به گزارش اکوایران، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، روز دوشنبه به تهران سفر کرد. این نخستین سفر او به ایران از زمان آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران است. او پیشنهاد کرد مسکو برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری‌ها کمک کند و نیز متعهد شد همکاری‌های اقتصادی و هسته‌ای روسیه با ایران ادامه یابد.
جزئیات دیدارها و مواضع دو طرف
به نوشته امواج‌مدیا، این سفر در شرایطی انجام شد که روسیه می‌کوشد در کنار چین و ایران، نقشی کلیدی در شکل‌دادن به نظم منطقه‌ای جدید ایفا کند. لاوروف پس از گفت‌وگوهای خود در تهران، در ۱۹ اکتبر در یک نشست خبری مشترک با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، شرکت کرد. لاوروف گفت روسیه «هیچ تمایلی به بازنگری» در توافق‌های سرمایه‌گذاری خود با ایران ندارد. او افزود که همزمان با ازسرگیری فعالیت‌ها در چارچوب توافق‌های موجود، کارشناسان فنی روسیه بار دیگر در حال اعزام به محل نیروگاه هسته‌ای بوشهر هستند.
اکوایران: مسکو نشست سه‌جانبه احتمالی را راهی برای تثبیت جایگاه روسیه در جمع قدرت‌های بزرگ جهان می‌بیند؛ جایگاهی که پوتین از زمان ورود به کرملین در سال ۲۰۰۰ در پی آن بوده است.
دیپلمات روس همچنین این ادعا را رد کرد که مسکو از بی‌ثباتی در بازارهای انرژی سود می‌برد. او دولت‌های اروپایی و دولت جو بایدن را به کنارگذاشتن منابع انرژی روسیه متهم کرد. لاوروف همچنین گفت مسکو آماده است برای یافتن راه‌حل‌هایی با پذیرش متقابل طرف‌ها در جنگ ایران، اسرائیل و آمریکا کمک کند. او خواستار بازگشت به وضعیت پیش از بحران در خلیج فارس و تنگه هرمز شد. لاوروف در ادامه همان روز با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، دیدار کرد و به‌طور جداگانه نیز با محسن رضایی، دبیر شعام، گفت‌وگو داشت. او در هر دو دیدار بر تمایل روسیه به «تقویت همکاری‌ها» با ایران تأکید کرد.
عراقچی نیز این مذاکرات را «بسیار مهم و ثمربخش» توصیف کرده و گفت اجرای توافق‌نامه مشارکت راهبردی دوجانبه، سطح روابط دو کشور را ارتقا داده است. وزیر امور خارجه ایران گفت تهران و مسکو در این دیدگاه مشترک‌اند که مناقشه‌های منطقه‌ای «راه‌حل نظامی ندارند» و باید از طریق دیپلماسی حل‌وفصل شوند.
پیشنهاد «معماری مشترک امنیتی» در خلیج فارس را چقدر باید جدی گرفت؟
لاوروف مستقیماً از منامه، پایتخت بحرین، به تهران سفر کرد. او پیش‌تر در ۱۸ اکتبر در گفت‌وگوی راهبردی روسیه و شورای همکاری خلیج فارس شرکت کرده بود. لاوروف در آن نشست پیشنهاد تشکیل یک «معماری مشترک امنیتی» برای خلیج فارس را مطرح کرد که ابتکارهای ارائه‌شده از سوی چین، ایران و روسیه را در کنار یکدیگر قرار دهد.
سرگئی لاوروف در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ در تهران با عباس عراقچی دیدار می‌کند/عکس از خبرگزاری فرانسه
مهدی خراتیان، مفسر سیاسی که به جریان‌های محافظه‌کار نزدیک است، از تصمیم‌گیرندگان ایرانی خواست این پیشنهاد را جدی بگیرند. بااین‌حال، او افزود: «اگر این علامت قدرتمند مسکو نیز مانند گذشته نادیده گرفته شود، جای تعجب نخواهد داشت.» محمد آقازاده، روزنامه‌نگار باسابقه، در مقابل، این پیشنهاد را یکی از «شوخی‌هایی که جدی گرفته می‌شوند» توصیف کرد. او همچنین احتمال مشارکت چین را رد کرد، زیرا به باور او چنین اقدامی پکن را در برابر غرب قرار می‌دهد.
