حضور جهانی پتروشیمی مسجد سلیمان به رغم تنگنای اقتصادی
مسیر آینده آن بهطور مستقیم بر توازن مالی، اشتغال و موقعیت رقابتی ایران در بازارهای منطقهای و جهانی تأثیر خواهد گذاشت. این صنعت که با هدف تبدیل مزیت گازی کشور به ارزش افزوده شکل گرفت، پس از دو دهه سرمایهگذاری گسترده، اکنون با کاهش سرمایهگذاری به حدود ۱.۵ میلیارد دلار، به مرحلهای رسیده که نیازمند بازتعریف مدلهای توسعه و تأمین مالی است. تاریخ تحول این بخش نشان میدهد هر دوره از رشد آن، به متغیرهایی مانند دسترسی به منابع مالی، ثبات سیاسی و امکان تعاملات بینالمللی گره خورده است.
در شرایطی که بازار جهانی پتروشیمی با رقابت فشرده، تغییرات سریع فناوری و جابهجایی کانونهای تولید مواجه است، تداوم رشد در ایران مستلزم نگاهی فراتر از توسعهی فیزیکی واحدهای تولیدی است. همزمان با تعطیلی واحدها در اروپا و جابهجایی مراکز تولید جهانی، نقشهی پراکندگی منطقهای محصولات پتروشیمی در حال دگرگونی است و کشورهای عرب حاشیهی خلیجفارس برای کسب سهم بیشتری از بازارهای اروپا و شرق آسیا تلاش میکنند. در این میان، افت سرمایهگذاری در صنعت پتروشیمی ایران با موقعیت راهبردی کشور در تناقض است و ضرورت بازنگری سیاستها و تصمیمگیری هوشمندانهتر را پررنگ میکند.
پایداری سرمایهگذاری، دسترسی به فناوریهای پیشرفته و بازسازی روابط تجاری و شبکههای بازاریابی برای حضور در بازارهای جدید، از عوامل کلیدی تعیینکنندهی آینده این صنعت هستند. در کنار این تحولات، نقش سیاستهای توسعۀ دولت و نهادهای مالی داخلی، و همچنین فقدان حضور شرکتهای بینالمللی از منظر سرمایهگذاری و انتقال فناوریهای روز، در حفظ جریان سرمایه بیش از پیش اهمیت یافته است.
رکوردشکنی در مسجدسلیمان؛ ثمره پایبندی به «تولید مسوولانه و پایدار»
شرکت صنایع پتروشیمی مسجدسلیمان، بهرغم موانعی چون وقوع جنگ، قطعیهای برق و گاز و سایر محدودیتهای پیشروی صنایع حیاتی، از ابتدای سال ۱۴۰۳ توانسته است به ظرفیت اسمی روزانه ۳۲۵۰ تن دست یابد و رکورد تولید ادواری ۷۱۰ هزار و ۳۱۳ تنی را تاکنون (با بیش از دو ماه مانده به پایان سال) ثبت کند. این شرکت که فعالیت خود را از سال ۱۴۰۰ آغاز کرده و بهعنوان یکی از بازیگران کلیدی منطقه شناخته میشود، با این موفقیت گام مهمی در مسیر جهانی شدن برداشته است. تحقق این هدف، دستاورد پایبندی به رویکردهای مهندسی، تعهد به توسعه پایدار و رعایت اصول ESG محسوب میشود.
مدیریت نوآوری پایداری در عمل
پیمان شاهاویسی، مدیرعامل شرکت صنایع پتروشیمی مسجدسلیمان، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» با اشاره به هدفگذاری برای افزایش تولید در چارچوب برنامهی توسعهی پایدار، اظهارکرد: محصولات این مجموعه آمونیاک و اوره هستند. اوره یک محصول استراتژیک در صنایع کشاورزی جهان محسوب میشود. ظرفیت تولید کنونی شرکت، یک میلیون و صد هزار تن در سال است و حدود ۱۳۰۰ نفر بهطور مستقیم در آن اشتغال دارند.
وی افزود: بخشی از آمونیاک تولیدی بهعنوان خوراک واحدهای اوره مصرف میشود و روزانه بیش از ۲۰۰ تن آمونیاک مازاد نیز به فروش میرسد.
