اکوایران: به نظر میرسد که زرادخانه هستهای تحت کنترل دیکتاتور کره شمالی قدرتمندتر شده است، درحالیکه واشنگتن در تلاش برای برچیدن آن هر روز بیشتر عقب میماند.
چگونه کیم برای ترامپ ناز میکند؟
به نوشته والاستریت ژورنال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، سال گذشته تلاش کرد از طریق خطوط تلفنی و کانالهای ارتباطی رسمی با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، تماس بگیرد. اما هیچکس به تماس او پاسخ نداد. به گفته افرادی که از این موضوع اطلاع دارند، ترامپ در مرحله بعد نامهای نوشت. مشکل این بود که چگونه این نامه را به دست کیم برسانند؛ همان رهبری که رئیسجمهور آمریکا در نخستین دوره ریاستجمهوری خود او را چیزی فراتر از یک دوست توصیف کرده بود.
مقامهای کاخ سفید طرحی را طراحی کردند که بر اساس آن، گروهی در مقابل دفتر نمایندگی دائم کره شمالی در سازمان ملل متحد در منهتن منتظر بمانند. هنگامی که یک دیپلمات کره شمالی از مقابل آنها عبور کرد، اعضای گروه بهسرعت به سمت او رفتند و نامه را به دستش دادند. به گفته افراد مطلع، آن دیپلمات بعدها در جریان جلسهای در سازمان ملل، نامه بازنشده را مقابل یکی از نمایندگان آمریکا روی میز انداخت.
در نخستین دوره ریاستجمهوری ترامپ، دو رهبر سه بار با یکدیگر دیدار کردند و خلع سلاح هستهای محور اصلی مذاکرات آنها بود؛ اما اکنون به نظر میرسد رهبر عالی کره شمالی نه علاقهای به واگذاری زرادخانه هستهای خود دارد و نه تمایلی به دوستی با کسی که ظاهراً رهبر جهان آزاد محسوب میشود.
در سفر این هفته ترامپ به آسیا، تلاش مجدد او برای دیدار با کیم به بنبست خورد. دو طرف در آخرین لحظات امکان برگزاری مذاکرات حضوری را بررسی کردند، اما به گفته افرادی که از این گفتوگوها اطلاع دارند، کیم شروطی مطرح کرد که آمریکا نمیتوانست بپذیرد.
پذیرش واقعیت کره شمالی هستهای؟
تلاش ترامپ برای ترتیب دادن یک دیدار و سکوت کیم، ادامه ناکامی طولانیمدت آمریکا در متقاعد کردن کره شمالی به کنار گذاشتن زرادخانه اتمیاش است. واشنگتن طی چندین دهه از ابزارهای مختلفی استفاده کرده است: مذاکره، مشوقهای اقتصادی، تحریمها و انزوای بینالمللی. اکنون آمریکا باید با این احتمال کنار بیاید که وضعیت هستهای کره شمالی برگشتناپذیر شده باشد. حتی ارزیابی سالانه اطلاعاتی خود آمریکا از تهدیدها در سال گذشته نیز اذعان کرده بود که «کیم هیچ قصدی برای مذاکره بر سر کنار گذاشتن برنامههای تسلیحاتی راهبردی خود ندارد.»
کیم در جریان بازدید از منطقه گردشگری در حال توسعه در شهر سامجیون، کره شمالی، در این عکس منتشرشده در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶/عکس از خبرگزاری مرکزی کره شمالی
از زمان آخرین دیدار کیم با ترامپ در سال ۲۰۱۹، زرادخانه هستهای تحت کنترل این دیکتاتور ۴۲ ساله از ۲۰ تا ۳۰ کلاهک هستهای به حدود ۶۰ کلاهک افزایش یافته است. موشکهای بالستیک قارهپیمای سوخت جامد کره شمالی نیز اکنون قادرند خاک آمریکا را هدف قرار دهند. پیونگیانگ از طریق گسترش همپیمانی با مسکو و سرقتهای گسترده رمزارزی، در برابر فشارهای آمریکا یک سپر دفاعی مستحکم ایجاد کرده است. اکنون کیم تلاش میکند آمریکا را به شناسایی کره شمالی بهعنوان یک قدرت هستهای وادار کند.