سفر لاوروف به تهران پس از آن انجام شد که ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال گفت روسیه به‌اندازه‌ای که می‌تواند، به ایران کمک نمی‌کند. ترامپ در ۱۸ اکتبر نوشت: «روسیه در مقایسه با آنچه می‌تواند انجام دهد، کمک بسیار ناچیزی به جمهوری اسلامی ایران می‌کند، اگر اصلاً کمکی بکند؛ و من می‌خواهم همین وضعیت ادامه پیدا کند.» ترامپ به‌صراحت مذاکرات صلح اوکراین را به موضع روسیه در قبال ایران پیوند داد و از توافق‌های انرژی با مسکو به‌عنوان اهرم فشار دفاع کرد. او افزود که رویکردش باعث می‌شود پوتین همچنان پای میز مذاکره بماند و همزمان، مانع نزدیک‌ترشدن روسیه به تهران شود.
انتظار می‌رود مسعود پزشکیان در اواخر همین ماه برای شرکت در نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز، موسوم به GECF، به روسیه سفر کند. این نشست قرار است ۲۷ اکتبر در مسکو برگزار شود. دیدار پزشکیان و پوتین در مسکو، سومین دیدار این دو رئیس‌جمهور طی هفته‌های اخیر خواهد بود. آن‌ها ماه گذشته در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان با یکدیگر گفت‌وگو کردند و در اوایل ماه جاری نیز در نشست گسترده کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در ترکمنستان دیدار داشتند.
اینکه پیشنهاد مسکو برای میانجیگری تا چه اندازه در تهران مورد استقبال قرار گیرد، احتمالاً به موضع واشنگتن بستگی خواهد داشت؛ جایی که ترامپ موضع روسیه در قبال ایران را به مذاکرات مربوط به جنگ اوکراین پیوند زده است.
پرسش‌ها درباره کمک مسکو به ایران در جنگ با آمریکا
رادیو اروپای آزاد در رابطه با همین سفر می‌نویسد که این سفر در شرایطی انجام شد که پرسش‌هایی درباره نوع و میزان حمایتی که مسکو برای کمک به تهران در جنگ با ایالات متحده فراهم می‌کند، مطرح است. این پرسش‌ها در ۱۸ اکتبر با اظهارات یاد شده ترامپ شدت گرفتند. این اظهارات پس از آن مطرح شدند که ترامپ در اوایل همان هفته در شبکه‌های اجتماعی نوشت باور ندارد مسکو یا پکن «اصلاً» به ایران کمک کنند.
سرگئی لاوروف در نهمین نشست وزیران مشترک گفتگوی راهبردی بین شورای همکاری خلیج فارس (GCC) و فدراسیون روسیه در منامه در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶ شرکت می‌کند/عکس از خبرگزاری فرانسه
به گفته حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، اگرچه مسکو از تأمین تسلیحات سنگین خودداری کرده و توافق‌ها برای تحویل جنگنده‌هایی مانند سوخو-۳۵ متوقف مانده‌اند، روسیه همچنان اطلاعات نظامی در اختیار ایران گذاشته است؛ اطلاعاتی که امکان «حملات دقیق علیه پایگاه‌های آمریکا» را فراهم می‌کند. به گفته عزیزی، روسیه همچنین از طریق تداوم همکاری‌های فنی و نظامی، به بهبود سامانه‌های ساخت ایران، از جمله پهپادهای شاهد، کمک کرده است. او گفت: «بنابراین، همه‌چیز به این بستگی دارد که حمایت را چگونه تعریف کنید؛ اما حمایت روسیه وجود داشته و تأثیر ملموسی هم بر جای گذاشته است.»
چندین تحلیلگر به یک رویداد مشخص اشاره می‌کنند که به باور آن‌ها، اهمیت حمایت روسیه از ایران را نشان می‌دهد. در ماه مارس، ایران به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی حمله کرد؛ حمله‌ای که به زخمی‌شدن ۱۲ نظامی آمریکایی انجامید. بعضی کارشناسان ادعا کردند که دقت غیرمعمول این حمله احتمالاً با کمک اطلاعات روسیه امکان‌پذیر شده بود. سپس گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه دو روز پیش از حمله، ۱۴ ماهواره جاسوسی روسیه از فراز این پایگاه عبور کرده بودند. بعدتر، مقام‌های آمریکایی به این نتیجه رسیدند که اطلاعات ارائه‌شده از سوی مسکو، انجام این حمله دقیق را ممکن کرده بود.