گذار اجباری: از کمیت به کیفیت و پایداری
در حالی که برنامهریزی داخلی بر محور افزایش حجم تولید متمرکز است، تقاضای جهانی بهسوی کیفیت، پایداری و محصولات سبز و دوستدار محیطزیست در حال تغییر است. شاهاویسی با اشاره به برخورداری شرکت از دو لیسانس معتبر بینالمللی «تویو» ژاپن و «کازاله» سوئیس، تأکید کرد: محصولات این شرکت در زمره باکیفیتترین محصولات پتروشیمی قرار دارند.
وی افزود: ۷۰ درصد تولیدات صادر و ۳۰ درصد مطابق مصوبه مجلس در اختیار وزارت جهاد کشاورزی قرار میگیرد. مقاصد صادراتی کنونی شامل کشورهای خاورمیانه (مانند عمان)، کشورهای آفریقایی و بخش کوچکی نیز به آمریکای جنوبی است. با توجه به تأکید اصول هفدهگانه توسعه پایدار سازمان ملل بر محیطزیست، این شرکت تمام تلاش خود را برای رعایت استانداردهای بینالمللی و حفظ وضعیت سبز مجموعه بهکار بسته است، هرچند هنوز در ابتدای راه و با چالشهایی در این حوزه مواجه است.
کاهش فاصله آرمان تا واقعیت: چرا برنامههای توسعه کند پیش میروند؟
برنامههای توسعه صنعت پتروشیمی در ایران همواره با اهداف بلندپروازانه آغاز شدهاند، اما در مرحلهی اجرا با محدودیتهای ساختاری، مدیریتی و در سالهای اخیر با ناترازی انرژی مواجه شدهاند. ناهماهنگی میان سیاستگذار و تولیدکننده، تغییرات مکرر مقررات صادراتی و تعرفههای گمرکی از عواملی هستند که تحقق اهداف را با کندی روبهرو میکنند.
شاهاویسی با اشاره به جوان بودن مجموعه در مسیر توسعه پایدار، خاطرنشان کرد: شهر مسجدسلیمان شهر «اولینها»ست و در راستای تحقق این برنامه، با موافقت هلدینگ بالادستی (هلدینگ سرمایهگذاری بازنشستگی کشوری-صبا انرژی) و تأیید هیئتمدیره، معاونت جدیدی با عنوان «برنامهریزی، ارتباطات و توسعه پایدار» در چارت سازمانی تشکیل شد. این شرکت بهعنوان بخشی از هلدینگ بزرگ صبا انرژی در این زمینه پیشرو شده و قرار است طرحهای موفق این معاونت پس از بهثمر رسیدن به دیگر شرکتهای مجموعه نیز تعمیم یابد.
وی با تأکید بر توانمندی نیروی انسانی و برشمردن موانعی چون توقف فعالیت در دوران جنگ و ۱۱ روز قطعی گاز در ابتدای سال، افزود: با وجود این چالشها، مجموعه توانسته در کمتر از ۸ ماه رکورد تولید ادواری خود را بشکند.
مسوولیت اجتماعی در منطقه محروم: یک الزام، یک فرصت
شرکت صنایع پتروشیمی مسجد سلیمان با توجه به قرارگیری در منطقهای محروم و ضرورت ارائه خدمات در راستای مسئولیت اجتماعی خود، در نظر دارد با همراهی و مجوز هلدینگ بالادستی طرحهای اشتغالزایی در منطقه راهاندازی نماید.
شاهاویسی این اقدام را مهمترین کاری دانست که شرکت در منطقه میتواند انجام دهد و افزود: آمادهایم در طرحهای کلان مسئولیت اجتماعی نیز در شهرها و حومههای آنها مشارکت کنیم. از دیگر دستاوردهای معاونت توسعهی پایدار این شرکت، رونمایی از طرح نوآورانهی «تعالیگ» است. بهره برداری از این طرح که در راستای تعالی سازمانی با محوریت توسعه پایدار و توسعه فردی و انسانی و مسئولیت اجتماعی طراحی شده، پس از موفقیت در داخل شرکت، طی همکاری با شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران (NPC) برای ترویج فرهنگ و دانش تعالی در دیگر شرکتهای هم صنعت در دست اقدام است.
