به گزارش اکوایران، مدت کوتاهی پس از اعلام ترامپ مبنی بر آتش‌بس انرژی میان اوکراین و روسیه، به نظر می‌رسد که اوکراین حمله به پالایشگاه‌های نفت روسیه را از سر گرفته است.
آتش‌بس انرژی سه روز بیشتر دوام نیاورد
به نوشته ان‌بی‌سی‌نیوز، بر اساس اظهارات یک منبع در وزارت دفاع اوکراین امکان استفاده از اینترنت ماهواره‌ای استارشیلد هنگام حرکت، نسخه نظامی سرویس شرکت اسپیس‌ایکس، صبح پنجشنبه دوباره برقرار شده بود. همچنین اوکراین حملات به پالایشگاه‌های نفت روسیه را از سر گرفته است؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، با لحنی خشمگین ایالات متحده را متهم کرد که با قطع حمایت‌های حیاتی برای دفاع کی‌یف در برابر روسیه، به اوکراین خیانت کرده است. زلنسکی این اقدام را «خطرناک» توصیف کرد.
اکوایران: توافق ترامپ با پوتین برای عرضه گازوئیل روسیه در بازارهای بین‌المللی، نمونه‌ای آشکار از اجرای سیاست «اول آمریکا» و تمایل رئیس‌جمهور ایالات متحده به استفاده از سیاست خارجی برای پیشبرد اهداف سیاسی خود است.
اوکراین پس از اعلام یک‌جانبه «آتش‌بس انرژی» از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به مدت سه روز از حمله به تأسیسات انرژی روسیه خودداری کرده بود؛ اما در همین مدت، مسکو را متهم کرد که بارها شبکه برق اوکراین را هدف قرار داده است. زلنسکی به‌تدریج از پایبندنبودن کرملین به آتش‌بس و آنچه تلاش‌های آمریکا برای اعمال فشار بر کی‌یف می‌دانست، ابراز نارضایتی بیشتری کرد. این فشارها پس از بروز اختلال در تبادل اطلاعات اطلاعاتی درباره حملات روسیه و اعمال محدودیت بر خدمات اینترنتی استارلینک شدت گرفت.
زلنسکی در مصاحبه‌ای با روزنامه فایننشیال‌تایمز که بامداد پنجشنبه منتشر شد، نشان داد که صبرش به پایان رسیده است. زلنسکی گفت: «محدودیت حمله به پالایشگاه‌ها برداشته شده است. دیگر تمام شد.» چند ساعت بعد، پاول مالکوف، فرماندار منطقه ریازان در غرب روسیه، از وقوع آتش‌سوزی در یک پالایشگاه نفت در این منطقه خبر داد. وزارت دفاع روسیه نیز اعلام کرد که اوکراین «تلاش کرده است حمله‌ای گسترده به پالایشگاه نفت ریازان انجام دهد.»
قطع و وصل مشکوک استارشیلد
اقدامات ترامپ در اوکراین و اروپا سردرگمی و نارضایتی ایجاد کرد و نگرانی‌ها را درباره میزان پایبندی آمریکا به حمایت از اوکراین در جنگ با روسیه افزایش داد. این نگرانی‌ها روز چهارشنبه تشدید شد؛ زمانی که کی‌یف اعلام کرد با کاهش سرعت پایانه‌های ماهواره‌ای استارلینک متعلق به ایلان ماسک روبه‌رو شده است. این اختلال، مأموریت‌های نظامی در میدان نبرد و توانایی اوکراین برای رهگیری پهپادهای روسیِ مهاجم به شهرهای این کشور را مختل کرده بود.
یک سرباز اوکراینی واحد استارلینک خود را در نزدیکی منطقه خط مقدم کرمننا قطع می‌کند/عکس از خبرگزاری رویترز
زلنسکی گفت روز چهارشنبه پهپادهای روسی به‌صورت گسترده به اوکراین حمله کردند و از نیمه‌شب پنجشنبه تاکنون نیز بیش از ۸۵۰ پهپاد در آسمان این کشور حضور داشته‌اند. او با اشاره به کاهش سرعت استارلینک گفت: «و این دقیقاً در زمانی اتفاق می‌افتد که سرعت توانایی‌های دفاعی ما به‌طور مصنوعی محدود شده است.»
