به گزارش اکوایران، گفتوگوها درباره موشکهای کروز براهموس و شبکه پدافند هوایی آکاشتیر، نشاندهنده تلاش ابوظبی برای متنوعسازی شرکای نظامی و بازتعریف راهبرد امنیتی خود پس از جنگ است.
به دنبال وزن نمادین و استراتژیک
به نوشته ساوت چاینا مورنینگ پست، هنوز به طور رسمی هیچ قراردادی میان دو طرف امضا نشده و مذاکرات در مراحل اولیه است، اما تحلیلگران میگویند سفارش امارات متحده عربی برای هند که تلاش میکند از یکی از بزرگترین خریداران سلاح در جهان به صادرکننده جدیتر سلاح و تجهیزات دفاعی تبدیل شود، وزن نمادین و استراتژیک خواهد داشت.
اکوایران: دولت ابوظبی بهگونهای فزاینده از یک سو در حال فاصلهگیری از شماری از متحدین سنتی خود مانند اسلامآباد، افزایش سطح تخاصم با تهران است و از سوی دیگر سطح روابط خود با دهلینو و تلآویو را گسترش میدهد.
براهموس، که به طور مشترک توسط هند و روسیه توسعه یافته است، یک موشک کروز مافوق صوت است که از زمین، دریا یا هوا قابل پرتاب است و میتواند تا سرعت ۳ ماخ حرکت کند.
به گفته ای.بی. شیوان، ژنرال سابق ارتش هند: «برای هند، این یک تقویتکننده بزرگ اعتماد به نفس است. این امر تغییر از یک خریدار بزرگ سلاح به یک صادرکننده رو به رشد را تسریع میکند، روابط با یک شریک کلیدی خلیج فارس را تقویت میکند و به جهانیان نشان میدهد که سیستمهای هندی در نبرد اثبات شدهاند و ارزش خرید دارند.»
شیوان گفت که به نظر میرسد امارات متحده عربی به طیف وسیعتری از تجهیزات هندی، از جمله موشکهای زمین به هوای آکاش، سیستمهای موشکی پیناکا، مهمات هدایتشونده دقیق و پهپادها برای دفاع دریایی یا ساحلی، علاقهمند است.
به گفته اودای چاندرا، استاد علوم سیاسی در دانشگاه آشوکا، این فروش میتواند سایر کشورهای خاورمیانه را نیز به بررسی خریدهای مشابه تشویق کند. او گفت: «امارات متحده عربی یک خریدار دفاعی پیشرفته است که به بهترین سیستمهای آمریکایی و اروپایی امروز دسترسی دارد. به عبارت دیگر، سفارش BrahMos، سلاحهای هندی را در یک بازار بسیار رقابتی تأیید میکند.»
رو به شرق، پیوند با غرب
هند و امارات متحده عربی در حال حاضر همکاری دفاعی عمیقی دارند که شامل رزمایشهای مشترک، امنیت سایبری و اشتراکگذاری اطلاعات میشود. به گفته شیوان: «همچنین زمینهای برای تولید مشترک وجود دارد که یک معامله گستردهتر به امارات متحده عربی برای تنوع تأمینکنندگان بهتر، دفاع قویتر در برابر حملات و استقلال استراتژیک بیشتر میدهد».
موشک برهموس، محصول مشترک هند و روسیه/ عکس از گتی ایمیجز
امارات متحده عربی از جمله کشورهای خلیج فارس بود که در جریان درگیری اخیر، با حملات موشکی و پهپادی ایران روبرو شد. زیرساختها و مراکز تجاری در دبی و ابوظبی هدف قرار گرفتند و باعث بسته شدن حریم هوایی شدند، اگرچه اکثر پرتابهها توسط سیستمهای دفاعی رهگیری شدند. تبلیغات
شیوان گفت، یک قرارداد با امارات متحده عربی میتواند خلیج فارس را به سمت یک بازار دفاعی چندقطبیتر سوق دهد، در حالی که استراتژی «رو به شرق، پیوند با غرب» هند برای ایجاد روابط دیپلماتیک در دو سوی اقیانوس هند را پیش میبرد.
