به گزارش اکوایران، مدتهاست که رئیسجمهور ایالات متحده، دونالد ترامپ، در تلاش است تا گره مناقشه با ایران به نحوی باز کند، اما موفقیت چندانی به دست نیاورده است. اکنون به نظر میرسد که او رویکرد جدیدی را اتخاذ کرده است.
تغییر استراتژی
یک مقام آمریکایی به سیانان گفته ترامپ به نمایندگان ارشد دولتش دستور داده که مذاکرات با ایران متوقف کنند. علاوه بر این، به گفته یک منبع آگاه، مقامات کاخ سفید اخیراً به متحدان سیاسی خود اطلاع دادهاند که در حال تغییر استراتژی خود هستند - از ضربات سریع به فشار به مرور زمان.
اکنون ترامپ به جای اینکه ادعا کند مذاکرات به خوبی پیش میرود و توافق جدیدی در شرف وقوع است - همانطور که بارها از زمان فروپاشی آتشبس امضا شده در ماه ژوئن ادعا کرده است - اعلام کرد که هیچ دیپلماسی در جریان نیست. او در شبکههای اجتماعی نوشت: «هیچ مذاکره یا گفتگویی با جمهوری اسلامی ایران در حال انجام یا برنامهریزی نیست. محاصره دریایی همچنان با قدرت و قوت کامل ادامه دارد. تنگه هرمز باز و فعال است. تمام مینهای آبی برداشته یا منفجر شدهاند. از توجه شما به این موضوع متشکریم!»
اکوایران: عمان جدیدترین کشوری است که به واسطه جنگ هدف فوران خشم ترامپ شده است.
در واقع، به نظر میرسد ترامپ که از تلاشهای به بنبست رسیده برای بازگشایی تنگه هرمز ناامید شده و با پرسشهای فزایندهای در مورد خسارات این جنگ در آمریکا روبرو است، آماده است تا از این درگیری فاصله بگیرد.
فعلا منتظر میماند!
به گفته مقامات آگاه، دستور ترامپ به تیم مذاکرهکنندهاش - شامل معاون رئیسجمهور جی. دی. ونس و نمایندگانش استیو ویتکاف و جرد کوشنر - مبنی بر عدم تعامل با تهران، پس از «مذاکرات مثبت» با این کشور صورت گرفته است. به گفته این مقامات، ترامپ هنوز نسبت به تسلیم نشدن سرخورده است و میخواهد منتظر بماند تهران تمایل جدیدی برای دستیابی به توافقی که او به دنبال آن است، نشان دهد و سپس دوباره وارد تعامل شود.
یک روز پیش از انتشار پست ترامپ در شبکههای اجتماعی، کوشنر در سفری به خاورمیانه، ارزیابی خوشبینانهتری از مذاکرات ارائه داد. او در مصاحبهای با فاکس نیوز گفت که گفتگوها بین ایالات متحده و ایران «احتمالاً قویتر» از همیشه است و افزود که تیم آمریکایی با چهرههای مختلف درون کشور در حال گفتگو است. او گفت: «آنها به شکلی بسیار قوی در حال تعامل هستند و این کاملاً مثبت است. ما گفتگوهای بسیار مثبت و فعالی داریم.»
دیوارنگاره ضدآمریکایی در تهران/ عکس از خبرگزاری وانا
مقامات ایران بارها اعلام کردهاند که گفتگوهای مستقیم آنها با ایالات متحده نادرست است و ترامپ از این موضوع خشمگین شده و ادعا بود که ایران در حال بازی دادن اوست. و در پشت صحنه، به گفته افراد آگاه، ترامپ از ترتیباتی که ایران در تلاش است با عمان در مدیریت تنگه هرمز به آن ضربه بزند، ناراضی شده است. او این هفته به عمان حمله کرد و تهدید کرد که این کشور خلیج فارس را با بمب هدف قرار خواهد داد، اگرچه این کشور برای دههها به عنوان شریک استراتژیک ایالات متحده عمل کرده است.