منبع وزارت دفاع اوکراین گفت کی‌یف همچنان در تلاش است دلایل کاهش سرعت این فناوری در روز چهارشنبه را روشن کند. اوکراین برای ارتباطات در میدان نبرد، عملیات پهپادی و پدافند هوایی به این فناوری متکی است. این اتفاق در شرایطی رخ داده که پرسش‌ها درباره توقف یا محدودشدن تبادل اطلاعات حیاتی نظامی آمریکا با اوکراین افزایش یافته است. زلنسکی گفته بود که چند حمله موشک بالستیک به کی‌یف بدون هشدار قبلی‌ای انجام شده‌اند که اوکراین معمولاً از سوی شرکای خود دریافت می‌کرد.
مقام‌های اروپایی و اوکراینی به شبکه ان‌بی‌سی‌نیوز گفتند که تنها چند روز پس از آنکه ترامپ تحریم‌های صادرات گازوئیل روسیه را کاهش داد و به‌شدت از زلنسکی انتقاد کرد، به این نتیجه رسیده‌اند که این اقدامات احتمالاً با هدف وادارکردن کی‌یف به پذیرش امتیازهایی در مذاکرات، در شرایط بن‌بست گفت‌وگوهای صلح، انجام شده‌اند. یکی از مقام‌های اوکراینی گفت که کی‌یف نگران است مجموعه این رویدادها بخشی از تلاشی برای افزایش فشار بر اوکراین و عقب‌نشینی از وعده‌هایی باشد که آمریکا طی سال‌ها برای کمک به مقابله با تهاجم روسیه داده است.
اوکراین برای دفاع در برابر حملات پهپادی و موشکی روسیه و نیز هدف‌گرفتن نیروهای روسی با پهپادهای خود، به‌شدت به اطلاعات اطلاعاتی آمریکا و شبکه ماهواره‌ای استارشیلد متکی است. به گفته کارشناسان نظامی، کاهش کمک‌های اطلاعاتی یا محدودشدن دسترسی به شبکه ماهواره‌ای می‌تواند چشم‌انداز اوکراین در میدان نبرد را به‌شدت تضعیف کند؛ آن هم در شرایطی که زمستان در راه است.
زلنسکی به فایننشیال‌تایمز گفت که مقام‌های نظامی اوکراین از همتایان آمریکایی خود شنیده بودند: «اگر حملات [به تأسیسات انرژی] را متوقف نکنید، اطلاعات اطلاعاتی را قطع خواهیم کرد.» بااین‌حال، او افزود که این موضوع بعداً برای کی‌یف به‌عنوان یک اختلال فنی توضیح داده شد. زلنسکی به این روزنامه گفت که قطع اطلاعات اطلاعاتی و تضعیف هم‌زمان اینترنت ماهواره‌ای استارلینک، در زمانی که روسیه حملات خود را تشدید می‌کند، برای اوکراین «خطرناک» است. او افزود که ادامه جنگ بدون حمایت آمریکا «بسیار دشوار» خواهد بود. زلنسکی در مصاحبه‌ای جداگانه با پیرز مورگان در روز چهارشنبه نیز گفت که اقدامات ترامپ باعث شده است احساس کند به او «خیانت شده است.»
فشار بر روسیه متوقف نشده است
تحلیلگر فارن افیرز در یادداشتی تحلیلی پیرامون عدم تمایل پوتین به تن دادن به تفاهم می‌نویسد: در ۹ اکتبر، دونالد ترامپ با اعلام توافقی با مسکو برای لغو یک‌جانبه تحریم‌های گازوئیل روسیه و درخواست از اوکراین برای متوقف کردن حملات به پالایشگاه‌های نفت روسیه، ظاهراً شرایط اوکراین را دشوارتر کرد. این حملات طی ماه‌های اخیر یکی از مؤثرترین ابزارهای اوکراین برای وارد آوردن فشار متقابل بوده‌اند.
