به گزارش اکوایران، روز چهارشنبه، همزمان با سفر دیپلمات ارشد آمریکایی به کشورهای خلیج فارس که آسیبهای قابلی توجهی را طی جنگ متحمل شدهاند، تهران توافقی را که قرار است به جنگ خاورمیانه خاورمیانه پایان دهد، «سند شکست آمریکا» خواند.
سند شکست آمریکا
به نوشته خبرگزاری فرانسه، محمد باقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، روز چهارشنبه در مورد توافقی که با میانجیگری پاکستان نهایی شد، گفت: «تفاهم اسلام آباد نتیجه فشار و اجبار نبود، بلکه نتیجه مقاومت و اقتدار ملت شجاع ایران بود. به همین دلیل است که تفاهمنامه اسلام آباد به سند شکست آمریکا تبدیل شد.» وی افزود که امنیت خاورمیانه باید توسط کشورهای منطقه تضمین شود.
اکوایران: در طول سالها، آمریکا سرمایهگذاری گستردهای در شبکهای از پایگاههای نظامی، سامانههای هشدار زودهنگام و توانمندیهای دفاع موشکی در سراسر منطقه انجام داده و خود را ضامن امنیت خلیج فارس معرفی کرده بود. بااینحال، جنگ نشان داد که حضور نظامی آمریکا لزوماً کشورهای میزبان را از پیامدهای منازعات منطقهای محافظت نمیکند.
این در حالی است که مارکوروبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز سهشنبه وارد امارات متحده عربی شد و قرار است سپس عازم کویت و سپس بحرین شود تا در نشست شورای همکاری خلیج فارس شرکت کند. روبیو گفت که قصد دارد در مورد تفاهمنامه ایالات متحده و ایران با رهبران خلیج فارس صحبت کند. او اصرار داشت که هیچ کشوری مجاز به اعمال عوارض بر تنگه هرمز نیست، و هنگام ورود به ابوظبی گفت: «این یک آبراه بینالمللی است» و «هیچ کشوری مجاز به دریافت عوارض یا هزینه در یک آبراه بینالمللی نیست. این قانون بینالمللی موجود است.»
اما ایران با این موضوع مخالفت کرد و ظاهراً اصرار دارد که کشورهای خلیج فارس میتوانند با همسو شدن با جمهوری اسلامی به جای غرب، عملکرد بهتری داشته باشند. قالیباف گفت: "ما آینده منطقه را نه در رویارویی، بلکه در تعامل و نه در حذف، بلکه در همزیستی میبینیم."
آشتیکنان در ریاض
همچنین یک دیپلمات آگاه از موضوع به خبرگزاری فرانسه گفته انتظار میرود مذاکرات آشتی بین کشورهای خلیج فارس و ایران در عربستان سعودی برگزار شود.
این دیپلمات بدون مشخص کردن تاریخ، گفته که انتظار میرود اجلاسی با هدف بهبود روابط بین کشورهای خلیج فارس، ایران و احتمالاً سایر همسایگان منطقهای پس از جنگ در ریاض برگزار شود. این دیپلمات افزود که این جلسات مستقل از مذاکرات جاری بین ایالات متحده و ایران خواهد بود.
همکاری استراتژیک؟
در همین رابطه، به نوشته سیانان، برای دههها، رهبران کشورهای عربی خلیج فارس، رابطه خود با ایالات متحده را به عنوان یک همکاری استراتژیک میدیدند. اما به نظر میرسد دونالد ترامپ اغلب این ماجرا را متفاوت میبیند.
