به گزارش اکوایران، ترامپ در دور دوم ریاست جمهوری خود تغییری اساسی را به وجود آورده است. او با استفاده از منطق املاکی بخش زیادی از دیپلمات های باسابقه در کاخ سفید را اخراج کرده و این روزها در مهمترین نشست های سیاسی حضور افراد نزدیک به او را می بینیم که تجربه فعالیت سیاسی ندارند. در این میان ویتکاف و کوشنر به عنوان بزرگترین ماموران ترامپ در فرایند دیپلماسی میان ایران، روسیه و همچنین صلح غزه شناخته می شوند.
مذاکراتی با بازیگران تکراری
به نوشته رویترز حتی برای رئیسجمهوری از آمریکا که مدتها شیفته معاملهگری بوده، سپردن مأموریت به فرستادگان محبوبش برای پیش بردن همزمان دو مجموعه مذاکره در یک روز در ژنو بسیاری از کارشناسان را در دنیای سیاست خارجی سردرگم کرده است. دیپلماسی رفتوبرگشتی روز سهشنبه ویتکاف و داماد ترامپ کوشنر این پرسش را برانگیخته که آیا آنها بیش از حد تحت فشار و فراتر از توان خود قرار گرفتهاند یا نه و همچنین اینکه آیا اصلاً چشمانداز جدیای برای حل یکی از این دو بحران همزمان وجود دارد یا خیر.
ترامپ راهحلهای دیپلماتیک با ایران را در اولویت قرار داده است.
ترامپ که بارها به پایان دادن به چندین جنگ و منازعه در نخستین سال از دومین دوره چهارساله ریاستجمهوریاش افتخار کرده، آشکارا به دنبال افزودن توافقهای بینالمللی بیشتری است که بتواند در مسیر تلاش برای دریافت جایزه صلح نوبل به آنها ببالد. اما مذاکرات پرریسک درباره این دو مسئله دیرینه بهسرعت ترتیب داده شد و انتخاب ژنو بهعنوان محل برگزاری هر دو گفتوگو هرگز بهروشنی توضیح داده نشد جز اشاره به سابقه طولانی این شهر در میزبانی دیپلماسی بینالمللی.
یک رقص دیپلماتیک
به گفته برت بروئن، مشاور سیاست خارجی در دولت اوباما: «به نظر میرسد ترامپ بیش از کیفیت، بر کمیت تمرکز کرده است، نه بر کار دشوار و جزئینگرانه دیپلماسی. پرداختن همزمان به هر دو موضوع در یک مکان چندان منطقی به نظر نمیرسد.» ایران نخستین بخش از یک رقص دیپلماتیک حسابشده در ژنو بود؛ جایی که مذاکرات تحت تدابیر شدید امنیتی در دو محل در دو سوی این شهر فرانسویزبان سوئیس برگزار شد. پس از سه ساعت و نیم گفتوگوهای غیرمستقیم میان تیم آمریکایی و وزیر امور خارجه ایران با میانجیگری عمان، هر دو طرف اعلام کردند که پیشرفتهایی حاصل شده است؛ اما هیچ نشانهای از نزدیک بودن توافق در این مناقشه طولانیمدت بر سر برنامه هستهای ایران دیده نشد.
تا زمانی که روند دیپلماتیک ادامه داشته باشد، ترامپ میتواند به گسترش آرایش گسترده نظامی خود در نزدیکی ایران ادامه دهد و روشن سازد که گزینه استفاده از زور همچنان روی میز است. این وضعیت احتمالاً خاورمیانه را در حالت اضطراب نگه میدارد، زیرا بسیاری نگراناند که حملات آمریکا بتواند به یک جنگ منطقهای گستردهتر منجر شود.
بیشازحد کشآمده؟
نمایندگان آمریکا روز سهشنبه تقریباً بدون وقفه، از محل مذاکرات ایران در نمایندگی دیپلماتیک عمان مستقیماً به هتل پنجستاره اینترکانتیننتال رفتند تا نخستین روز از دو روز مذاکرات روسیه و اوکراین را آغاز کنند؛ جنگی که ترامپ در کارزار انتخاباتی ۲۰۲۴ وعده داده بود ظرف یک روز به آن پایان دهد. انتظارها برای دستیابی به پیشرفتی اساسی در این دور از گفتوگوها برای پایان دادن به بزرگترین جنگ اروپا از زمان پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ پایین بود. یک مقام منطقهای نزدیک به رهبری ایران گفت دستور کار دوگانه تیم آمریکایی در ژنو تردیدها درباره میزان صداقت واشنگتن در هر یک از این تلاشهای دیپلماتیک را تقویت کرده است.
