اکوایران: یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز گفته که جمهوری اسلامی ایران از طریق قطر پیشنهادی هسته‌ای به ایالات متحده ارسال کرده است؛ پیشنهادی که تنها پس از برآورده شدن هفت خواسته تهران توسط واشنگتن، مورد بحث قرار خواهد گرفت. به گفته این مقام، ایالات متحده در حال بررسی این پیشنهاد است.
محسن رضایی، دبیر شورای‌عالی امنیت ملی، پیش‌تر در روز پنجشنبه و در جریان سفری به روسیه گفته بود: «در خصوص دیپلماسی، ما هفت شرط را به آمریکایی‌ها اعلام کرده‌ایم. تا زمانی که آن‌ها این هفت شرط ما را اجرا نکنند، نه تنگه هرمز را باز خواهیم کرد و نه مذاکره‌ای انجام خواهیم داد.»
ایران خواستار لغو تحریم‌های ایالات متحده، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران و دریافت غرامت جنگی — در کنار سایر شروط — شده است؛ این در حالی است که واشنگتن اعلام کرده مسائل هسته‌ای باید بخشی از هرگونه مذاکرات اولیه باشد.
تکاپوی دیپلماتیک
در همین رابطه، پنج مقام آگاه از مذاکرات به نیویورک تایمز گفته‌اند تهران در حال بررسی مجموعه‌ای از پیشنهادهاست که توسط میانجی‌ها ارائه شده و می‌تواند آینده برنامه هسته‌ای این کشور را رقم بزند. این امر می‌تواند نشان‌دهنده پیشرفتی احتمالی در تلاش‌های دیپلماتیکِ متوقف‌شده برای پایان دادن به جنگ با ایالات متحده باشد. این مقامات گفتند که تمایل ایران به بازگشت به مذاکرات هسته‌ای — پس از هفته‌ها پافشاری بر مواضع قبلی — نشان می‌دهد که تلاش‌های میانجی‌گرانه اخیر به رهبری قطر برای جلوگیری از بازگشت به یک جنگ تمام‌عیار، تا حدی موفق بوده است.
کمتر بازیگری در منطقه وجود دارد که در صورت وقوع جنگی دیگر با ایران، به اندازه کشورهای خلیج فارس چیزی برای از دست دادن داشته باشد.
آن‌ها از شرایطی که در حال بررسی است به عنوان «پیشنهادهای مشخص» یاد کردند، اما جزئیات بیشتری ارائه ندادند. | وزارت امور خارجه ایران بلافاصله به درخواست اظهار نظر پاسخی نداد. این پنج مقام، که شامل یک آمریکایی و دو ایرانی هستند، به شرط فاش نشدن نامشان درباره جزئیات حساس این گفتگوها صحبت کردند.
به گفته این مقامات، قطر در هفته گذشته پیشگام یک تحرک دیپلماتیک فشرده با ایران بوده است؛ به‌طوری که در دو دور مذاکره در تهران شرکت کرده و میزبان دور سوم در دوحه بوده است. دو تن از این افراد اظهار داشتند که طرف قطری اخیراً گفتگوهایی نیز با مقامات ایرانی در ارمنستان داشته است. به گفته سه تن از این مقامات، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، به یکی از حامیان کلیدی تلاش‌های قطر برای جلوگیری از تشدید تنش‌های نظامی تبدیل شده است. او همچنین با مقصر دانستن جنگ در شکست‌های سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ایِ این هفته، به نظر می‌رسد تلاش کرده است تا از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، فاصله بگیرد.
این تکاپوی دیپلماتیک در حالی صورت می‌گیرد که آقای ترامپ و اسرائیل در حال بررسی انجام یک حمله گسترده علیه ایران بوده‌اند. ارتش‌های آمریکا و اسرائیل فهرستی از اهداف را برای حمله تهیه کرده‌اند که شامل زیرساخت‌های انرژی و دیگر تأسیسات حیاتی برای اقتصاد ایران می‌شود.
۳ گزینه ترامپ
در این شرایط، دونالد ترامپ پس از دیدار با مشاوران امنیت ملی خود در روز پنجشنبه گفت، اکنون که انتخابات میان‌دوره‌ای به پایان رسیده است، به‌زودی تصمیم خواهد گرفت که آیا جنگ تمام‌عیار علیه ایران را از سر بگیرد یا خیر. این انتخابات به عنوان نقطه عطفی برای ترامپ تلقی می‌شد؛ تصمیمی که مشخص می‌کند آیا او موج جدیدی از بمباران‌ها را برای پایان دادن به جنگ آغاز خواهد کرد یا خیر.