کیم در سخنرانی ماه فوریه گفت آمریکا میتواند با پذیرش برنامه هستهای کشورش به همزیستی مسالمتآمیز دست یابد یا با «تقابل ابدی» روبهرو شود. ترامپ که در پی شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای تضعیف شده است، در جستوجوی دستاوردی در عرصه جهانی است که بتواند میراث سیاسی او را تعریف کند. او پیش از سفر هفته گذشته به آسیا، دستیارانش را تحت فشار قرار داد تا دیداری با کیم ترتیب دهند.
به گفته فردی آگاه از این موضوع، مقامهای آمریکایی پیشنهادهایی را برای فراهم کردن مقدمات دیدار ترامپ و کیم بررسی کردند؛ از جمله پایان رسمی جنگ کره که بیش از هفت دهه پیش با امضای توافق آتشبس متوقف شده بود. به گفته این منبع، مقامها همچنین انتشار بیانیهای را بررسی کردند که در آن، بدون شناسایی رسمی کره شمالی بهعنوان یک قدرت هستهای، دیگر خواستار برچیدن برنامه هستهای این کشور نیز نشوند.
در مقابل، آمریکا خواستار تعیین محدودیتهایی برای آزمایشهای هستهای و موشکی کره شمالی خواهد شد. واشنگتن همچنین میتواند به دنبال افتتاح دفاتر ارتباطی باشد؛ اقدامی که میتواند مقدمهای برای برقراری روابط دیپلماتیک رسمیتر باشد.
شناسایی کره شمالی بهعنوان یک کشور دارای سلاح هستهای، تغییر مهمی در سیاست آمریکا خواهد بود. کارشناسان میگویند حتی مذاکره با کیم بدون پافشاری بر خلع سلاح هستهای نیز گسستی بزرگ از رویکرد دیرینه واشنگتن محسوب میشود و نگرانی متحدان آمریکا در کره جنوبی، ژاپن و اروپا را برخواهد انگیخت.
ابهام راهبرد دولت ترامپ در قبال پیونگیانگ
به گفته افرادی که از موضوع اطلاع دارند، دولت ترامپ فاقد یک برنامه سیاستی دقیق درباره کره شمالی است. برخلاف دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، او تاکنون جایگاه فرستاده ویژه آمریکا در امور سیاست کره شمالی را خالی گذاشته است. راهبرد امنیت ملی کاخ سفید در سال گذشته نیز هیچ اشارهای به کره شمالی نداشت؛ نخستین بار از پایان جنگ سرد که چنین حذفی در این سند صورت میگرفت.
محدوده برد انواع موشکهای هستهای کره شمالی و محدوده برد آنها بر روی کره زمین/طرح از والاستریت ژورنال
سند اصلی سیاستگذاری پنتاگون، یعنی «راهبرد دفاع ملی» که در ژانویه منتشر شد، اعلام کرد کره شمالی «تهدیدی آشکار و فوری برای حمله هستهای به خاک اصلی ایالات متحده» محسوب میشود. برخلاف نسخههای قبلی این سند، در نسخه جدید هیچ اشارهای به خلع سلاح هستهای کره شمالی نشده بود. ترامپ سال گذشته در مسیر سفر به آسیا، به دشواری برقراری ارتباط با کره شمالی برای آغاز مذاکرات اشاره کرده بود. او درباره تمایلش به دیدار با کیم گفت: «این پیام را برسانید.» سپس اضافه کرد: «آنها سلاحهای هستهای زیادی دارند، اما خدمات تلفنی چندانی ندارند.»
هیچ دیداری انجام نشد. تنها اتفاق قابلتوجه این بود که ترامپ کره شمالی را «نوعی قدرت هستهای» توصیف کرد. ترامپ اخیراً عکسهایی از دیدارهای گذشته خود با کیم منتشر کرده است؛ روزگاری که از «رابطه بسیار ویژه» میان خودشان سخن میگفت.