او که به شرط ناشناس ماندن با رویترز گفتوگو میکرد، افزود: «این رویکرد خطر کشآمدن بیشازحد را در پی دارد. شبیه اورژانسی است با دو بیمار بدحال و یک پزشک که نمیتواند به هیچکدام توجه پایدار داشته باشد؛ و این احتمال شکست را افزایش میدهد.»
یک واقعیت شوک آور
مهند حاجعلی از مرکز خاورمیانه کارنگی در بیروت گفت در بحران ایران موضوعات آنقدر حساساند که آمریکا نمیتواند دیپلماسی را به این شکل مدیریت کند.
او گفت: «اینکه تیمی متشکل از ویتکاف و کوشنر مأمور حل همه مشکلات جهان باشد، صادقانه بگویم، واقعیتی شوکآور است.» برخی کارشناسان گفتند این دو نفر از عمق دانش و تجربه لازم برای مواجهه با مذاکرهکنندگان با تجربهای مانند عراقچی و طرفهای روسی برخوردار نیستند و در چنین منازعات پیچیدهای بیش از حد درگیر شدهاند. در نشستهای ژنو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا و دیپلمات ارشد ترامپ که به عنوان فردی متخصص در سیاست خارجی شناخته میشود حضور نداشت.
در پاسخ به درخواست اظهارنظر، آنا کلی سخنگوی کاخ سفید، گفت ترامپ و تیمش «بیش از هر کس دیگری برای گرد هم آوردن دو طرف به منظور توقف کشتار و دستیابی به توافق صلح» در اوکراین تلاش کردهاند. او «منتقدان» ناشناس رویکرد رئیسجمهور را محکوم کرد اما به پرسشهای مشخص رویترز در این باره پاسخ نداد.
فرستاده برای همهچیز
مقامهای دولت مدتها از نقشهای ویتکاف و کوشنر دفاع کردهاند و به مهارت آنها در معاملهگری، اعتماد ترامپ به آنها و ناکامی رویکردهای سنتی دیپلماتیک در سالهای گذشته اشاره میکنند. ویتکاف، دوست دیرینه ترامپ که به دلیل دامنه گسترده مأموریتهایش اغلب «فرستاده همهچیز» خوانده میشود، سال گذشته نقشی کلیدی در دستیابی به توافق آتشبس میان اسرائیل و حماس در جنگ غزه ایفا کرد؛ هرچند پیشرفت برای دستیابی به راهحلی پایدارتر متوقف شده است. تلاشهای دیپلماتیک او درباره ایران و روسیه تاکنون موفقیت چندانی نداشته است.
در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، کوشنر هدایت پیمان ابراهیم را برعهده داشت که بر اساس آن چندین کشور عربی روابط دیپلماتیک تاریخی با اسرائیل برقرار کردند. اما این توافقها از زمان بازگشت ترامپ به قدرت نزدیک به ۱۳ ماه پیش، پیشرفت چندانی نداشته است. به گفته برخی تحلیلگران، توانایی کوشنر و ویتکاف برای مدیریت مأموریتهای جدیدشان با کوچکسازی دستگاه سیاست خارجی دولت توسط ترامپ تضعیف شده است؛ چه در وزارت خارجه و چه در شورای امنیت ملی، جایی که بسیاری از کارکنان باسابقه کنار گذاشته شدند. بروئن، مشاور پیشین دولت اوباما، گفت: «ما شاهد تهیشدن نیمکت دیپلماسی خود بودهایم. بنابراین این پرسش مطرح است که آیا هنوز افراد مناسب برای کار روی این مسائل بزرگ را در اختیار داریم یا نه».
کارنامه مطلوب!