بااین‌حال، اعلام ناگهانی ترامپ لزوماً ضربه‌ای بزرگ به اوکراین محسوب نمی‌شود. این اعلامیه در شرایطی مطرح شد که دولت ترامپ طی هفته‌های اخیر تغییر جهت گسترده‌تری را آغاز کرده است: کنار گذاشتن تلاش برای دستیابی به توافق جامع صلحی که دستیابی به آن دشوار به نظر می‌رسد و حرکت به‌سوی آتش‌بسی متقابل در حملات علیه زیرساخت‌های انرژی؛ تغییری که در نهایت می‌تواند به سود کی‌یف تمام شود. افزون بر این، ترامپ در پاسخ خشمگینانه خود به انتقاد زلنسکی از توافق گازوئیلی، راه احتمالی دیگری را نشان داد. او گفت تا زمانی که اوکراین حمله به پالایشگاه‌های روسیه را متوقف کند، «می‌توانید هر کاری که می‌خواهید با روسیه انجام دهید.»
یک یگان پدافند هوایی اوکراین در جریان حمله‌ای به کی‌یف، یک پهپاد را رهگیری می‌کند/عکس از آسوشیتدپرس
ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، تاکنون هیچ نشانه‌ای از آمادگی برای توقف یا حتی کاهش کارزار حملات خود نشان نداده است. او ویرانی گسترده شهرها و زیرساخت‌های اوکراین را مستقیم‌ترین مسیر برای پیروزی می‌داند. بااین‌حال، گسترش جنگ فشار فزاینده‌ای بر پوتین وارد می‌کند. بخشی از تشدید حملات هوایی روسیه بازتاب ضعف این کشور در خطوط مقدم است؛ جایی که روسیه در سراسر سال ۲۰۲۶ پیشرفت ناچیزی داشته و اوکراین حتی توانسته است در منطقه دونباس به برخی دستاوردها برسد.
روسیه همچنین با افزایش هزینه‌های داخلی ناشی از حملات دوربرد اوکراین روبه‌روست. این حملات زیرساخت‌های انرژی و تجاری را مختل کرده و نگرانی عمومی درباره طولانی شدن جنگ را افزایش داده‌اند. آمریکا و اروپا می‌توانند از مشکلات فزاینده روسیه بهره بگیرند، به‌شرط آنکه به اوکراین اجازه دهند فشارهای هدفمند وارد کند تا مسکو را به توقف یا محدود کردن چشمگیر کارزار بی‌محابای حملات هوایی خود وادار سازد. برای اثربخشی این رویکرد، باید دیپلماسی متمرکزی نیز با هدف مشخص دستیابی به همین نتیجه در کنار آن قرار گیرد. در واقع، ابزارهای لازم برای این کار وجود دارند و موانع اجرای سریع آنها بسیار کمتر از آن چیزی هستند که معمولاً تصور می‌شود.
نقاطی که می‌توان از آنها به روسیه فشار آورد
ناکامی‌های مکرر دولت ترامپ در پیشبرد هدف اعلام‌شده خود، یعنی میانجیگری برای برقراری صلح میان روسیه و اوکراین، باعث شده است بسیاری از ناظران دیپلماسی را اتلاف وقت بدانند. دولت ترامپ طی ۲۱ ماه گذشته در تلاش‌های خود برای میانجیگری و دستیابی به توافق جامع صلح، به جایی نرسیده است. اهداف جنگی روسیه و خواسته‌های اوکراین، به‌ویژه درباره مسائل پیچیده‌ای مانند سرزمین‌ها، ترتیبات امنیتی اوکراین و روابط آینده روسیه با غرب، فاصله‌ای بسیار زیاد با یکدیگر دارند. واشنگتن همچنین فرصت‌هایی را برای ایجاد اهرم فشار واقعی بر روسیه از دست داد. در عوض، با پیشنهاد توافق‌های تجاری بالقوه و مشوق‌های دیگر، به‌شدت در پی جلب رضایت مسکو برآمد و هم‌زمان کی‌یف را برای پذیرش شروط روسیه تحت فشار قرار داد.