به گفته سانجی آیر، سرتیپ سابق ارتش هند، مذاکرات با امارات متحده عربی «از نظر مادی بزرگتر و از نظر استراتژیک پربارتر» از قراردادهای قبلی بوده و منعکس کننده یک محرک خاص است: «ابوظبی پس از هدف قرار گرفتن توسط ایران، آشفته شده است... و اکنون در تلاش است تا هر چیزی را که به امنیت تنگه هرمز مربوط میشود، تقویت کند.»
بهرهبرداری از آشفتگی ژئوپلتیک
به گفته آیر، فضای ژئوپلیتیکی آشفته میتواند علیرغم آتشبس بین ایران و ایالات متحده به نفع هند باشد. آیر گفت: «هیچ کس در ابوظبی نمیخواهد برای ارتقاء سیستم دفاع هوایی خود کاملاً به واشنگتن یا پاریس وابسته باشد و تجهیزات هندی با قیمت رقابتی و با قید و بندهای سیاسی کمتر، قیمتگذاری شدهاند».
دیدار محمد بن زاید آل نهیان، رئیس دولت امارات متحده عربی با ناندرا مودی، نخستوزید هند، در حاشیه اجلاس گروه هفت، اویان فرانسه، ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶/ عکس از خبرگزاری فرانسه
او افزود، یک قرارداد با امارات متحده عربی همچنین میتواند به عنوان یک «وزنه تعادل آرام» در برابر پیمان دفاعی عربستان سعودی و پاکستان عمل کند، که دهلی با نگرانی آن را دنبال میکرد. عربستان سعودی و پاکستان سال گذشته توافقنامه دفاع متقابل استراتژیک خود را امضا کردند که بیان میکند حمله به هر یک از آنها به عنوان حمله به هر دو تلقی خواهد شد.
آیِر مذاکرات هند با امارات متحده عربی را بخشی از یک «شبکه بسیار بزرگتر» از تقاضای صادرات میداند که در سه منطقه متمرکز شده است: آسیای جنوب شرقی، خاورمیانه و یک بلوک آزادتر از کشورهای جنوب جهان شامل ارمنستان، کشورهای آفریقایی و کشورهای اقیانوس هند.
جاهطلبی در خلیجفارس
در سال ۲۰۲۴، هند موشکهای براهموس به ارزش ۳۷۵ میلیون دلار آمریکا به فیلیپین تحویل داد، در حالی که طبق گزارشها، ویتنام قراردادی به ارزش تقریبی ۶۲۹ میلیون دلار آمریکا امضا کرده است. به گزارش رادیو دولتی آل ایندیا، صادرات دفاعی هند در سال مالی منتهی به مارس، ۶۲.۶۶ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت و به بالاترین حد خود یعنی ۴.۱۱ میلیارد دلار آمریکا رسید.
سامانه موشکانداز چندگانه پیناکا در جشنهای روز جمهوری هند، دهلی نو، ژانویه ۲۰۲۵/ عکس از EPA-EFE
چاندرا گفت که برای هند بسیار مهم است که ترکیبی جذاب از قیمت و کیفیت را به خریداران احتمالی سلاح ارائه دهد. او گفت: «هند رقابت در این بخشهای با هزینه متوسط را آسانتر از رقابت در هواپیماهای جنگنده گرانقیمت یا سکوهای دریایی بزرگ تحت سلطه تولیدکنندگان بزرگ آمریکایی و اروپایی میداند.» او خاطرنشان کرد که تأمین مالی، آموزش، نگهداری و تحویل قابل اعتماد به اندازه کیفیت خود سلاحها اهمیت دارد.
او گفت: «اساساً، این یک بازار دفاعی خاص است که هند به آن چشم دوخته است و خلیج فارس و آسهآن همچنان کلید جاهطلبیهای صادرات دفاعی این کشور هستند.» چاندرا گفت، چنین صادراتی همچنین به تقویت برنامه «ساخت هند» که در سال ۲۰۱۴ برای کاهش وابستگی شدید این کشور به واردات از طریق افزایش تحقیقات داخلی و صادرات دفاعی آغاز شد، کمک خواهد کرد. او گفت: «این فروش تسلیحات نشاندهنده گذار تدریجی هند از یک مصرفکننده به یک تأمینکننده امنیت خواهد بود.»
