گفته بود که هرگونه توافقی بین دو طرف باید شامل پایان دادن به درگیری در لبنان باشد. سه مقام ایرانی گفتند که خبر حمله اسرائیل در روز یکشنبه، مقامات ایرانی را به شدت نگران کرد و مقامات ایران در مورد نحوه واکنش به آن اختلاف نظر داشتند.
از سویی نیروهای مسلح آماده بودند تا موشکهایی را به سمت اسرائیل شلیک کنند و از طرف دیگر قالیباف به قطریها گفت که ایران قصد حمله به اسرائیل را دارد و امضای توافق را به حالت تعلیق در خواهد آورد. مقامات افزودند که ترامپ سپس مداخله کرد و از ایران خواست که عقبنشینی کند و قول داد که پس از امضای توافق، اسرائیل حملات به لبنان را متوقف خواهد کرد. به گفته این سه مقام، این توافق اندکی پس از نیمهشب به وقت محلی در ایران، روز دوشنبه، حاصل شد، زیرا مقامات ایرانی اصرار داشتند که توافق صلح را در هشتادمین سالگرد تولد رئیس جمهور ترامپ در روز یکشنبه نهایی نخواهند کرد. این مقامات که به دلیل بحث در مورد مسائل حساس، نخواستند نامشان فاش شود، گفتند که اختلاف زمانی هفت و نیم ساعته به هر دو کشور اجازه داد تا به روایت خود مبنی بر امضا یا عدم امضای توافق در روز یکشنبه پایبند باشند.
به گفته سه مقام ایرانی، قالیباف و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، برای امضای این توافق با ونس در بالاترین سطح تعامل رو در رو بین تهران و واشنگتن در ۴۷ سال گذشته به ژنو سفر خواهند کرد. مذاکرات دشواری که هنوز در پیش است، نشان خواهد داد که متحدان خلیج فارس آمریکا تا چه حد حاضرند در بازسازی منطقه و استقبال از ایران در اقتصاد خود پیش بروند. بسیاری از آنها همین حالا هم مخفیانه با تهران تجارت میکنند، اما ادغام آشکار ایران در اقتصاد منطقهای - چه به یکباره و چه به صورت مرحلهای - نشاندهنده یک تغییر بسیار مهمتر خواهد بود.