یک آتش‌نشان در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ در خارکیف، اوکراین، پس از یک حمله هوایی روسیه به یک ساختمان مسکونی، آتش را خاموش می‌کند/عکس از آسوشیتدپرس
بااین‌حال، همین تجربه به شکل‌گیری تلاش‌های کنونی دولت آمریکا برای دستیابی به اهدافی محدودتر و واقع‌بینانه‌تر کمک کرده است. پس از سفر فرستادگان ترامپ، جرد کوشنر و استیو ویتکاف، به مسکو و کی‌یف در اوایل سپتامبر، آنها به سمت طرحی محدودتر برای آتش‌بس در حوزه انرژی تغییر جهت دادند. از آن زمان، رئیس‌جمهور آمریکا نیز بار دیگر حمایت خود را از چنین توافقی اعلام کرده است.
علاقه ترامپ به آتش‌بس در حوزه انرژی عمدتاً در خدمت منافع شخصی و سیاسی خود اوست؛ زیرا افزایش قیمت سوخت را به حملات اوکراین علیه پالایشگاه‌های نفت روسیه نسبت داده است. بااین‌حال، این تغییر جهت می‌تواند به سود کی‌یف باشد، به‌ویژه اگر مبنایی برای تلاشی هماهنگ به‌منظور دستیابی به محدودیت‌های متقابل گسترده‌تر در حملات هوایی و موشکی شود. چالش اصلی، متقاعد کردن روسیه به پذیرش چنین توافقی است. پوتین تاکنون درخواست‌ها برای اعمال هرگونه محدودیت بر حملات هوایی را رد کرده است. از دید او، خسارتی که به اوکراین وارد می‌کند، از صدمه‌ای که حملات کی‌یف به روسیه می‌زنند، بیشتر است. اما آمریکا و کشورهای اروپایی راه‌های مختلفی برای تغییر این محاسبه دارند.
اوکراین تاکنون حملات دوربرد خود را عمدتاً بر زیرساخت‌های انرژی متمرکز کرده است، زیرا هدف قرار دادن تأسیسات نظامی مستحکم و سامانه‌های پرتاب متحرک روسیه از نظر فنی بسیار پیچیده‌تر است. اما دقیقاً همین دارایی‌ها هستند که جایگزین کردنشان دشوارتر است و پوتین بیش از همه نگران از دست دادن آن‌هاست. در واقع، کمک آمریکا به اجرای حملات علیه اهداف نظامی کار دشواری نیست. اوکراین ماه‌هاست از دولت ترامپ و ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیس‌ایکس، درخواست کرده است دسترسی به استارلینک را در بخش وسیعی از خاک روسیه، در سوی دیگر مرز اوکراین، فراهم کنند؛ منطقه‌ای که بیشتر موشک‌های بالستیک روسیه از آنجا شلیک می‌شوند. کی‌یف برای آنکه گروه‌های پهپادی‌اش بتوانند پرتابگرهای متحرک را هدف قرار دهند، به چنین دسترسی‌ای نیاز دارد.
به‌محض آنکه اوکراین این توانایی را به دست آورد، روسیه احتمالاً ناچار خواهد شد باقی‌مانده این سامانه‌ها را به مناطق دورتری از مرز منتقل کند؛ اقدامی که تهدید موشک‌های بالستیک علیه اوکراین را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهد. تاکنون ترامپ و ماسک هر دو از پاسخ‌گویی به درخواست اوکراین طفره رفته‌اند و هرکدام مدعی شده‌اند که تصمیم‌گیری در این زمینه بر عهده دیگری است. بااین‌حال، هیچ‌یک از آنها احتمال موافقت با این دسترسی را به‌طور کامل رد نکرده‌اند.