استقبال محمد بن سلمان از دونالد ترامپ در ریاض در می ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری رویترز
ترامپ در سال ۲۰۱۸ با اشاره به پادشاه عربستان سعودی و با بیان دیدگاهی معاملهگرایانهتر از رابطهای که رهبران خلیج فارس مدتها آن را سنگ بنای امنیت خود میدانستند، گفت: «پادشاه، ما از شما محافظت میکنیم. شما ممکن است بدون ما دو هفته هم آنجا نباشید. شما باید هزینه امنیت خود را بپردازید.» یک سال بعد، عربستان سعودی بزرگترین حمله به خاک خود را در دهههای اخیر متحمل شد ک حملات پهپادی به تأسیسات نفتی آرامکو، تقریباً نیمی از تولید نفت خام این پادشاهی را به طور موقت متوقف کرد و قیمت جهانی نفت را به شدت افزایش داد. در حالی که واشنگتن ایران را مقصر میدانست و این حمله را محکوم میکرد، کشورهای خلیج فارس با سوالاتی در مورد میزان تمایل آمریکا برای مقابله با تهران به نمایندگی از آنها مواجه شدند.
در دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ، رهبران خلیج فارس متوجه این موضوع شده بودند. در حالی که کشورهای خلیج فارس متعهد به سرمایهگذاری تریلیون دلاری در اقتصاد ایالات متحده شدند، ترامپ این منطقه را برای اولین سفر رسمی خود به خارج از کشور انتخاب کرد. رئیسجمهور آمریکا در جریان سفر خود به خلیج فارس در ماه مه سال گذشته در دوحه، پایتخت قطر، اعلام کرد: «ما از این کشور محافظت خواهیم کرد».
این تعهد امسال با بزرگترین آزمون خود روبرو شد. علیرغم تلاشهای کشورهای خلیج فارس برای جلوگیری از درگیری منطقهای، ایالات متحده - در کنار اسرائیل - جنگی را علیه ایران آغاز کرد که باعث حملات تلافیجویانه در سراسر خلیج فارس شد و دولتهای منطقهای را مجبور کرد بار دیگر با این سوال روبرو شوند که حمایت آمریکا واقعاً به چه معناست.
توافقی برای عقبنشینی از خاورمیانه؛ نقطه عطف فاجعهبار برای نظم امنیتی منطقه
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز سهشنبه با وظیفه دشوار متقاعد کردن کشورهای خلیج فارس مبنی بر اینکه تعهدات امنیتی واشنگتن همچنان پابرجاست، وارد منطقه شد. با این حال، برای بسیاری در خلیج فارس، سوال دیگر این نیست که آیا واشنگتن به امنیت آنها متعهد است یا خیر، بلکه این است که آیا توافق نوظهور با ایران آنها را در وضعیت بهتر یا بدتری نسبت به قبل از جنگ قرار میدهد یا خیر.
به گفته حسن الحسن، عضو ارشد موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک (IISS)، این توافق بخشی از عقبنشینی گستردهتر ایالات متحده از منطقه است. او گفت: «از دیدگاه کشورهای عربی خلیج فارس، جنگ ایران یک نقطه عطف فاجعهبار برای نظم امنیتی منطقهای است. خروج ایالات متحده از خلیج فارس و سرازیر شدن منابع مالی و اقتصادی به ایران احتمالاً تهران را سرسختتر خواهد کرد. با این وجود، کشورهای عربی خلیج فارس توافق آتشبس ایران و آمریکا را تسهیل و حمایت کردهاند. برای آنها، یک توافق بد هنوز هم از جنگ ترجیح دارد.»
نگران از توافق نوظهور و از دست دادن اعتماد به ایالات متحده
سفر روبیو شامل امارات متحده عربی، بحرین و کویت، سه کشور خلیج فارس است که در طول جنگ بیشترین حملات ایران را متحمل شدند و احتمالاً جزو بدبینترین کشورها به تنشزدایی نوظهور بین واشنگتن و تهران هستند. روبیو هنگام فرود در ابوظبی با اشاره به این توافق به خبرنگاران گفت: «ما میخواهیم نظرات آنها را بشنویم، به خصوص پس از اتفاقات این آخر هفته در سوئیس، و مطمئن شویم که نظرات آنها در هر تصمیمی که میگیریم در نظر گرفته میشود، زیرا آنها شرکای ما هستند.»
