به گزارش اکوایران، در شرایطی که تنشها بر سر کنترل تنگه هرمز و درگیریهای روز اخیر میان ایالات متحده و ایران توافق آتشبس را تا لبه فروپاشی پیش برده، به نظر میرسد میانجیها در تلاش هستند تا دو طرف منازعه را به میز مذاکره بازگردانند.
منابع آگاه به باراک راوید، گزارشگر آکسیوس گفتهاند قطر، پاکستان و دیگر میانجیگران منطقهای در تلاشند تا تنشها بین ایالات متحده و جمهوری اسلامب ایران را کاهش داده و مذاکرات بر سر توافق هستهای را از سر بگیرند.
عقبنشینی از جنگ تمام عیار و فروپاشی تفاهمنامه به لطف میانجیها
در حالی که رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، روز چهارشنبه اعلام کرد که تفاهمنامه (MOU) ایالات متحده و ایران و آتشبس «تمام شده» و دستور دو دور حمله هوایی را داده است، به نظر میرسد او بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است و همچنان میخواهد از بازگشت به جنگ تمام عیار با ایران جلوگیری کند.
اکوایران: برای ایران، تنگه هرمز که پیش از آغاز جنگ توسط آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه هرگز آن را مسدود نکرده بود، اکنون به مهمترین اهرم فشار این کشور تبدیل شده است؛ زیرا توانسته هزینههای جنگ را برای اقتصاد جهانی افزایش دهد.
میانجیگران معتقدند که صرف نظر از تشدید تنش اخیر، طرفین در دورهای قبلی مذاکرات هستهای پیشرفت داشتهاند و میخواهند از فروپاشی تفاهمنامه جلوگیری کنند. به گفته یک منبع منطقهای، میانجیگران معتقدند حملات اخیر در هرمز توسط جریانهایی آغاز شده که با تفاهمنامه مخالف هستند و میخواهند آن را تضعیف کنند.
به گفته منابع آگاه، مقامات قطری، پاکستانی، ترکیهای، مصری و سعودی روز چهارشنبه چندین تماس تلفنی با مقامات آمریکایی و ایرانی برقرار کردهاند تا اوضاع را آرام کنند. به گفته یکی از منابع منطقهای: «تلاشهای دیپلماتیک گستردهای برای توافق اولیه با هر دو طرف در مورد کاهش تنش و سپس تعیین تاریخ دور دیگری از مذاکرات بین تیمهای فنی در حال انجام است.»
پس از دو روز تبادل آتش بین ایالات متحده و ایران، روز پنجشنبه بسیار آرامتر بود. به گفته یکی از مقامات آمریکایی، این نتیجه تلاشها برای کاستن از تنش بوده است.
ترامپ بعدازظهر پنجشنبه با تیم ارشد امنیت ملی خود در مورد تنشها با ایران و مسیر پیش رو جلسهای برگزار کرد. پس از این جلسه، یک مقام آمریکایی گفت که دولت ترامپ «هنوز متعهد به یافتن راهحل است و مذاکرات در سطح فنی» برای رسیدن به توافق هستهای ادامه دارد. این مقام آمریکایی گفت: «رئیس جمهور دیروز به صراحت احساسات خود را بیان کرد. تفاهمنامه مبتنی بر عملکرد است و اقدامات ایران، عملکرد ناموفق در سطح غیرقابل قبولی را نشان میدهد».
گفتوگوها ادامه دارد
در همین شرایط، یک مقام آمریکایی در گفتوگو با سیانان تایید کرده که دیپلماسی در حال حاضر در پشت صحنه در حال انجام است تا تنشها میان آمریکا و ایران کاهش یابد. به ادعای این مقام، ایالات متحده به شکلی عامدانه حملات اخیر را ترتیب داده و سپس برای جلوگیری از تشدید تنش و اجازه دادن به دیپلماسی، مکث کرده است.
محمد شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان به همراه عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، پیش از نشست چهارجانبه بین ایالات متحده، ایران، پاکستان و قطر در دریاچه لوسرن، سوئیس، در ماه ژوئن/ عکس از خبرگزاری فرانسه
با این حال، چندین مقام به سیانان گفتند که در صورت نیاز، آمادگیهایی برای حملات احتمالی آمریکا وجود دارد، اما در حال حاضر اجازه میدهند دیپلماسی رهبری را به دست گیرد.
به گفته یک مقام آمریکایی، ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران همچنان به مذاکرات فنی در مورد مسائل هستهای با هدف دستیابی به یک راه حل دیپلماتیک ادامه میدهند.
این مقام گفت: «ایالات متحده همچنان به یافتن راهحل متعهد است و مذاکرات فنی ادامه دارد. ایران هرگز نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد». این مقام افزود که این یادداشت تفاهم «مبتنی بر عملکرد» است و اقدامات ایران، از جمله عدم بازگشایی کامل تنگه هرمز و حملات به کشتیها در طول اجلاس ناتو، «عملکرد ناموفق در سطح غیرقابل قبولی را نشان میدهد».
آتشبسِ پا در هوا
در همین رابطه، بلومبرگ نوشت، حملات متقابل دو روزه و اعمال مجدد تحریمهای نفتی ایالات متحده، آتشبس را در نوعی بلاتکلیفی قرار داده است: رسماً از بین نرفته، اما نشانههای کمی از حیات آن دیده میشود.