یوروها و موشک‌های پاتریوت
برای تقویت هم‌زمان پدافند هوایی و اقتصاد کی‌یف مهم‌ترین مسئله، موشک‌های رهگیر پاتریوت است. برای اوکراین، گونه PAC-3 سامانه پاتریوت، با اختلاف، مؤثرترین ابزار دفاع در برابر حملات موشک‌های بالستیک روسیه است. بااین‌حال، ذخایر کی‌یف از این موشک‌ها به پایان رسیده است؛ زیرا آمریکا در تلاش است زرادخانه‌ای را حفظ کند که جنگ با ایران به‌شدت آن را کاهش داده است.
یک پرتابگر سامانه ضدموشکی پاتریوت در ژشوف، لهستان/عکس از گتی ایمجز
شرکای اروپایی کی‌یف در سراسر جهان به دنبال موشک‌های پاتریوت بوده‌اند، اما تاکنون نتوانسته‌اند حتی درخواست نسبتاً محدود اوکراین برای دریافت ۳۰۰ موشک رهگیر به‌منظور عبور از زمستان را تأمین کنند. کشورهایی مانند یونان، ژاپن، کره جنوبی و اسپانیا که ذخایر قابل‌توجهی از پاتریوت دارند، به دلایل گوناگون امنیتی و حقوقی تمایلی به انتقال این موشک‌ها به اوکراین نشان نداده‌اند.
در حوزه اقتصادی، فوری‌ترین نیازهای اوکراین را می‌توان با موافقت اتحادیه اروپا برای پرداخت زودهنگام بخش‌هایی از وام ۹۰ میلیارد یورویی این اتحادیه برطرف کرد؛ بخش‌هایی که پرداخت آنها برای سال آینده برنامه‌ریزی شده است. رهبران اتحادیه اروپا روشن کرده‌اند که کی‌یف ابتدا باید شروط اصلاحی بروکسل را برآورده کند تا بتواند مبالغی را که پرداختشان برای سال جاری وعده داده شده است، دریافت کند. بااین‌حال، اتحادیه اروپا به احتمال زیاد باید منابع مالی بیشتری نیز پیدا کند، زیرا وام کنونی که انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۷ دوام داشته باشد، برای تأمین تمام نیازهای اوکراین کافی نخواهد بود.
در ماه آگوست، هلند، لهستان، اسپانیا و سوئد بار دیگر پیشنهاد کردند که امکان استفاده از دارایی‌های حاکمیتی مسدودشده روسیه بررسی شود. برآورد می‌شود حدود ۲۴۰ میلیارد دلار از این دارایی‌ها در اتحادیه اروپا نگهداری شود که بخش عمده آن در شرکت خدمات مالی یوروکلیر مستقر در بلژیک قرار دارد. موانع حقوقی و سیاسی انتقال مالکیت این دارایی‌ها به‌منظور واگذاری آنها به اوکراین ممکن است آن‌قدر بزرگ باشند که حل‌وفصلشان در زمانی که بتواند به کی‌یف در سال آینده کمک کند، امکان‌پذیر نباشد. اما شرکای اوکراین در گذشته راه‌حل‌های خلاقانه‌ای پیدا کرده‌اند.
فرصت‌طلبی پوتین
گزارش‌هایی که می‌گویند دولت ترامپ اوکراین را به قطع حمایت اطلاعاتی و ارسال موشک‌های پدافند هوایی و دیگر مهمات حیاتی تهدید کرده است، واقعیتی را برجسته می‌کنند: واشنگتن، در بهترین حالت، طرفی پیش‌بینی‌ناپذیر برای مذاکره است. پوتین به اهداف کلی خود در جنگ پایبند است و بعید به نظر می‌رسد هیچ میزان از فشار خارجی او را وادار کند که این اهداف را کنار بگذارد؛ اما او فرصت‌طلب است و نشان داده که در راستای تحقق جاه‌طلبی‌های گسترده‌تر خود، در انجام تغییرات تاکتیکی مهارت دارد.