به نوشته باراک راوید، گزارش‌گر آکسیوس، ترامپ در حال حاضر دست‌کم سه گزینه را مد نظر دارد: انجام حملات جدید، ادامه فشار اقتصادی شدید بر ایران، یا دستیابی به توافقی که شامل امتیازات قابل‌توجهی به طرف ایرانی باشد. به گفته دو مقام آمریکایی، روز پنجشنبه ترامپ و ارشدترین مشاوران امنیت ملی‌اش، در چارچوب جلسه هفتگی گزارش‌های اطلاعاتی، برای نخستین بار پس از انتخابات درباره ایران با یکدیگر دیدار کردند.
کارگران در حال نصب یک تابلوی ضدآمریکایی در تهران، ۳ نوامبر ۲۰۲۶/ عکس از آسوشیتدپرس
ترامپ در دفتر بیضی‌شکل به خبرنگاران گفت: «اکنون تصمیم خواهیم گرفت.» او افزود: «آیا می‌خواهیم [با انجام حملات] پیش‌تر برویم تا اطمینان حاصل کنیم که برنامه هسته‌ای ایران از بین رفته و دیگر هرگز تکرار نخواهد شد... اگر ممکن باشد، ترجیح می‌دهم بقیه کشور [ایران] را نابود نکنم، اما شاید مجبور شوم. به‌زودی متوجه خواهید شد.»
هم‌زمان با اینکه ترامپ در حال بررسی گام بعدی خود بود، روز پنجشنبه فعالیت‌های دیپلماتیک فشرده‌ای صورت گرفت؛ از جمله چندین تماس تلفنی میان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و میانجی‌گران منطقه‌ای از کشورهای قطر، عربستان سعودی، ترکیه، امارات متحده عربی، عمان و مصر. میانجی‌های قطری گفتگوهای خود را با طرف‌های ایرانی و کاخ سفید پیرامون پیش‌نویس پیشنهادی ادامه دادند که از دو طرف می‌خواهد طی دو روز، اقداماتی را برای اعتمادسازی متقابل در راستای دستیابی به توافقی گسترده‌تر انجام دهند.
به گفته منابع منطقه‌ای، در روز نخست، ایالات متحده محاصره دریایی را لغو کرده و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد خواهد کرد. در مقابل، ایران نیز بر اساس توافقی که یک سال پیش در قاهره حاصل شده بود، رسماً از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دعوت خواهد کرد تا بازرسانی را به تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده اعزام کند. در روز دوم، تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد و پس از آن، مذاکرات هسته‌ای با تمرکز بر ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران از سر گرفته می‌شود.
ابهام در تصمیم بعدی ترامپ
با این همه یک مقام آمریکایی اعلام کرد که فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در حال نهایی کردن تدارکات برای احتمال از سرگیری عملیات‌های رزمی گسترده در ایران است؛ هرچند هنوز دستورالعمل جدیدی از واشنگتن دریافت نکرده است. ورود سومین گروه رزمی ناو هواپیمابر نیروی دریایی ایالات متحده به خاورمیانه می‌تواند نشانه‌ای از برنامه آمریکا برای انجام حملات مجدد باشد. به گفته یک مقام آمریکایی، ناو «یو‌اس‌اس تئودور روزولت» و گروه رزمی همراه آن، از روز جمعه برای توقف در بندر، چند روزی را در سنگاپور سپری خواهند کرد. این ناوگروه پیش از اواسط ماه نوامبر به منطقه تحت مسئولیت سنتکام نخواهد رسید.
آماده‌سازی عرشه پرواز ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن، مه 2026/عکس از خبرگزاری فرانسه
یکی از مشاوران سابق ترامپ به آکسیوس گفت: «شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای یک بحث است، اما ترامپ نمی‌خواهد دو بار به عنوان بازنده دیده شود.» این وضعیت باعث شده حتی نزدیک‌ترین دستیارانش هم ندانند او در مرحله بعد چه خواهد کرد. به گفته منابع آگاه، در ماه‌های اخیر، ونس رهبری جریانی را در حلقه نزدیکان ترامپ بر عهده داشته که به او توصیه می‌کردند برای پایان دادن به جنگ، با ایران به توافق برسد. این منابع می‌گویند ونس در محافل خصوصی، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل را متهم کرده که در مورد ایران «در همه چیز اشتباه می‌کند.»
به گفته این منابع، ونس هشدار داده بود که این جنگ به شدت نامحبوب است و می‌تواند باعث شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات شود.بیشتر مقامات ارشدِ نزدیک به ترامپ با دیدگاه‌های ونس هم‌نظر بودند. با این حال، ترامپ همچنان به از سرگیری جنگ تمایل داشت. در مقطعی، او حتی به فکر انجام حملاتی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای افتاد؛ اقدامی که نتانیاهو نیز او را به انجام آن ترغیب می‌کرد. در نهایت ترامپ تصمیم گرفت صبر کند. اما با وجود مخالفت مشاوران ارشدش، در انتخابات هفته گذشته اسرائیل، همچنان از نتانیاهو حمایت کرد.