شیوههای تأمین مالی و اثرات آن بر صنعت پتروشیمی ایران
شاهاویسی درباره شیوههای تأمین مالی و اثرات آن بر صنعت پتروشیمی ایران بیان کرد: در عقد قرارداد با بانکها و نهادهای تأمین مالی، دو هدف اصلی را دنبال میکنیم: نخست، دریافت تسهیلات بهتر برای سرمایههای انسانی به منظور حفظ و بهبود بهرهوری پرسنل؛ و دوم، تأمین مالی برای فازهای توسعه و افزایش سرمایه در گردش مجموعه که در حال مذاکره است. در این راستا تفاهمنامههایی با بانک قرضالحسنه مهر، بانک شهر و سایر نهادها منعقد شده است.
نوآوری مالی؛ کلید گشایش سرمایه برای پتروشیمی
علی پناهی، مدیرعامل هلدینگ سرمایهگذاری بازنشستگی کشوری (صبا انرژی)، نیز در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» بر ضرورت تأمین مالی برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار تأکید کرد و افزود: هلدینگ صبا انرژی با فعالیت در حوزههای نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نیروگاهی و بازرگانی، ارزش بازاری بیش از ۱۰۲ همت و گردش مالی سالانهای فراتر از ۳۰۰ همت دارد که بیش از ۵۰ درصد سود سالانه آن از شرکتهای مدیریتی زیرمجموعه حاصل میشود.
وی «استقرار حاکمیت شرکتی» را با توجه به تجارب جهانی و داخلی، از الزامات دستیابی به اهداف برنامهی هفتم توسعه دانست و افزود: بهعنوان نماینده سهامداران، شفافیت کامل اطلاعات ضروری است. رویکرد اصلی هلدینگ در این چارچوب، ورود به بازارهای داخلی و خارجی با استفاده از ابزارهای نوین مالی مانند «تأمین مالی جمعی (کرادفاندینگ)» است. این روش میتواند تا سقف ۱۰۰ میلیارد تومان را در زمانی کوتاه و با مشارکت عمومی جذب کند.پناهی «عدم آگاهی و ارتباط دوسویه میان صنعت و بازار سرمایه» را از دیگر مشکلات کشور برشمرد و با اشاره به پیشبینی صادرات حدود ۹۰۰ میلیون دلاری شرکتهای زیرمجموعه تا پایان سال (که از این مقدار، سهم پتروشیمی مسجدسلیمان بیش از ۳۰۰ میلیون دلار است)، اظهار کرد: این منابع ارزی پتانسیل بالایی برای سرمایهگذاریهای آتی ایجاد میکنند.
سه مانع اساسی برای تحقق رویای ارزآوری
وی در پایان تصریح کرد: «دستیابی به اهداف برنامهی هفتم توسعه و نقش ارزآور صنعت پتروشیمی، تنها در صورت غلبه بر چند مانع اساسی ممکن خواهد بود: نخست، مسئله تأمین مالی پایدار؛ دوم، توسعه فناوری و ارتقای کیفی نیروی انسانی؛ و سوم، دستیابی به بازارهای جدید همراستا با افزایش ظرفیت تولید. در این مسیر، حضور فعال در بازارهای نوظهور آفریقا، آمریکای لاتین و جنوب آسیا میتواند مکمل بازارهای سنتی شده و ثبات صادرات ایران را در بلندمدت تضمین کند».
به هر روی تحول در صنعت پتروشیمی ایران، با وجود همه چالشها، از مسیر مدیریت یکپارچه نوآوری و پایداری (MIS) میگذرد. موفقیتهایی مانند عملکرد شرکت پتروشیمی مسجدسلیمان، اثبات میکند که تلفیق «تولید مسوولانه»، «نوآوری مالی» و «تمرکز بر بازارهای کیفی و جدید» نه تنها یک انتخاب، بلکه تنها راه بقا و رشد در نقشهی در حال تغییر صنعت پتروشیمی جهان است. آینده از آن شرکتهایی است که بتوانند این مثلث راهبردی را در هسته عملیات خود نهادینه کنند.