به گفته یک مقام ارشد اتحادیه اروپا، کمک روسیه به ایران همواره محدود بوده است؛ زیرا جنگ روسیه علیه اوکراین منابع و توانایی‌های مسکو را تحت فشار قرار داده است. این مقام گفت: «هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که آن‌ها در حال محدودکردن بیشتر این کمک‌ها باشند.» او اظهارات ترامپ را «تبلیغاتی برای توجیه این موضوع در برابر افکار عمومی آمریکا» توصیف کرد که چرا ترامپ در قبال روسیه نرمش نشان می‌دهد و اوکراین را تحت فشار قرار می‌دهد.
ابهام در میزان کمک روسیه
از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه حملات خود به ایران را آغاز کردند، گزارش‌های رسانه‌ای به نقل از مقام‌های آمریکایی، اروپایی و اوکراینی از افزایش حمایت روسیه از تهران حکایت داشته‌اند. چندین رسانه به نقل از افرادی آگاه از اطلاعات سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا گزارش داده‌اند که روسیه اطلاعاتی درباره موقعیت و تحرکات نیروهای زمینی، ناوهای جنگی و هواپیماهای آمریکایی در اختیار ایران قرار داده است؛ بخش عمده این اطلاعات از تصاویر ماهواره‌ای تشکیل می‌شود.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز ادعا کرده کی‌یف شواهدی در اختیار دارد که نشان می‌دهد روسیه اطلاعات سیگنالی و اطلاعات مربوط به جنگ الکترونیک را در اختیار ایران می‌گذارد.
یک هواپیمای نابودشده سیستم هشدار و کنترل هوایی (AWACS) نیروی هوایی ایالات متحده که عمدتاً برای کنترل ترافیک هوایی استفاده می‌شود، در پی اصابت یک پرتابه در پایگاه هوایی پرنس سلطان در عربستان سعودی در تاریخ در ۲۹ مارس ۲۰۲۶/عکس از خبرگزاری فرانسه
آندریا کندال-تیلور، پژوهشگر ارشد و مدیر برنامه امنیت فراآتلانتیک در مرکز امنیت آمریکای جدید، و ریچارد فونتن، مدیرعامل همین مرکز، در تحلیلی که هفته گذشته در نشریه فارن افیرز منتشر کردند، نوشتند: «حمایت روسیه از تهران از نظر عملیاتی معنادار بوده، اما با محدودیت‌های دقیقی همراه است. مسکو، حتی در شرایطی که خود درگیر جنگ اوکراین است، راه‌هایی پیدا کرده تا به ایران در حمله به اهداف آمریکایی و ادامه جنگ کمک کند؛ آن هم از طریق حمایت دیپلماتیک و پشتیبانی مادی، درحالی‌که از اقداماتی که ممکن است روسیه را وارد درگیری مستقیم با ایالات متحده کند، پرهیز می‌کند.»
به گفته یک تحلیلگر مسائل منطقه‌ای، گفت که پوتین می‌خواهد از ایران به‌عنوان اهرم فشار در تعاملات خود با ترامپ استفاده کند و در مقابل، آمریکا را به اعمال فشار بر اوکراین وادارد. او گفت: «هرچه پوتین بیشتر بتواند تهران را متقاعد کند که به خواسته‌های ترامپ نزدیک شود، امتیازهای بیشتری می‌تواند از ترامپ بگیرد.»
لاوروف در منامه چه گفت؟
در رابطه با محتوای مذاکرات لاوروف در بحرین خبرگزاری الجزیره می‌نویسد که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از مسکو خواسته‌اند برای متوقف کردن حملات ایران و بازگشایی تنگه هرمز کمک کند. روز یکشنبه، سرگئی لاوروف در بحرین حضور داشت. او برای شرکت در نشست گفت‌وگوی راهبردی میان روسیه و شورای همکاری خلیج فارس به این کشور سفر کرده بود. اعضای شورای همکاری خلیج فارس از لاوروف خواستند از نفوذ مسکو بر تهران استفاده کند و ایران را به برقراری «گفت‌وگوی جدی» و ازسرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز ترغیب کند.
