به گزارش اکوایران به نقل از ایرنا، به رغم اظهارنظر مارک کارنی، نخستوزیر کانادا در مورد ضرورت بازگشایی سفارت کانادا در تهران، دولت کانادا به سرعت از این موضعگیری عقبنشینی کرد و این اظهارات را «بیانات کلیگویانه» توصیف کرد. بر اساس اظهارات وزیر خارجه کانادا «هیچ صحبتی در مورد از سرگیری روابط با تهران» انجام نشدهاست و کانادا برنامهای برای این کار ندارد.
موضعگیریهای متناقض دولتمردان کانادا در سالهای اخیر مرتبا ادامه داشتهاست. مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، اسفند ماه سال گذشته با آغاز تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، ابتدا از این اقدام نظامی با عنوان «ابزاری برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای» استقبال کرد. او چند روز بعد اظهارات خود را اصلاح کرد و گفت که چنین حمایتی با «تاسف» همراه بودهاست و معتقد است که این تجاوز نظامی «نشانه شکست نظم جهانی» تلقی میشود. او در ادامه اظهارنظرهای مبهم خود گفت که فکر میکند تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران با حقوق بینالملل ناسازگار است، اما اضافه کرد: «من یک کارشناس حقوق بینالملل نیستم.»
نخستوزیر کانادا چه گفتهبود؟
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، در اظهارنظری که به وضوح به معنای نگرانی او در مورد سرنوشت کاناداییهای ساکن خارج از این کشور و ضرورت بازنگری در سیاست خارجی غیرمنطقی این کشور در خصوص کشورهای غیرهمسو بود، تاکید کرد که فقدان حضور دیپلماتیک در کشورهایی مانند ایران و ونزوئلا، باعث قرار گرفتن کانادا در «موضع ضعف» میشود.
علاوه بر جمهوری اسلامی ایران، اتاوا روابط دیپلماتیک خود را با جمهوری بولیواری ونزوئلا نیز از سال ۲۰۱۹ قطع کردهاست.
مارک کارنی، پنجشنبه هفته گذشته در جریان یک کنفرانس خبری در پایان نشست پارلمان به خبرنگاران گفت: «برقراری ارتباط به معنای تایید سیاستها نیست. داشتن سفارتخانه یا ارائه خدمات کنسولی در یک کشور به این معنی نیست که ما سیاستهای آن کشور را تایید میکنیم.» کارنی با اشاره به زلزلههای مرگبار در ونزوئلا گفت که نداشتن دیپلمات در کاراکاس، ارائه کمک به کاناداییها را برای اتاوا دشوار میکند.
او گفت: «یک سری کشورها وجود دارند که ما با آنها همنظر نیستیم و در آنجا نمایندگی نداریم. ایران و ونزوئلا دو نمونه از آنها هستند. کشورهای دیگری نیز وجود دارند.» او در ادامه افزود: «این مسئله پیش از هر چیز ما را در کمک به کاناداییهای حاضر در این کشورها در موضع ضعف قرار میدهد.» وی همچنین اضافه کرد که در برخی پروندههای کنسولی، اتاوا برای کمک به خروج کاناداییها از ایران، به کشورهایی متوسل شده است که «متحدان طبیعی ما نیستند».
تکذیب و عقبنشینی
بلافاصله بعد از این اظهار نظر، دولت کانادا تحت فشار لابی گروههای اپوزیسیون ساکن کانادا و لابیهای ضدایرانی دیگر که نقش پررنگی در شکل دادن به سیاست اتاوا علیه ایرانیان دارند، به سرعت از اظهار نظر نخستوزیر عقبنشینی کرد.
مارک کارنی در مصاحبهای با اصلاح اظهار نظر خود گفت که دولت درباره احیای روابط با ایران صحبتی نکرده است. او گفت: «ما هیچ گفتگویی نداشتهایم. من دارم یک نکته کلی را مطرح میکنم.»
وزارت امور خارجه کانادا نیز این هفته در بیانیهای نوشت که این وزارتخانه «در حال حاضر برنامهای برای بازگشایی سفارت در ایران ندارد» و گفتگوها با ایران به امور کنسولی، حقوق بشر و عدم اشاعه تسلیحات هستهای محدود است.