گفتوگوی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، قبل از سوار شدن به هواپیما در فرودگاه البطین ابوظبی، با شیخ عبدالله بن زاید بن سلطان آل نهیان، وزیر امور خارجه امارات متحده عربی، ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری رویترز
کشورهای خلیج فارس با توافق هستهای ۲۰۱۵ ایران که در زمان دولت اوباما حاصل شد، مخالفت کردند و وقتی ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خرج شد، از او استقبال کردند.
توافق نوظهور ایالات متحده و ایران احتمالاً باعث ایجاد نگرانیهای بیشتری در پایتختهای خلیج فارس خواهد شد، نه تنها به این دلیل که بسیاری از این نگرانیها را حل نشده باقی میگذارد، بلکه به این دلیل که در بحبوحه چیزی است که الحسن آن را «از دست دادن عمده اعتماد به ایالات متحده» توصیف کرد. یک دیپلمات ارشد خلیج فارس به سیانان گفت که این درگیری نشان داد که «ایران یک طرح توسعهیافته برای هدف قرار دادن» کشورهای خلیج فارس داشته است.
این توافق همچنین به تهران نقش رسمی در نظارت بر ترافیک تجاری از طریق تنگه هرمز در کنار عمان میدهد. این بدان معناست که بخش عمدهای از تجارت دریایی کشورهای خلیج فارس - و به ویژه صادرات انرژی آنها - میتواند با نظارت ایران انجام شود. این توافق همچنین به برنامه موشکی ایران و شبکه گروههای مقاومت - که بسیاری از کشورهای خلیج فارس آن را فوریتر از فعالیتهای هستهای تهران میدانند - نمیپردازد. روبیو روز سهشنبه در ابوظبی گفت که برنامه موشکی ایران "مطمئناً در این گفتگوها مطرح خواهد شد." با این حال، به نظر میرسد ترامپ هفته گذشته این موضوع را کماهمیت جلوه داد و گفت که فقط در صورتی منصفانه است که عربستان سعودی موشک داشته باشد.
این توافق همچنین مستلزم مشارکت کشورهای خلیج فارس است زیرا شامل یک صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران است. ترامپ متعهد به مشارکت کشورهای خلیج فارس در این ابتکار متعهد شده، اما شواهد کمی وجود دارد که کشورهای خلیج فارس نیز همین کار را انجام داده باشند. روبیو گفت که در طول سفر خود از متحدانش برای کمک مالی به صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری ایران درخواست کمک مالی نخواهد کرد و آن را «در آیندهای دور» خواند.
پیمان عدم تجاوز راهگشا میشود؟
کشورهای خلیج فارس میدانند که در حال حاضر، جایگزینهای کمی برای ایالات متحده به عنوان شریک امنیتی اصلی خود دارند. و حتی با اینکه نقش امنیتی ایالات متحده رو به کاهش است، مشارکت اقتصادی آن با کشورهای منطقه همچنان قوی است، و کشورهایی مانند امارات متحده عربی متعهد شدهاند که روابط خود را با ایالات متحده «دو برابر» کنند.
آتشسوزی و دود غلیظ از یک تأسیسات نفتی در فجیره، امارات متحده عربی، ۱۴ مارس ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری آسوشیتدپرس
این دیپلمات ارشد خلیج فارس قبل از امضای توافق به سیانان گفت که چگونگی تحول روابط کشورهای خلیج فارس با دولت ترامپ پس از جنگ هنوز مشخص نیست، از جمله اینکه آیا این توافق به یک ترتیبات امنیتی رسمیتر تبدیل میشود که واشنگتن را ملزم به مداخله در صورت تهدید امنیت خلیج فارس میکند یا خیر. این دیپلمات گفت، با این حال، برخی از کشورهای خلیج فارس در حال حاضر به دنبال تنوع بخشیدن به تدارکات نظامی خود، به ویژه با روی آوردن به ترکیه به عنوان یک تامینکننده جایگزین سلاح هستند.