تلاشهای بینتیجه پیشین
دولتهای مختلف آمریکا طی چند دهه گذشته تلاش کردهاند کره شمالی را متقاعد کنند که از جاهطلبیهای هستهای خود دست بکشد. آنها فرستادگان ویژه و گروههای کاری در سطوح مختلف ایجاد کردند. مذاکرات دوجانبه را امتحان کردند و در مقاطعی نیز کشورهای دیگر را به مشارکت در این مذاکرات دعوت کردند.
دونالد ترامپ در ژوئن ۲۰۱۹ در منطقه غیرنظامی کره، از کیم جونگ اون استقبال میکند/عکس از خبرگزاری رویترز
آمریکا حتی امتیازدهی یکجانبه را نیز بررسی کرد؛ از جمله خارج کردن تسلیحات هستهای تاکتیکی خود از کره جنوبی در سال ۱۹۹۱. در سال ۱۹۹۴، توافقی مرحلهای به دست آمد که بر اساس آن، توانایی کره شمالی برای تولید پلوتونیوم در ازای دریافت کمک، کاهش تحریمها و ساخت دو رآکتور آب سبک متوقف میشد. این توافق در اوایل دهه ۲۰۰۰، پس از آنکه آمریکا از وجود یک برنامه مخفی غنیسازی اورانیوم در کره شمالی مطلع شد، فروپاشید.
پس از آن، واشینگتن سیاستی را دنبال کرد که به اختصار CVID نامیده میشد؛ مخفف عبارت «برچیدن کامل، قابل راستیآزمایی و برگشتناپذیر». این سیاست خواستار آن بود که کره شمالی برنامه هستهای خود را بهطور کامل کنار بگذارد. مذاکرهکنندگان سابق آمریکا به یاد میآورند که هرگاه کره شمالی خواستار امتیازاتی میشد، پاسخ همیشگی آنها این بود: «با خلع سلاح هستهای، هر چیزی ممکن است؛ بدون خلع سلاح هستهای، هیچچیزی ممکن نیست.»
ترامپ در آغاز نخستین دوره ریاستجمهوری خود، کره شمالی را به تشدید تحریمها و «آتش و خشم» تهدید کرد. هنگامیکه کیم در اول ژانویه ۲۰۱۷ اعلام کرد کشورش برای نخستین آزمایش موشک بالستیک قارهپیما (ICBM) آماده میشود؛ آزمایشی که برای نخستین بار خاک آمریکا را در تیررس کره شمالی قرار میداد، ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت: «چنین اتفاقی نخواهد افتاد!»
اما این اتفاق افتاد. بعدها در همان سال، رژیم کیم ششمین آزمایش هستهای خود را انجام داد. وقتی از ترامپ درباره احتمال مذاکره با کره شمالی پرسیدند، گفت: «برای من بسیار آسان است که یک توافق ساده انجام دهم و پیروزی را به نام خود ثبت کنم؛ اما نمیخواهم چنین کاری کنم. میخواهم آنها سلاحهای هستهایشان را کنار بگذارند.»
پس از چند ماه تبادل توهین و تهدید، ترامپ و کیم در ژوئن ۲۰۱۸ در سنگاپور دیدار کردند. این نخستین مذاکره حضوری میان رئیسجمهور مستقر آمریکا و رهبر کره شمالی بود. دولت ترامپ در این مذاکرات، سیاست CVID را کنار گذاشت و اصطلاح FFVD را جایگزین آن کرد؛ یعنی «خلع سلاح هستهای نهایی و کاملاً راستیآزماییشده.»