زنی در ۲۲ مه ۲۰۲۶ در میدان استقلال در کی‌یف، اوکراین، به یک یادبود موقت برای سربازان کشته‌شده در جنگ روسیه و اوکراین نگاه می‌کند/عکس از آسوشیتدپرس
در اوایل سال ۲۰۲۲، هنگامی که مشخص شد حمله زمینی به کی‌یف شکست خواهد خورد، پوتین از ادامه آن صرف‌نظر کرد. بعدها، پس از آنکه کی‌یف ثابت کرد می‌تواند دارایی‌های ارزشمند نیروی دریایی روسیه را غرق کند، پوتین ناوگان دریای سیاه را از سواحل اوکراین دور کرد. او همچنین در سال ۲۰۲۲ به ابتکار غلات دریای سیاه پیوست؛ توافقی که با میانجیگری سازمان ملل متحد و ترکیه و تحت فشار کشورهای آفریقاییِ گرفتار کمبود غلات شکل گرفت و نزدیک به یک سال عبور ایمن محموله‌های غلات از بنادر اوکراین را امکان‌پذیر کرد.
این اقدامات از نظر پوتین نشانه حسن‌نیت نبودند، بلکه تدابیری برای حفظ منافع و موقعیت خود بودند تا هدف گسترده‌تر او، یعنی به‌زیر سلطه درآوردن اوکراین، پیش برود؛ بنابراین، دلیلی وجود ندارد که تصور کنیم اگر آمریکا و اروپا اهرم فشار مناسبی به کار گیرند، پوتین لزوماً عقب‌نشینی مشابهی از حملات علیه جمعیت غیرنظامی و زیرساخت‌های اقتصادی اوکراین را رد خواهد کرد. اگر پوتین ببیند که توانایی اوکراین برای مختل کردن زندگی در مراکز جمعیتی بزرگ روسیه در حال گسترش است، احتمالاً آتش‌بس هوایی را سودمندتر خواهد دید. بی‌تردید کی‌یف در پی دستیابی به چنین قابلیتی است؛ همان‌طور که حملات مؤثر اخیر اوکراین به مراکز داده روسیه نیز این موضوع را نشان می‌دهد.
البته این احتمال وجود دارد که پوتین حتی در مواجهه با این هزینه‌های تازه نیز حاضر به عقب‌نشینی نشود؛ اما در چنین شرایطی، فراهم کردن امکان هدف قرار دادن پرتابگرهای موشکی و مراکز تولید تجهیزات دفاعی روسیه برای اوکراین، در کنار ادامه فشارهای اقتصادی، برای مقابله با تشدید حملات روسیه اهمیت بیشتری خواهد داشت. این اقدام نه‌تنها با دشوارتر کردن اجرای حملات روسیه، فشار فوری بر شهرهای اوکراین را کاهش می‌دهد، بلکه ظرفیت نظامی روسیه را نیز تضعیف می‌کند. حتی اگر نتیجه آن مهار کامل جنگ هوایی نباشد، باز هم سودمند خواهد بود.
به شکلی تناقض‌آمیز، همان انعطاف‌پذیری‌ای که به موفقیت‌های پوتین کمک کرده است، فضای مانور بیشتری در اختیار کی‌یف و غرب قرار می‌دهد؛ فضایی که آنها هنوز به‌درستی از آن آگاه نیستند. ترامپ، زلنسکی و رهبران اروپایی شاید اقدامات خود را به‌گونه‌ای سازمان‌دهی کنند که از فشار وارد بر اقتصاد اوکراین بکاهد و در عین حال، آمادگی فزاینده آنها برای بهره‌برداری از نقاط آسیب‌پذیر حیاتی روسیه را نشان دهد. تنها در این صورت ممکن است پوتین به این نتیجه برسد که انجام یک تغییر تاکتیکی، در این مورد پذیرش آتش‌بس هوایی، بهتر از ادامه مسیر کنونی است. او چنین کاری را نه از سر تسلیم، بلکه برای یافتن راهی مؤثرتر در جهت تحقق اهداف گسترده‌تر خود انجام خواهد داد. در این دوره از تغییر مسیر، کی‌یف و شرکایش فرصت تنفس فوری و حیاتی به دست خواهند آورد تا دوباره سازمان‌دهی شوند، مواضع دفاعی خود را تقویت کنند و برای دور بعدی جنگ آماده شوند.