دیپلمات‌های دخیل در تلاش‌های میانجی‌گرانه، مشاوران ترامپ و کارشناسان مسائل خاورمیانه معتقدند که ابراز پیروزی و شادمانی ایران از نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای ممکن است احتمال بازگشت رئیس‌جمهور آمریکا به جنگ را افزایش دهد. به گفته علی واعظ، معاون مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بین‌المللی بحران: «این خطر وجود دارد که تهران دچار اشتباه محاسباتی شود و ضعف سیاسی ترامپ را به پای ضعف نظامی او بگذارد و بیش از حد پیشروی کند؛ در حالی که اقدام هوشمندانه‌تر این است که تا زمانی که واشنگتن هنوز خواهان توافق است، از فرصت استفاده کرده و به توافق دست یابد.»
با این همه،ترامپ ممکن است تصمیم بگیرد وضعیت موجود، یعنی «نه جنگ، نه توافق» را همچنان حفظ کند. جان رتکلیف، رئیس سیا، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری و دیگر مشاوران ترامپ می‌خواهند او اجازه دهد محاصره دریایی و کارزار فشار اقتصادی ادامه یابد تا حلقه محاصره بر ایران تنگ‌تر شود. در نتیجه، به نظر می‌رسد هیچ راه بی‌دردسر و تمیزی برای ترامپ وجود ندارد که بتواند «کار را در ایران تمام کند.»
عمیق‌تر شدن چالش ترامپ
در همین رابطه، دیوید سنگر، تحلیل‌گر نیویورک تایمز نوشت، ضربه سیاسی انتخابات میان‌دوره‌ای، چالشی را که ترامپ برای پایان دادن به جنگی که خود آغازگر آن بوده در پیش دارد، عمیق‌تر کرده است. او پیش‌تر اشاره کرده بود که عجله‌ای برای از سرگیری بمباران‌ها ندارد؛ این در حالی است که طی هفته‌های اخیر، تدارکات گسترده‌ای در زمینه نیروی دریایی و هوایی در جریان بوده است.
پلاکارد ضدآمریکایی در تهران، ۴ نوامبر ۲۰۲۶/عکس از خبرگزاری فرانسه
او در این مدت در حال بررسی این گزینه بوده که آیا حمله‌ای شدید و کوتاه‌مدت علیه تأسیسات باقی‌مانده مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران، و همچنین اهداف انرژی و زیرساختی این کشور انجام دهد یا خیر. با این حال، چنین اتفاقی همچنان ممکن است رخ دهد: رؤسای جمهور پیشین که ناگهان در اواخر دوره خود (دوره «اردک لنگ») قدرتشان تضعیف شده بود، اغلب به گزینه‌های نظامی روی آورده‌اند؛ تا بدین‌وسیله نشان دهند که نقش آن‌ها به عنوان فرمانده کل قوا همچنان پابرجاست.
با این همه، شکاف‌های موجود در دولت ترامپ بر سر تصمیم برای ورود به جنگ — که از همان ابتدا نیز چندان پنهان نبود — بلافاصله پس از مشخص شدن نتایج انتخابات، به‌طور آشکار بروز کرد. جی. دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور، در پستی در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «دلیل شکست ما، جنگ است.» او همچنین مدعی شد که ترامپ نیز ارزیابی مشابهی داشته است. اگر منطق ونس در نهایت حاکم شود، ترامپ مذاکرات را از سر خواهد گرفت، به این امید که به توافقی دست یابد که سخت‌گیرانه‌تر از پیمان آتش‌بسی باشد که در ماه ژوئن امضا کرد. اما مشخص است که اکنون او در موضعی ضعیف‌تر مذاکره می‌کند و ایرانی‌ها نیز به این موضوع واقف‌اند.
انتخاباتی که سرنوشت جنگ را تعیین کرد
به گفته دنی سیترینوویچ، از افسران سابق اطلاعاتی اسرائیل که دو دهه بر مسائل ایران متمرکز بوده: «انتخابات، سرنوشت جنگ را تعیین کرد. تنها پرسش این است که ماجرا چگونه به پایان خواهد رسید: با یک انفجار بزرگ، یک راه‌حل مسالمت‌آمیز و مبتنی بر مذاکره (که احتمالاً رضایت‌بخش نخواهد بود)، یا با این جمله از سوی ترامپ که: "جی‌دی ونس حق داشت؛ خداحافظ."»