یک قرارداد نظامی بزرگ
در همین رابطه، المانیتور هم نوشت: هند و امارات متحده عربی در مراحل اولیه گفتوگو درباره فروش احتمالی موشکهای مافوق صوت براهموس و شبکه فرماندهی و کنترل پدافند هوایی آکاشتیر قرار دارند. خبرگزاری رویترز در ۲۲ ژوئن این موضوع را گزارش کرد. در صورت نهایی شدن، این توافق یکی از مهمترین قراردادهای صادرات دفاعی دهلینو تاکنون و نخستین فروش شناختهشده سامانه براهموس به یک کشور خاورمیانهای خواهد بود.
اکوایران: رقابت قدیمی میان هند و پاکستان بهگونهای فزاینده به خارج از شبهقاره از جمله به منطقه خلیج فارس کشانده میشود.
این مذاکرات در شرایطی انجام میشوند که ابوظبی پس از ماهها حملات ایران در جریان جنگی که آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه آغاز کردند، در حال بازنگری در نیازهای نظامی خود است.
بااینحال، برای امارات، این مذاکرات به تلاشی گستردهتر برای تقویت بازدارندگی دوربرد، بهبود یکپارچگی پدافند هوایی و ارتقای جایگاه هند از یک شریک اقتصادی رو به رشد به یک بازیگر امنیتی مهمتر در خلیج فارس اشاره دارد. این گفتوگوها که پس از مجموعهای از توافقهای اخیر میان امارات و هند در حوزههای صنایع دفاعی، هوش مصنوعی، انرژی و امنیت دریایی صورت میگیرد، نشان میدهد که روابط ابوظبی و دهلینو وارد مرحلهای جدید و راهبردی شده است.
از شریک اقتصادی تا شریک راهبردی
گفتوگوهای کنونی بر پایه روابطی شکل گرفته که طی سال گذشته به سرعت گسترش یافته است. در ژانویه، امارات و هند یک چارچوب جامع همکاری دفاعی را رونمایی کردند که شامل تولیدات نظامی، سامانههای موشکی، سکوهای بدون سرنشین، فناوریهای پدافند هوایی و تحقیق و توسعه مشترک بود. این توافق بیانگر تمایل ابوظبی برای عبور از صرف خرید تسلیحات و حرکت به سوی همکاری صنعتی عمیقتر با شرکای مورد اعتماد بینالمللی است.
پرتابگر موشک برهموس ارتش هند در خلال رژه روز جمهوری در دهلی نو، هند، ۲۶ ژانویه ۲۰۲۶ به نمایش گذاشته شده است/عکس از خبرگزاری رویترز
چند هفته بعد، زمانی که شرکت هوش مصنوعی G42 تحت حمایت ابوظبی و شرکای هندی برنامههایی برای استقرار یک ابررایانه هوش مصنوعی مورد حمایت امارات در هند اعلام کردند، همکاری دو کشور به حوزه فناوریهای پیشرفته نیز گسترش یافت.
در ماه مه، سفر نارندرا مودی، نخستوزیر هند، به ابوظبی نیز به تداوم این روند کمک کرد. افزون بر بسته سرمایهگذاری ۵ میلیارد دلاری امارات، توافقهایی در زمینه انرژی، اتصالپذیری، امنیت دریایی و همکاریهای صنایع دفاعی به امضا رسید.
کبیر تانجا، معاون مدیر مؤسسه ORF خاورمیانه در دبی، به المانیتور گفت که این مذاکرات بازتاب روابطی است که به تدریج وارد حوزه امنیتی شده است. او گفت: «روابط هند و امارات به سرعت در حال همگرایی راهبردی است. همکاری دفاعی در سالهای اخیر در حوزههایی مانند اطلاعات و مقابله با تروریسم بهطور مستمر رشد کرده است. اگرچه صنعت دفاعی هند در مقایسه با برخی رقبا هنوز نسبتاً نوپاست، اما سامانههایی مانند براهموس پیشتر در جنوب شرق آسیا موفقیت صادراتی داشتهاند و بنابراین علاقه کشورهای خلیج فارس تعجبآور نیست.»
درسهای جنگ ایران
زمانبندی این مذاکرات بازتاب درسهای نظامی است که امارات از نزدیک به چهار ماه درگیری با ایران آموخته است. اگرچه سامانههای پدافندی امارات در رهگیری نزدیک به ۲۸۰۰ موشک و پهپاد ورودی عملکرد مؤثری داشتند، این جنگ پیچیدگی فزاینده دفاع در برابر حملات گسترده و چندلایه شامل موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و پهپادهای انتحاری را آشکار کرد.