مقامهای کانادایی پیش از این هم از سرگیری روابط دیپلماتیک با ایران را کاملاً رد میکردند. آنیتا آناند، وزیر خارجه کانادا حدود دو هفته قبل از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران در اظهارنظری عجیب گفتهبود: «ما روابط دیپلماتیکمان را با ایران احیا نمیکنیم، مگر در دوران تغییر نظام.» این اظهار نظر را روزنامه گلوب اند میل کانادا روز ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ منتشر کرد. به نوشته این روزنامه دفتر وزیر امور خارجه حاضر به تکذیب این نقل قول نشدهاست.
موضع تهران
تهران همواره اعلام کردهاست که مشکلی برای احیای روابط با کانادا ندارد و این اتاوا بود که با تصمیم یکجانبه تصمیم به قطع روابط با تهران گرفت. با این حال تهران تاکید کردهاست که هنوز هیچ درخواست رسمی از سوی دولت کانادا برای از سرگیری روابط با تهران دریافت نکردهاست.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در نشست خبری خود با خبرنگاران روز سهشنبه ۹ تیر گفت: «از دسامبر ۲۰۱۲، که کانادا به صورت یکجانبه و بدون دلیل مشخص تصمیم گرفت روابط دیپلماتیک خود با جمهوری اسلامی ایران را به حالت تعلیق درآورد. از آن زمان، ایرانیان مقیم کانادا از جمله کسانی بودند که بهدلیل عدم امکان ارائه خدمات کنسولی، متضرر شدند و این مسئله نشان میداد که دولت کانادا توجه چندانی به مسائل انسانی و حقوق بشری نداشته است.»
وی ادامه داد: «بهطور مشخص باید گفت ما هیچ درخواست رسمی در این خصوص دریافت نکردهایم. تعلیق یا قطع روابط، تصمیمی یکجانبه و ناموجه از سوی کانادا بوده است. در این زمینه اگر درخواستی دریافت کنیم، آن را بررسی خواهیم کرد، اما تا کنون چنین درخواستی دریافت نشده است.»
رنگ باختن امید
اظهارات نخستوزیر کانادا، باعث ایجاد امیدهایی در میان صدها هزار ایرانیتبار ساکن کانادا شد که پس از ۱۴ سال بتوانند بار دیگر به خدمات کنسولی در خاک کانادا دست پیدا کنند.
بر اساس برآوردها بیش از ۳۰۰ هزار ایرانیتبار در کانادا زندگی میکنند که به دلیل سیاستهای دولت کانادا از خدمات مستقیم دیپلماتیک محروم شدهاند.
در حال حاضر سفارت ایتالیا در تهران مسئولیت حفاظت از منابع اتاوا را بر عهده دارد و سفارت سوئیس در کانادا هم حافظ منافع ایران است. برآورد میشود که بیش از ۳۰۰۰ تبعه و مقیم دائم کانادا در ایران زندگی میکنند که با تصمیم کانادا برای قطع روابط با تهران، این عده نیز از خدمات کنسولی محروم شدهاند. ایتالیا به عنوان حافظ منافع کانادا در تهران، خدمات محدودی به اتباع کانادایی ارائه میدهد و نمایندگی دائمی از سوی کانادا در این دفتر حاضر نیست. شهروندان کانادایی مقیم ایران برای دریافت خدمات کنسولی مجبور به سفر به کشورهای پیرامون هستند.
به تازگی شبکه سیبیسی کانادا در گزارشی از سیاستهای سختگیرانه مهاجرتی دولت کانادا، تاکید میکند که سختگیری علیه ایرانیان باعث شدهاست تا بسیاری از ایرانیهایی که در سالهای اخیر با ادعای حمایتهای بشردوستانه اقامت کانادا گرفتهاند، به رغم وجود قوانین داخلی در کانادا برای پیوستن خانواده و همسرشان، همچنان از خانواده خود جدا بمانند. به نوشته سیبیسی، دولت کانادا به شکل عجیبی عامدانه برای حل مشکلات کنسولی و پیوستن خانوادههای این افراد مانعتراشی میکند.
سه دولت متوالی کانادا گرفتار سیاستهای ایران ستیزانه، تحت تاثیر لابیهای ایرانستیز قرار داشتهاند، تا جایی که اظهارنظرهای نخستوزیران این کشور در خصوص لزوم تجدیدنظر در سیاست خارجی نیز تحت تاثیر این لابیها مجبور به اصلاح و عقبنشینی شدهاست.
علاوه بر لابی اپوزیسیون ایرانیتبار در کانادا، لابی اسرائیل و گروه تروریستی مجاهدین خلق (منافقین) هم نقش به سزایی در شکلدهی به سیاست کانادا علیه ایران دارند. لابی اسرائیل به شکل گستردهای علیه از سرگیری روابط با ایران تلاش میکند و کارشناسان وابسته به این لابی بازگشایی سفارت ایران را عامل «تشدید یهودستیزی در کانادا» توصیف میکنند.