فردی در تاریخ ۳ نوامبر در دالاس از کنار تابلویی مربوط به «روز انتخابات» عبور می‌کند/عکس از گتی ایمجز
زمان به نفع ترامپ نیست. از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، ایرانی‌ها بر این فرض حساب باز کرده‌اند که می‌توانند تلاش‌های ترامپ برای تغییرات رادیکال را ناکام بگذارند، از ذخایر هسته‌ایِ عمیقاً مدفون‌شده‌شان محافظت کنند (یا آن‌ها را تا مرحله نهایی هرگونه مذاکره‌ای حفظ نمایند)، و با محدود کردن تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، فشار و هزینه‌ها را افزایش دهند. در این میان، آن‌ها چنان آسیب سنگینی به چندین پایگاه آمریکایی در منطقه وارد کرده‌اند که به اذعان مقامات پنتاگون، این پایگاه‌ها احتمالاً هرگز بازسازی نخواهند شد. پنتاگون اخیراً به کنگره اعلام کرده که هزینه جنگ تاکنون به ۴۷ میلیارد دلار رسیده است. این رقم شامل خسارات وارده به پایگاه‌ها، یا هزینه‌های گزافی که مصرف‌کنندگان به دلیل افزایش قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت گرمایشی متحمل شده‌اند، نمی‌شود.
راه گریزی نمانده؟
دیپلمات‌های پیشین وزارت امور خارجه، مقامات پنتاگون و فرماندهان نظامی که تجربه‌ای طولانی در خاورمیانه دارند، می‌گویند پیش‌بینی تصمیم ترامپ دشوار است، اما ممکن است او خود را در موقعیتی گرفتار کرده باشد که راه گریزی از آن ندارد.
به گفته دنیل شاپیرو، مقام ارشد سیاست‌گذاری خاورمیانه در پنتاگون در دولت بایدن: «از سرگیری حملات علیه ایران منطقی به نظر نمی‌رسد، چرا که حتی جمهوری‌خواهان نیز اذعان دارند که همین جنگ عامل شکست آن‌ها بوده است. اما ترامپ رفتاری پیش‌بینی‌ناپذیر و بی‌ثبات دارد و به‌شدت از اینکه بازنده به نظر برسد، بیزار است. ایران انگیزه‌ای ندارد که توافقی مطلوب به او بدهد که به واسطه آن بتواند ادعای پیروزی کند؛ بنابراین گزینه‌های پیش روی او یا تشدید تنش و سپس ادعای پیروزی است — که البته با این خطر همراه است که شاید نتواند اوضاع را کنترل کند — و یا اینکه اساساً از ماجرا کنار بکشد.»
طرح از الجزیره
پنتاگون هرگز تقویت قوای نظامی خود را پنهان نکرده است؛ شاید به این امید که نمایش چنین حجم عظیمی از قدرت آتش آمریکا در خلیج فارس، ایران را به دادن امتیاز وادارد. به گفته مقامات آگاه، ارتش‌های آمریکا و اسرائیل طرح‌های ویژه‌ای برای یک عملیات کوتاه اما شدید تدوین کرده‌اند که احتمالاً زیرساخت‌های انرژی، تأسیسات هسته‌ای، و زرادخانه موشکی و پهپادی ایران را هدف قرار می‌دهد. خودِ ترامپ بارها به کوه کلنگ به‌عنوان یک هدف احتمالی اشاره کرده است. پنتاگون و وزارت امور خارجه به عنوان اقدامی احتیاطی، کارکنان خود را از پایگاه‌ها و تأسیسات موجود در منطقه خارج کرده‌اند.
به گفته رایان کروکر، که شش دوره به عنوان سفیر ایالات متحده در خاورمیانه و جنوب آسیا خدمت کرده، نقش جنگ در شکست‌های جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، باید درستیِ اکراهِ دیرینه ترامپ نسبت به درگیر شدن در «جنگ‌های بی‌پایان» را تأیید کند. کروکر در نشستی که روز چث توسط «مؤسسه خاورمیانه» برگزار شد، گفت: «امیدوارم نتیجه این انتخابات میان‌دوره‌ای، آن حس درونی رئیس‌جمهور مبنی بر احتیاط در درگیری‌های نظامی را تقویت کند.» کروکر افزود که تهران مدت‌هاست نشان داده که آستانه تحمل بالایی در برابر درد و رنج دارد و با چند روز بمباران سنگین‌تر نیز دچار تزلزل نخواهد شد. او با اشاره به عملیات نظامی، گفت: «اگر فعالیت‌های نظامی را از سر بگیریم، در واقع به نفع نقطه قوت آن‌ها عمل کرده‌ایم.»