در نتیجه، برنامهریزی دفاعی کشورهای خلیج فارس بهتدریج از خرید سامانههای منفرد به سمت افزایش یکپارچگی، تابآوری و سرعت واکنش شبکههای پدافند هوایی تغییر کرده است.
شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیسجمهور امارات و نارندرا مودی، نخستوزیر هند، در دهلی نو، ۱۹ ژانویه ۲۰۲۶ دیدار میکنند/عکس از ریاست امارات متحده عربی
در این چارچوب، سامانه آکاشتیر یکی از مهمترین درسهای عملیاتی جنگ را پاسخ میدهد. این سامانه که در هند توسعه یافته، بهعنوان ستون فقرات دیجیتال یک معماری یکپارچه پدافند هوایی عمل میکند و حسگرها، رادارها و سامانههای موشکی را در قالب یک شبکه فرماندهی و کنترل واحد به هم متصل میسازد.
از سوی دیگر، براهموس نیز به درس عملیاتی دیگری پاسخ میدهد. اگرچه امارات از قابلیتهای پیشرفته دفاع هوایی و موشکی برخوردار است، جنگ اخیر اهمیت حفظ توان ضربتی متعارف دوربرد را بهعنوان بخشی از بازدارندگی نشان داد.
براهموس با سرعتی حدود سه ماخ و برد عملیاتی نزدیک به ۸۰۰ کیلومتر در تازهترین نسخههای خود، میتواند یکی از سریعترین موشکهای کروز عملیاتی موجود در بازار صادراتی را در اختیار ابوظبی قرار دهد.
چرا هند؟
این قرارداد احتمالی همچنین بازتاب جاهطلبیهای هند برای تبدیل شدن به یک صادرکننده بزرگ تسلیحات است. دهلینو که سالها یکی از بزرگترین واردکنندگان تسلیحات جهان بود، طی دهه گذشته سرمایهگذاری گستردهای را در قالب طرح «ساخت هند» انجام داده است تا وابستگی خود به تأمینکنندگان خارجی را کاهش دهد و صنعت دفاعی رقابتپذیری ایجاد کند.
نمونههای براهموس در خلال رژه شصتمین روز جمهوری هند، ۲۶ ژانویه ۲۰۰۹، دهلی نو به نمایش گذاشته شدهاند/عکس از خبرگزاری فرانسه
بر اساس دادههای مؤسسه SIPRI، صادرات دفاعی هند از تنها ۷٫۳ میلیون دلار در سال ۲۰۱۳–۲۰۱۴ به بیش از ۴ میلیارد دلار در سال مالی منتهی به مارس ۲۰۲۶ رسیده است.
اگرچه هند همچنان دومین واردکننده بزرگ تسلیحات جهان است و بیش از ۸ درصد واردات جهانی را به خود اختصاص میدهد، اما همزمان به یکی از سریعترین صادرکنندگان در حال رشد تبدیل شده است.
براهموس به نماد این راهبرد بدل شده است. هند نخستین بار در سال ۲۰۲۲ موشکهای براهموس را به فیلیپین صادر کرد و این موشک در درگیری مرزی سال گذشته با پاکستان نیز کارایی خود را نشان داد. از آن زمان، دهلینو با ویتنام و اندونزی نیز توافقهایی درباره این موشک امضا کرده و کشورهایی مانند برزیل، شیلی، آفریقای جنوبی و تایلند نیز علاقه خود را نشان دادهاند.
خرید احتمالی امارات نخستین صادرات این موشک به خاورمیانه و یکی از مهمترین قراردادهای دفاعی هند خارج از آسیا خواهد بود.
اگرچه براهموس بهطور مشترک با روسیه توسعه یافته است، اکرم خریف، تحلیلگر دفاعی الجزایری، معتقد است که مسکو احتمالاً مانعی بر سر راه این معامله ایجاد نخواهد کرد.
او به المانیتور گفت: «از آنجا که براهموس و آکاش در فهرست صادراتی روساوبوروناکسپورت قرار ندارند، نباید به تأیید روسیه نیاز داشته باشند.» وی افزود که با توجه به روابط نزدیک مسکو و ابوظبی، روسیه بعید است مانع این معامله شود.