این جنگ همچنین رهبران خلیج فارس را مجبور کرده است که به طور جدیتری در مورد سازش بلندمدت با ایران فکر کنند. این دیپلمات گفت، در حالی که هیچ قدرت منطقهای در حال حاضر قادر به جایگزینی ایالات متحده به عنوان ضامن امنیت خلیج فارس نیست، مقامات به طور فزایندهای در حال بررسی آیندهای هستند که در آن واشنگتن نقش بسیار کمتری در معماری امنیت منطقهای ایفا کند.
یک چارچوب احتمالی میتواند شامل یک پیمان عدم تجاوز منطقهای با ایران باشد. اینکه چگونه میتوان ایران را برای ورود به چنین ترتیباتی متقاعد کرد، موضوع دیگری است. با کاهش اعتماد به ضمانتهای امنیتی ایالات متحده، کشورهای خلیج فارس ابزارهای کمی برای تأثیرگذاری بر تهران فراتر از تجارت، سرمایهگذاری و همکاری اقتصادی دارند. با این حال، الحسن معتقدست: : «بعید است پیمان عدم تجاوز محاسبات استراتژیک ایران را تغییر دهد. برای انجام این کار، کشورهای عربی خلیج فارس ابتدا باید عدم تعادل استراتژیک با ایران را از طریق بازدارندگی معتبر، دفاع پیشرفته و یکپارچه و اقدامات مقاومتی قوی جبران کنند.»
بازاندیشی در روابط
مفسران خلیج فارس در رسانههای وابسته به دولت نیز به طور فزایندهای با سوالات عمیقتری در مورد نقش ایران در منطقه دست و پنجه نرم میکنند و از لفاظیهای تقابلی که زمانی بر بخش عمدهای از گفتمان غالب بود، فراتر میروند.
کشتیهای باری در خلیج فارس، نزدیک تنگه هرمز، از شمال رأسالخیمه، نزدیک مرز با استان مسندم عمان، ۱۱ مارس ۲۰۲۶/ عکس از رویترز
این هفته، مقالهای در روزنامه الشرق الاوسط عربستان سعودی حاکی از آن بود که شرایط ایران ممکن است آن را مجبور به اتخاذ یک موضع منطقهای تقابلی کرده باشد و این سوال را مطرح کرد که آیا میتوان آن را از طریق دیپلماسی تعدیل کرد.
حتی قبل از جنگ، عبدالرحمن الراشد، مفسر برجسته سعودی، در مقالهای این ایده را که یک ایران ضعیف و منزوی برای خلیج فارس خوب است، رد کرد. او گفت، هدف تضعیف دائمی جمهوری اسلامی نیست، بلکه تغییر رفتار آن و ادغام آن در یک نظم منطقهای پایدارتر است.
در واقع، اگر کشورهای خلیج فارس در حال بازنگری در روابط خود با ایران هستند، تا حدی به این دلیل است که در حال بازنگری در روابط خود با واشنگتن هستند. فیراس مقصد، مدیر بخش خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه اوراسیا، گفت: «(این ایده که) آمریکا به عنوان یک متحد استراتژیک که میتوان به آن اعتماد کرد، اکنون در کشورهای خلیج فارس بسیار مورد تردید است.» او استدلال کرد که این جنگ سالها ناامیدی را که به طور پیوسته اعتماد کشورهای خلیج فارس به تضمینهای امنیتی ایالات متحده را تضعیف کرده بود، به پایان رساند. ا گفت: «کشورهای خلیج فارس... باید با ایران به توافق برسند زیرا به ایالات متحده کاملاً اعتماد ندارند. در درازمدت، این فقط تنشزدایی نیست، بلکه بازدارندگی نیز هست. آنها باید تواناییهای نظامی خود را تقویت کنند.»