۱۶ سال ایرانیستیزی یکجانبه
قطع روابط کانادا با ایران، تقریبا در خلاء شکل گرفت. دولت کانادا در سالهای حکومت محافظهکاران، سیاستهای ضدایرانی خود را تشدید کرد و در مدت کوتاهی از وضع تحریمها تا ایجاد فهرستهای ضدایرانی برای قرار دادن نام ایران در آن، به قطع یکجانبه کامل روابط دیپلماتیک و اخراج دیپلماتهای ایرانی رسید.
اتاوا در دوران نخستوزیری استیون هارپر، سیاستمدار محافظهکار، به بهانههای مختلف روابط خود را با ایران کاهش داد. ابتدا سال ۲۰۱۰ کانادا برای نخستین بار در تاریخ این کشور، تحریمهای یکجانبهای را علیه ایران وضع کرد. تا پیش از این دولتهای کانادا از وضع تحریمهای یکجانبه علیه کشورهای دیگر بدون تائید نهادهای بینالمللی ذیربط خودداری میکردند. بهانه اولیه کانادا برای تحریمها برنامه هستهای صلحآمیز ایران بود. اما کار به همینجا ختم نشد، دولت کانادا دو سال بعد تهران را به دلیل حمایت از حکومت سوریه در جنگ علیه داعش، تحت تحریمهای بیشتری قرار داد. جان برد، وزیر خارجه محافظهکار وقت کانادا، اعلام کرد که روابط دیپلماتیک با تهران را تعلیق میکند.
در این دوران اتهامزنیها و اظهارات تند اتاوا علیه تهران آغاز شد. جان برد، جمهوری اسلامی ایران را «بزرگترین تهدید علیه صلح و امنیت بینالمللی» خواند و اعلام کرد که دولت ایران را در فهرست ساختگی «دولتهای حامی تروریسم» قرار دادهاست.
۱۷ شهریور ۱۳۹۱ دولت کانادا به صورت یکجانبه اعلام کرد که روابط دیپلماتیک خود را با جمهوری اسلامی ایران کاملا قطع میکند. اتاوا دیپلماتهای ایرانی را از این کشور اخراج کرد و دستور داد تا سفارت ایران تعطیل شود و سفارت خود را نیز در تهران تعطیل کرد.
انتظار میرفت که با تغییر دولت در کانادا و روی کار آمدن حزب لیبرال همزمان با بهبود روابط ایران و غرب در سالهای بعد، از جمله امضای توافقنامه برجام و رفع تحریمهای بینالمللی علیه ایران، روابط تهران و اتاوا احیا شود.
دولت جدید جاستین ترودو، که همزمان با امضای برجام در کانادا روی کار آمد، یکی از برنامههای سیاست خارجی خود را احیای روابط با ایران اعلام کرد. سال ۲۰۱۶، کانادا اعلام کرد که بخشی از تحریمهای یکجانبه وضع شده علیه ایران را لغو میکند.
اتاوا که در تصمیمگیری مستقل برای احیای روابط با تهران ناتوان بود، پس از تعلل در بازگشایی سفارتخانه در دوران اجرای برجام، با خروج دولت دونالد ترامپ از این توافقنامه، بار دیگر سیاستهای ضدایرانی خود را از سر گرفت. سرنگونی دردناک پرواز ۷۵۲ هواپیمایی اوکراین، که باعث جان باختن دهها شهروند ایران از جمله ۵۵ شهروند دو تابعیتی ایرانی کانادایی شد، روابط دو طرف را از همیشه تیرهتر کرد.
سال ۲۰۲۴ دولت کانادا در اقدام ضد ایرانی دیگر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست موسوم به گروههای تروریستی قرار داد. اقدامی که با واکنش تهران مواجه شد و جمهوری اسلامی ایران نیز نیروی دریایی سلطنتی کانادا را به عنوان گروه تروریستی اعلام کرد.
هر بار امیدها برای احیای روابط دو کشور بهبود پیدا میکند، گروههای ضد ایرانی در کانادا به سرعت تلاشها برای موضعگیری ضد ایرانی دولت را تشدید میکنند. به نظر نمیرسد که دولت فعلی کانادا هم عزم قوی برای مقابله با فشار لابیهای ضدایرانی داشته باشد و همچنان در اتاوا در بر پاشنه خصومت با ایرانیان میچرخد.