در داخل کاخ سفید نگرانیهایی وجود دارد مبنی بر اینکه این طرح، که هنوز نهایی نشده است، میتواند کنترل ایران بر این آبراه را تشدید کند. برخی از مقامات معتقدند که عمان در مذاکرات به جای اینکه به عنوان یک شریک بیطرف عمل کند، بیشتر به ایران تمایل داشته تا به ایالات متحده. از جمله پیشنهادهایی که ترامپ و مقامات ارشد آمریکایی با آن مخالفند، دریافت عوارض از کشتیهایی است که قصد عبور از تنگه را دارند. ترامپ اصرار داشته است که هیچ گونه عوارض یا پرداخت دیگری مجاز نیست، اما برخی از نسخههای این توافق که منتشر شدهاند، شامل هزینههایی مربوط به حفاظت از محیط زیست یا امنیت هستند. اما ترامپ خواهان توافقی است که این گذرگاه را به طور کامل به وضعیت قبل از جنگ خود بازگرداند.
مقامات آمریکایی گفتهاند که انتظار میرود ایالات متحده به زودی تحریمهای جدید و شدیدی را علیه ایران طی همین هفته اعمال کند. پیت هگست، وزیر دفاع، گفته که نیروهای آمریکایی در منطقه آمادهاند تا محاصره بنادر ایران توسط ایالات متحده را برای همیشه اجرا کنند. ترامپ و تیمش بر این پندارند که فشار اقتصادی بر ایران در نهایت باعث خواهد شد که تهران شرایط او را برای پایان دادن به جنگ بپذیرد. اما مقامات ایرانی نیز ترامپ را تحت فشار سیاسی برای خروج از جنگ میدانند که منجر به بنبست میشود.
فراتر از رتوریک روزمره
به نوشته المانیتور، به نظر میرسد اکنون چارچوب دیپلماتیکی که به طور موقت درگیری را متوقف کرد، نتوانسته مسیر را برای مرحله بعدی مذاکرات باز کند. متن این تفاهمنامه از دو طرف خواسته بود که حداکثر ظرف ۶۰ روز به توافق نهایی برسند که با رضایت طرفین قابل تمدید است. این امر محقق نشده است. و اکنون چشم انداز دیپلماسی با سخنان ترامپ گیجکنندهتر هم شده است.
نمایش موشک ایرانی در میدان آزادی تهران/ عکس از خبرگزارسی وانا
در همین حال، مقامات ایرانی گفتهاند که پیامها همچنان از طریق واسطهها رد و بدل شده و گفتگو با عمان در مورد تنگه هرمز ادامه دارد. ایران همچنین مذاکرات محرمانه با ایالات متحده از طریق کردستان عراق را تکذیب و گزارشهای مربوط به ارتباط پنهانی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را «ساختگی» و بخشی از «جنگ روانی و رسانهای» خوانده است. اما شاید مهمترین سیگنال ایران نه اختلاف بر سر وجود کانال مخفی بلکه آنچه باشد که فرماندهان ایرانی در مورد مرحله بعدی میگویند.
یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، گفته اقدامات ایران در طول این درگیری تاکنون دفاعی بوده ، اما میتواند به «ماهیتی تهاجمی» تبدیل شود. او این سیاست را به تغییرات اخیر فرماندهان ارشد نظامی مرتبط دانست و انتصابهای جدید را «نقشه راه»ی توصیف کرد که دشمن باید آن را درک کند. این لحن ممکن است به طور مستقیم به عنوان مدرکی دال بر تصمیم تهران برای آغاز یک حمله فوری و پیشگیرانه تعبیر نشود. فرماندهان ایرانی مدتهاست که عمداً از تهدیدهای مبهم برای ایجاد بازدارندگی و اهرم چانهزنی استفاده کردهاند. با این حال، زمانبندی این اظهارات، تفسیر آن را به عنوان رتوریک روزمره دشوارتر میکند.
بازسازی بازدارندگی با غیرقابل پیشبینی کردن هزینههای فشار مداوم
بنابراین، تهدید به تغییر از فاز دفاعی به سمت در نظر گرفتن آشکار اقدام تهاجمی میتواند نشاندهنده تلاشی برای بازسازی بازدارندگی با غیرقابل پیشبینی کردن هزینههای فشار مداوم باشد. بنابراین، ممکن است تهران در تلاش باشد تا محاسبات واشنگتن را تغییر دهد. اگر فشار اقتصادی، محاصره و تهدیدهای نظامی با هدف وادار کردن تهران به بازگشت به میز مذاکره باشد، مقامات ایرانی میخواهند دشمن باور کند که فشار بیشتر میتواند به جای کاهش تنش، باعث تشدید بیشتر آن شود.