در مرحله اولیه، قرار بود تفاهمنامهای که در ۱۸ ژوئن به اجرا درآمد، به تمام خصومتها پایان دهد، تحریمهای ایران کاهش دهد و تنگه هرمز را بازگشایی کند. این تفاهمنامه هیچ یک از این اهداف را به طور کامل محقق نکرده و حتی ترامپ روز چهارشنبه اعلام کرد که این توافق "تمام شده" است. با این حال، این توافق به طور رسمی لغو نشده و برخی از مفاد آن هنوز رعایت میشود.
کشتیها در تاریخ ۲۷ ژوئن در نزدیکی تنگه هرمز، در سواحل عمان لنگر انداختند/ عکس از خبرگزاری فرانسه
همه اینها، سردرگمی در مورد آینده جنگی که دوباره تا حدی شعلهور شده -البته بدون بازگشت به جنگ تمام عیار- را برجسته میکند. دولت ترامپ حملات اخیرش را به شدت روزهای آغازین جنگ ترتیب نداده است. قیمت نفت این هفته افزایش یافته، اما هنوز با اوج خود در ماه مارس فاصله زیادی دارد. در عین حال، چشمانداز کمی برای بحث معنادار در مورد مسائلی مانند برنامه هستهای ایران که قرار بود در مرحله دوم به آن پرداخته شود، وجود دارد.
به گفته مونا یعقوبیان، مدیر برنامه خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی: «این تفاهمنامه در حال فروپاشی است. اما فکر نمیکنم کاملاً از هم بپاشد، زیرا هیچ یک از طرفین علاقهای به بازگشت به جنگ تمام عیار داشته باشند.»
اوایل این هفته، انتظاراتی وجود داشت - که توسط میانجیگران قطری و ترامپ تایید میشد - که مذاکرات میتواند به محض پایان مراسم خاکسپاری از سر گرفته شود. اما اکنون، به نظر نمیرسد هیچ یک از طرفین تصور کنند که اوضاع به همان صورت باشد.
ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران این هفته یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردند، اما حملات تلافیجویانه اخیر و تجدید کمپین فشار اقتصادی ترامپ، اوضاع را بدتر کرده است. وزارت خزانهداری ایالات متحده روز سهشنبه معافیت نفت تحریمشده ایران را که ماه گذشته در پاسخ به حملات به کشتیها در هرمز اعطا کرده بود، لغو کرد. به گفته برت اریکسون، مدیر ارشد شرکت مشاوره ریسک آبسیدین، این اقدام بخشی از اهرم فشار ایالات متحده در مذاکرات را از بین برد. به باور او: "این تفاهم نامه، به شکلی که در حال حاضر نوشته شده است، از بین رفته است."
توافقی دیگر؟
این داستان، با اظهارات ترامپ در اجلاس این هفته ناتو در ترکیه همخوانی دارد، جایی که او به پرخاش علیه مقامات ایرانی پرداخت و گفت مذاکرات بیشتر "اتلاف وقت" خواهد بود. با این حال، اک افزود که نمایندگانش میتوانند هر طور که صلاح میدانند به دنبال توافق باشند.
دونالد ترامپ در کنار مارک روته، دبیرکل ناتو، و کیر استارمر در جلسه عمومی نشست ناتو در آنکارا، ۸ ژوئیه ۲۰۲۶/عکس از آسوشیتدپرس
به گفته تام واریک، عضو ارشد شورای آتلانتیک، اگر مذاکرات بیشتری انجام شود، احتمالاً به توافقی متفاوت از تفاهمنامه فعلی منجر خواهد شد. او گفت: «نمیدانم که آیا این تفاهمنامه قرار است مبنای پیشرفت باشد یا خیر. تصور میکنم هر دو طرف بر شفافسازی تغییراتی اصرار خواهند داشت که مورد اختلافات کنونی شده است».
عبور و مرور دریایی از طریق تنگه هرمز روز پنجشنبه تقریباً متوقف شد. اصرار ایران بر حفظ کنترل این گذرگاه یکی از مسائلی است که دو طرف همچنان در مورد آن اختلاف نظر دارند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده روز پنجشنبه اعلام کرد که «ایران تنگه هرمز را کنترل نمیکند.» با این حال، ایالات متحده محاصره خود را که طبق مفاد تفاهمنامه لغو شده بود، دوباره اعمال نکرده است، اگرچه ترامپ روز چهارشنبه اشاره کرد که ممکن است این کار را انجام دهد.
به گفته یک کارشناس مسائل ایران، اگر چنین اتفاقی بیفتد، نشانهای از فروپاشی تفاهمنامه خواهد بود. تحریمهای جدید ایالات متحده یا استقرار نظامی در منطقه هم میتواند چنین نتیجهای در پی داشته باشد. او گفت: «تا زمانی که این اتفاقات نیافتد، انتظار داشته باشید که به شکلی ظاهری تفاهنامه حفظ شود».
ترامپ که با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای نوامبر، به دلیل تأثیر جنگ بر قیمت بنزین در داخل مورد انتقاد قرار گرفته است، تمایل کمی برای ادامه عملیات نظامی نشان داده است.او در نشست این هفته ناتو در مورد جنگ گفت: «فکر نمیکنم دوباره شروع شود. فکر میکنم کارها خیلی سریع پیش خواهد رفت.»