به نوشته نیویورک تایمز، در طول سال گذشته، دولت ترامپ در دیپلماسی غیرمتعارف، دیپلماسی از طریق زور، و در حساسترین بحرانها، دیپلماسی بدون دیپلماتها مشغول بوده است. این نمونه بارزی است از اعتقاد ترامپ که وزارت امور خارجه و شورای امنیت ملی، دو نهادی که تقریباً ۸۰ سال است که مذاکرات بحرانهای جهانی را هماهنگ کردهاند، باید از صحنه کنار گذاشته شوند. بنابراین، تیم ویتکاف-کوشنر در مرکز تلاشهای اخیر برای پایان دادن به بحران هستهای ایران قرار دارند که بیش از دو دهه به طول انجامیده، و جنگ اوکراین که چند روز دیگر وارد پنجمین سال خود خواهد شد.
طبق گزارشها، ترامپ به رویکرد این دو نفر اطمینان دارد، که با توجه به موفقیتهایشان در مذاکرات سال گذشته برای دستیابی به آتشبس در غزه و بازگشت تمام گروگانهای اسرائیلی از دست حماس، تقویت شده است. کشورهایی همچون روسیه، ترکیه و کشورهای عربی خلیج فارس از حضور این دو مرد استقبال کردهاند، زیرا رویکرد تراکنشی آنها، که از مذاکرات املاک نیویورک سرچشمه میگیرد، به ویژه با توجه به انعطافپذیری بیشتر ویتکاف و کوشنر، مورد توجه قرار گرفته است. آنها به زبان معاملهگران صحبت میکنند و وقت زیادی را صرف سخنرانی در مورد حقوق بشر یا ساخت دموکراسی نمیکنند. و نه به ندرت، مذاکرهکنندگان آنها در مسائل دیپلماتیک ارتباط نزدیکی با معاملات تجاری دارند که خانواده ترامپ و ویتکاف در حال مذاکره برای انجام آنها هستند.
خوشحالی کشورها از حضور این تیم
آسلی آیدینتاشباس، پژوهشگر مؤسسه بروکینگز در واشنگتن، گفت: «برخی کشورها واقعاً از این ساختار غیررسمی در کاخ سفید ترامپ استقبال میکنند.» اما او اضافه کرد: «من کسی را ندیدهام که از مهارتهای دیپلماتیک تیم فعلی خیلی تحت تاثیر قرار بگیرد». یک فرد نزدیک به کرملین گفت مقامات روسی از گرمای روابط ویتکاف و اشتیاق او به مذاکرات قدردانی کردهاند، حتی اگر گاهی در مورد قابلیت اطمینان او به عنوان پیامآور تردید داشته باشند. اما او به وضوح تازهکار در مسائل تقسیم واشنگتن و مسکو بود و در ابتدا هیچ کارشناس آمریکایی دیگری را به مذاکراتش وارد نکرد.
اخیراً، روسها از حضور جرد کوشنر خوشحال شدهاند، زیرا او رویکردی سازمانیافتهتر و ساختارمندتر دارد. برخی از روسها به این دو نفر لقب «ویتکوف و زیاتکوف» دادهاند، زیرا «زیات» در زبان روسی به معنای داماد است. ایرانیها نیز برای کوشنر لقب خاصی دارند و از واژه فارسی «داماد ترامپ» استفاده میکنند، به طوری که تاثیر او را به واسطه ازدواجش با ایوانکا، دختر رئیسجمهور، تعریف میکنند. رسانههای ایرانی پوشش ویژهای به حضور کوشنر دادهاند. احمد زیدآبادی، تحلیلگر سیاسی برجسته و ستوننویس، در روزنامه «عصر ایران» نوشت که مشارکت کوشنر در مذاکرات «چیز مثبتی» است. او گفت: «او نماینده سویه عملی و نرمتر ترامپ است.»
کوشنر در مصاحبهای در ماه اکتبر گذشته گفته بود که رویکرد او و ویتکوف به دیپلماسی بر اساس «مردان معامله» بودن است که «باید مردم را بشناسند.» ویتکوف در دایره املاک به دلیل انجام معاملات بزرگی شناخته میشود، از جمله خرید ساختمان وولورث، بلندترین آسمانخراش نیویورک در سال ۱۹۹۸. کوشنر نیز به دنبال پدرش، چارلز کوشنر، وارد کسبوکار املاک شد و بعدها به سرمایهگذاری خصوصی نیز روی آورد. کوشنر هیچ عنوان رسمی دولتی ندارد و حقوق دولتی نمیگیرد، در حالی که ویتکاف یک «فرستاده ویژه» ایالات متحده است.