در بیانیه مشترک دو طرف، کیم بار دیگر تعهد خود را به تلاش برای خلع سلاح هستهای کامل شبهجزیره کره تأیید کرد. دو طرف نقشه راهی برای ادامه مذاکرات ترسیم کردند؛ هرچند منتقدان در آن زمان گفتند این توافق از توافقهای قبلی ضعیفتر است. کیم که پیش از مذاکرات، آزمایش موشکهای بالستیک قارهپیما را متوقف کرده بود، آزمایش موشکهای کوتاهبرد را نیز به حالت تعلیق درآورد. در سپتامبر همان سال، ترامپ در یک گردهمایی انتخاباتی گفت که آن دو «عاشق یکدیگر شدهاند.»
در دومین نشست سران در سال ۲۰۱۹، کیم پیشنهاد داد برخی تأسیسات مجتمع اصلی هستهای کشورش در یونگبیون را تعطیل کند؛ مشروط بر اینکه تحریمهای سازمان ملل که تجارت این کشور را محدود میکردند، لغو شوند. دولت ترامپ در مقابل خواستار آن بود که کره شمالی برنامههای هستهای و موشکی خود را متوقف کند و سپس نقشه راهی برای خلع سلاح هستهای کامل تدوین شود. مذاکرات شکست خورد و ترامپ بهطور ناگهانی محل نشست را ترک کرد.
وقتی کرونا توجهها را از کیم دور کرد
این شکست برای کیم مایه شرمساری بود؛ او آنقدر به کسب امتیاز از آمریکا اطمینان داشت که یک گروه فیلمبرداری تلویزیونی را برای ثبت توافق احتمالی به محل آورده بود. کره شمالی در عوض، آزمایش موشکهای بالستیک کوتاهبرد را از سر گرفت. دو طرف تلاش کردند مذاکرات را احیا کنند. ترامپ نامهای برای کیم فرستاد که رهبر کره شمالی آن را «عالی» توصیف کرد. ترامپ نیز نامه پاسخ کیم را «زیبا» خواند.
چند ماه پس از نشست ناموفق، این دو در دیداری غافلگیرکننده در منطقه غیرنظامیشده کره با یکدیگر دست دادند و گفتوگو کردند. این دیدار مجدد عکسهایی تاریخی به وجود آورد، اما دستاورد چندانی نداشت.
خروجی تستهای هستهای کره شمالی/طرح از والاستریت ژورنال
در سال ۲۰۲۰، همهگیری جهانی کرونا درهای دیپلماسی را بهطور کامل بست. به گفته افرادی که از این موضوع اطلاع دارند، دولت جو بایدن اولویت چندانی برای کره شمالی قائل نبود. حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، جنگ در خاورمیانه و جنگ سرد فناورانه با چین، همگی در اولویتهای بالاتری قرار داشتند.
دولت بایدن نیز تلاش کرد از طریق نمایندگی کره شمالی در سازمان ملل در نیویورک، نامههایی برای مقامهای این کشور ارسال کند. به گفته برخی از افراد مطلع، مقامهای آمریکایی نامهها را از زیر در به داخل دفتر نمایندگی کره شمالی میلغزاندند. چندین بار نیز این نامهها بعداً در راهرو پیدا شدند؛ درحالیکه کسی آنها را رها کرده بود.
درحالیکه دیپلماسی متوقف شده بود، کره شمالی به گسترش تسلیحات خود ادامه داد و فناوریهای هایپرسونیک، ماهوارههای شناسایی، پهپادهای زیرآبی و نسل جدید موشکهای بالستیک را معرفی کرد. تا چند سال پیش، برنامه هستهای این کشور عمدتاً متکی بر موشکهای بالستیک قارهپیمای سوخت مایع بود؛ موشکهایی که باید روی سکوی پرتاب سوختگیری میشدند و همین مسئله آنها را در برابر شناسایی و حملات پیشدستانه آمریکا یا متحدانش آسیبپذیر میکرد؛ اما کره شمالی اکنون موشکهای بالستیک قارهپیمای سوخت جامد در اختیار دارد که میتوان آنها را از پیش سوختگیری کرد و از روی خودروهای پرتابگر به سوی هدف شلیک کرد.