ماکت یک موشک ایرانی در میدان امام حسین تهران، 12 جولای 2026/ عکس از خبرگزاری وانا
این امر به ویژه از این بابت مهم است که دولت ترامپ در حال آمادهسازی اقدامات اقتصادی بیشتری علیه تهران بوده است. واشنگتن در حال بررسی گسترش تحریمها فراتر از گذشته است، از جمله اعمال فشار بیشتر بر شرکتهای چینی و موسسات مالی دخیل در تجارت نفت ایران. واشنگتن معتقد است که فشار اقتصادی میتواند اهرم مذاکره خود را بهبود بخشد. تهران ممکن است به طور فزایندهای همین فشار را به عنوان مدرکی مبنی بر نیاز به اهرم نظامی قویتر قبل از بازگشت به مذاکرات ببیند.
بنبستی فراتر از یک مسئله فنی دریایی
ایران بازگشایی تنگه هرمز را به پایبندی ایالات متحده به تفاهمنامه ژوئن گره زده، در حالی که واشنگتن میگوید محاصره دریایی همچنان پابرجاست و تنگه باز است. ایران بارها این ادعا را رد کرده است. این امر، هرمز را از یک موضوع در مذاکرات گستردهتر به بیان فیزیکی اصلی بنبست تبدیل کرده است.
مجسمهای مشرف به تنگه هرمز در امتداد ساحل بندرعباس، 10 آگوست 2026/ عکس از خبرگزاری فرانسه
تفاهمنامه ماه ژوئن خواستار احیای موقت ترافیک تجاری و مذاکره با عمان در مورد مدیریت آینده و خدمات دریایی در تنگه شده است. اما تهران و واشنگتن تفسیرهای اساساً متفاوتی از آنچه باید در آینده اتفاق بیفتد، ارائه دادهاند. هرگونه توافقی بر سر تنگه هرمز میتواند واقعبینانهترین راه خروج موجود را فراهم کند: توافقی که صرفاً بر امنیت دریایی متمرکز باشد و به هر دو طرف اجازه دهد بدون مواجهه فوری با مسائل دشوارتر تحریمها، برنامه هستهای ایران، ضمانتهای نظامی و نظم امنیتی آینده منطقهای، عقبنشینی کنند.
با این حال، هرمز دیگر صرفاً یک مسئله فنی دریایی نیست، بلکه مسئلهای مربوط به حاکمیت و اعتبار هر دو دولت است. تهران نمیتواند به راحتی این آبراه را بدون نشان دادن اینکه اهرم زمان جنگش سود ارزشمندی در ازای آن ایجاد کرده، بازگشایی کند. به همین ترتیب، واشنگتن نیز نمیتواند به راحتی توافقی را بپذیرد که کنترل یک مسیر کلیدی کشتیرانی جهانی را به ایران میسپارد. بر این اساس، جنگ اقتصادی در حال شدت گرفتن است. جریان نفت از طریق هرمز به طرز چشمگیری کاهش یافته و بازارها به طور فزایندهای احتمال تداوم اختلال را به جای از بین رفتن سریع، ارزیابی میکنند و از سوی دیگر محاصره دریایی ایران ادامه دارد.
مرگ دیپلماسی؟
با این حال فروپاشی ظاهری چارچوب توافق 60 روزه لزوماً به معنای مرگ دیپلماسی نیست. در واقع، نقش مداومی که طبق گزارشها توسط پاکستان، قطر و عمان ایفا میشود، نشان میدهد که هر دو طرف هنوز علاقه دارند نوعی ارتباط را زنده نگه دارند. بدین ترتیب، سیگنالهای متناقض کنونی چیزی بیش از یک نمایش دیپلماتیک است. این به مشکل اصلی که اکنون هر دو طرف با آن روبرو هستند اشاره دارد. ممکن است هنوز کانالهایی برای ارتباط وجود داشته باشد، اما به نظر نمیرسد که واشنگتن و تهران آماده باشند تا روند مذاکرهای را که نیاز به امتیازات سیاسی واقعی دارد، بپذیرند.
دیوارنگاره ضدآمریکایی در تهران/ عکس از خبرگزاری آناتولی
تهران به اندازه کافی سازوکار دیپلماتیک را زنده نگه داشته تا از بستن در جلوگیری کند، در حالی که همزمان هزینههای نظامی و اقتصادی وضع موجود را افزایش میدهد. واشنگتن نیز تقریباً همین کار را از جهت مخالف انجام میدهد و فشار و محاصره را با تمایل ظاهری برای باز گذاشتن در برای تماسهای غیرمستقیم ترکیب میکند.