فراتر از فروش سلاح
برخلاف بسیاری از صادرکنندگان سنتی تسلیحات، هند بهطور فزایندهای خود را شریکی معرفی میکند که افزون بر فروش سلاح، انتقال فناوری، همکاری صنعتی و تولید محلی را نیز ارائه میدهد. این رویکرد کاملاً با اولویتهای کشورهای خلیج فارس همخوانی دارد؛ کشورهایی که بهجای اتکای صرف به خرید تجهیزات آماده، به دنبال توسعه مشترک، تولید مشترک و کنترل بیشتر بر فناوریهای راهبردی هستند.
بازدیدکنندگان در حاشیه نمایشگاه دفاعی DefExpo ۲۰۱۸، یک نمایشگاه بزرگ تسلیحات نظامی، در حومه چنای در تاریخ ۱۱ آوریل ۲۰۱۸، به نمایشی از موشک براهموس متعلق به سازمان تحقیقات و توسعه دفاعی هند (DRDO) نگاه میکنند/عکس از خبرگزاری فرانسه
هند همچنین مزایایی فراتر از حوزه دفاع برای امارات فراهم میکند. امارات سومین شریک تجاری هند است و بیش از ۳.۵ میلیون هندی در این کشور زندگی و کار میکنند؛ موضوعی که پایهای سیاسی و اقتصادی ایجاد کرده که کمتر مشارکت امنیتی نوظهوری از آن برخوردار است.
از این منظر، مذاکرات براهموس بازتاب همگرایی دو راهبرد بلندمدت است: جاهطلبی هند برای تبدیل شدن به یک صادرکننده جهانی تسلیحات و تلاش امارات برای تنوعبخشی به شرکای امنیتی و ایجاد یک اکوسیستم دفاعی پیشرفتهتر.
رضا خنزاده، استاد مدعو دانشگاه جورج میسون، معتقد است که نباید مشارکت امارات و هند را به معنای گسست از روابط نظامی امارات با پاکستان یا همکاریهای عربستان و هند دانست. او به المانیتور گفت: «کشورهای خلیج فارس بهصورت دوقطبی فکر نمیکنند. آنها در حال پوشش ریسک، متنوعسازی و ایجاد مشارکتهای همپوشان هستند. عربستان همچنان برای روابط خود با هند ارزش قائل است و امارات نیز روابطش با پاکستان را حفظ کرده است. آنچه تغییر میکند، این است که هر کشور خلیج فارس برای شرکای مختلف جنوب آسیا کارکردهای راهبردی متفاوتی تعریف میکند.»
این روند طی ماههای اخیر آشکارتر شده است. درحالیکه ابوظبی همکاری دفاعی خود با هند را گسترش داده، عربستان نیز همزمان مشارکت نظامی دیرینه خود با پاکستان را تقویت کرده است. اوایل امسال، ریاض هماهنگیهای دفاعی با اسلامآباد را توسعه داد؛ همکاریهایی که پیشتر شامل آموزش نظامی، استقرار نیرو و برنامهریزی امنیتی مشترک بود.
پاکستان اخیراً نیز بر اساس توافق دفاع متقابل راهبردی که دو کشور در سپتامبر ۲۰۲۵ امضا کردند، نیرو، جنگنده، پهپاد و سامانه پدافند هوایی چینی HQ-9 را به عربستان اعزام کرد.
در مقابل، امارات مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است. روابط این کشور با هند از طریق مجموعهای از همکاریهای دفاعی، فناوری، هوش مصنوعی، سرمایهگذاری، انرژی و اتصالپذیری توسعه یافته و نشاندهنده ترجیح ابوظبی برای ایجاد همگراییهای راهبردی چندبخشی است. در این چارچوب، همکاری دفاعی بخشی از یک راهبرد گستردهتر محسوب میشود، نه یک حوزه مستقل.
خنزاده معتقد است که پیامد گستردهتر جنگ ایران، ظهور یک منظومه امنیتی بسیار بههمپیوستهتر میان خلیج فارس و جنوب آسیاست. او میگوید: «این داستان ساده جایگزینی پاکستان با هند نیست؛ بلکه داستان گسترش گزینههای راهبردی کشورهای خلیج فارس است.»