جنگ اوکراین؛ فرشته نجات تازه کیم
در سال ۲۰۲۲، کیم یک راه نجات جدید در روسیه پیدا کرد. کره شمالی پس از حمله ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، به اوکراین، در شمار معدود کشورهایی بود که از مسکو حمایت کردند. مقامهای آمریکایی در اواخر همان سال اعلام کردند که کره شمالی در حال ارسال راکت و گلولههای توپخانه به روسیه است. کیم در سپتامبر ۲۰۲۳ برای شرکت در نشستی با پوتین به خاور دور روسیه سفر کرد و وعدههایی درباره کمک به ساخت ماهواره دریافت کرد.
تا اوایل سال ۲۰۲۴، مقامهایی در کییف، واشنگتن و سئول اعلام کردند که موشکهای بالستیک کوتاهبرد کره شمالی علیه اوکراین شلیک میشوند. روسیه در همان سال با وتوی خود مانع تمدید مأموریت نظارتی سازمان ملل بر اجرای تحریمهای کره شمالی شد. چین نیز به این قطعنامه رأی ممتنع داد.
پوتین، شی و کیم در سپتامبر ۲۰۲۵ در پکن وارد یک مراسم پذیرایی میشوند/عکس از خبرگزاری رویترز
پوتین در نخستین سفر خود به کره شمالی طی بیش از دو دهه، پیمان دفاع متقابلی را با کیم امضا کرد که تعهدات دوران جنگ سرد برای ارائه کمک متقابل در صورت حمله به یکی از طرفین را احیا میکرد. این پیمان زمینه را برای اعزام نیروهای کره شمالی به روسیه فراهم کرد.
با حمایت چین و روسیه، اقتصاد کره شمالی در سال گذشته ۳.۵ درصد رشد کرد. این سومین سال متوالی بود که رشد اقتصادی این کشور از ۳ درصد فراتر میرفت؛ آهنگی قابلتوجه برای یکی از تحریمشدهترین کشورهای جهان. کره شمالی اخیراً بزرگترین سرقت رمزارزی تاریخ را رقم زد و بیش از ۶ میلیارد دلار از صرافی رمزارز بایننس به سرقت برد. آمریکا بعدها اعلام کرد که توانسته است به مسدود کردن تقریباً نیمی از این مبلغ کمک کند. بر اساس دادههای شرکت تحلیلی چینآنالیسس، پیونگیانگ ظاهراً مسئول ۸۹ درصد از خسارتهای ناشی از هک رمزارز در سراسر جهان طی سال جاری بوده است؛ رقمی که در سال ۲۰۲۱ تنها ۱۵ درصد بود.
رژیم کیم همچنین از تغییر ظاهری موضع چین تقویت شده است. چین که مدتها با تلاش کره شمالی برای دستیابی به سلاح هستهای مخالفت میکرد، در دوره اخیر دست از چنین درخواستهایی برداشته است؛ دستکم در مواضع علنی خود. پکن در عوض خواستار رویکردی شده است که آن را «منصفانه و بیطرفانه» برای برقراری صلح در شبهجزیره کره مینامد. این موضع نشان میدهد که چین احتمالاً با وضعیت هستهای بالفعل کره شمالی مخالفت نخواهد کرد. مقامهای روسیه نیز تسلیحات هستهای کره شمالی را واقعیتی توصیف کردهاند که نمیتوان آن را انکار کرد. همزمان، در واشنگتن، توجه به تهدید هستهای فزاینده کره شمالی تقریباً از بین رفته است.
ویکتور دی. چا، که در شورای امنیت ملی دولت جورج دبلیو بوش فعالیت کرده و در دهه ۲۰۰۰ یکی از مذاکرهکنندگان آمریکا در مذاکرات چندجانبه با کره شمالی بوده است، در این باره گفت: «برای کسی مثل من، این وضعیت شبیه فریاد زدن در دل جنگل است.» چا که معتقد است اکنون باید کنترل تسلیحات هستهای جایگزین خلع سلاح هستهای بهعنوان نقطه شروع مذاکرات شود، افزود: «واقعاً هیچکس توجهی نمیکند.»