اینکه آیا این تعادل میتواند از دور دیگری از تشدید تنش، به ویژه در چارچوب دکترین نوظهور «تهاجمی» ایران، جان سالم به در ببرد، هنوز مشخص نیست. اگر تهران به این نتیجه برسد که فشار اقتصادی به جای یک ابزار مذاکره، در حال تبدیل شدن به یک استراتژی وجودی است، میتواند تصمیم بگیرد که بازگرداندن بازدارندگی مستلزم اقدامی فراتر از موضع دفاعی سنتی خود است. این اهمیت واقعی مهلت ۶۰ روزه منقضی شده است. این صرفاً شکست یک جدول زمانی دیپلماتیک را نشان نداده است. این چارچوبی را که به هر دو طرف دلیلی برای مکث میداد، از بین برده و آنها را با همان اختلاف استراتژیک حل نشده - و انگیزههای سیاسی کمتری برای مصالحه - رها کرده است.
تهدیدی فراتر از منطقه
در این شرایط، روزنامه فایننشیال تایمز به نقل از منابع آگاه مدعی شده تهران در حال بررسی حمله به اهداف نظامی آمریکا در اروپا در صورت تشدید جنگ توسط ترامپ است و گزینههای خود را در صورت افزایش خطرات درگیری میسنجد.
این گزارش مدعیست ایرانی حمله به داراییهای آمریکا در کشورهای جنوب شرقی اروپا مانند بلغارستان را ارزیابی کرده است - بلغارستان ماه گذشته استفاده از پایگاه هوایی بزمر خود را برای هواپیماهای سوختگیری آمریکا تصویب کرد. به ادعای این روزنامه، قبرس -جایی که یک پایگاه هوایی بریتانیا در ماه مارس توسط یک پهپاد مورد حمله قرار گرفت- نیز از جمله اهداف بالقوه برای تلافی در صورت هرگونه حمله مجدد آمریکا است. این منابع آگاه گفتند که نیروهای ایرانی به طور جداگانه حمله به کابلهای فیبر نوری زیر دریایی در تنگه هرمز را در صورت تشدید تنش بررسی کردهاند.
تصویر ماهوارهای از پایگاه هوایی موفق السلطی در الأزرق اردن /عکس از خبرگزاری رویترز
این تهدیدات نشان دهنده روحیه مبارزهطلبانه در تهران است و بسیاری از مقامات به طور فزایندهای از سرگیری جنگ را تنها به عنوان مسئله زمان میبینند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دیگر فرماندهان نظامی هشدار دادهاند که در هرگونه درگیری تمامعیار جدید، ایران فراتر از استراتژی قبلی خود مبنی بر حمله به داراییهای نظامی، تأسیسات انرژی و سایر زیرساختهای ایالات متحده در خاورمیانه، به اهداف دورتری حمله خواهد کرد. سپاه پاسداران ماه گذشته بریتانیا را در مورد استفاده آمریکا از پایگاههای نظامی بریتانیا تهدید کرد و گفت که «هر پایگاهی که برای حمله به خاک ایران استفاده شود، یک هدف مشروع تلقی خواهد شد».
به گفته منابع آگاه، نحوه واکنش تلافیجویانه ایران به اقدامات واشنگتن بستگی دارد و تهران در حال آمادهسازی طرحی برای گسترش بیشتر درگیری است تا ترامپ نتواند تهدیدهای قبلی خود مبنی بر حمله به زیرساختهای ایران را عملی کند. به گفته یک منبع ایرانی، تهران در صورت تجاوز آمریکا «هیچ محدودیتی» برای پاسخ خود قائل نخواهد شد. او گفت: «اگر آمریکا زیادهروی کند، ایران به هر قیمتی از خود دفاع خواهد کرد، فراتر از منطقه خواهد رفت و به اروپا نیز ضربه خواهد زد».
به گفته یک منبع آگاه، حمله ایران در ماه گذشته به پایگاه آمریکا در اردن که منجر به کشته شدن سه نظامی آمریکایی شد، دقیقترین حمله دوربردی بود که تهران انجام داده و توانایی خود را در هدف قرار دادن اهداف در فواصل طولانیتر نشان داده است. او گفت: «این همچنین پیامی به اروپا بود: میتواند موشک دریافت کند، بنابراین باید بداند که در این جنگ باید کجا بایستد. یک اشتباه بسیار بزرگ، مانند حمله به زیرساختهای ما، میتواند جنگ را فراتر از منطقه برده و به اروپا برساند».