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در ۱۱ ژوئن ۲۰۲۶ در مسکو با عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر امور خارجه بحرین، دیدار می‌کند/عکس از خبرگزاری فرانسه
جاسم البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، ادعا کرد که کشورهای عضو این شورا از زمان آغاز جنگ با بیش از ۷۰۰۰ موشک و پهپاد ایرانی مواجه شده‌اند. در بیانیه پایانی نشست، شش کشور عربی عضو شورا اعلام کردند که خواهان گنجاندن برنامه‌های هسته‌ای و موشکی ایران و همچنین حمایت این کشور از گروه‌های مسلح منطقه‌ای در مذاکرات آتی برای پایان دادن به جنگ هستند.
نیکیتا سماگین، تحلیلگر و پژوهشگر مسائل ایران و نقش روسیه در خاورمیانه، گفت سفر لاوروف نشان‌دهنده تلاش مسکو برای حفظ روابط کاری با تمام کشورهای منطقه است. به گفته او، لاوروف همچنین می‌خواهد جایگاه روسیه را به‌عنوان میانجی حفظ کند؛ آن هم با وجود تأثیری که جنگ اوکراین بر اعتبار جهانی این کشور گذاشته است. سماگین گفت: «زمان‌بندی سفرها به پادشاهی‌های خلیج فارس و ایران، که تقریباً همزمان انجام می‌شوند، پیامی حساب‌شده است. مسکو می‌خواهد نشان دهد که روابط خود با همه این کشورها را اساساً بر مبنایی برابر تنظیم می‌کند و به یک اندازه به همکاری با تک‌تک آن‌ها علاقه‌مند است.»
لاوروف در منامه به وزیران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس گفت که منطقه بار دیگر در آستانه یک جنگ تمام‌عیار قرار گرفته است و روسیه می‌خواهد ساختاری منطقه‌ای برای «امنیت جمعی» ایجاد کند. او گفت این ساختار می‌تواند شامل تلفیق ابتکارهای کشورهای منطقه با پیشنهادهای روسیه و چین باشد؛ ابتکارهایی که هدفشان احیای تردد دریایی و دستیابی به صلحی پایدار است. وزیر خارجه روسیه از کشورهای منطقه، از جمله عراق و اردن که آن‌ها نیز هدف حملات ایران قرار گرفته‌اند، خواست در این روند مشارکت کنند.
لاوروف همچنین از تفاهم‌نامه‌ای که در ماه ژوئن میان ایران و آمریکا امضا شد و بعدتر فروپاشید، به‌عنوان چارچوبی برای کاهش تنش‌ها حمایت کرد.
اهداف دوگانه
به گفته سماگین، موضع روسیه در قبال جنگ ایران تا اندازه‌ای غیرمعمول است. به گفته او، مسکو تا حدی از ادامه درگیری سود می‌برد؛ زیرا افزایش قیمت نفت و محدودیت‌های شدید بر انتقال نفت ایران به چین، هر دو به نفع روسیه هستند. او گفت: «روسیه و ایران عمدتاً بر سر بازار چین با یکدیگر رقابت می‌کرده‌اند. بنابراین، اکنون چین عملاً ناچار است نفت روسیه را با قیمت‌های بالاتری بخرد، زیرا عرضه نفت ایران تا حد زیادی در دسترس نیست.»
سماگین افزود که روسیه نمی‌خواهد درگیری بیش از این تشدید شود، زیرا پیامدهای آن می‌تواند غیرقابل‌پیش‌بینی باشد. بااین‌حال، توان مسکو برای اعمال نفوذ بر ایران یا آمریکا و تأثیرگذاری بر روند جنگ همچنان محدود است. به گفته سماگین، روسیه به گسترش روابط خود با تهران ادامه خواهد داد؛ از جمله از طریق تجارت در دریای خزر و همکاری نظامی محدود با ایران. او گفت: «به نظر می‌رسد هدف این تلاش‌ها کمتر کسب منافع اقتصادی و بیشتر گسترش نفوذ سیاسی روسیه بر ایران و روند تحولات باشد.»
