در ماههای گذشته، تجربه خرید اقلام خوراکی برای خانوارها با تمام سالهای گذشته تفاوت کرده است. طبق آمارهای پژوهشکده پولی بانکی، بانک مرکزی و مرکز آمار ایران، افزایش قیمتهای این روزها بیشتر به خوراکیها اصابت کرده است. به همین دلیل این افزایش قیمت در تمامی دهکها حتی طبقات غنی جامعه نیز ملموس است. تب تند قیمت خوراکیها نه تنها در گزارشات مربوط به تورم، بلکه در سایر گزارشاتی که اخیرا منتشر شده خود را نمایان کرده است. برای مثال، گزارش «متوسط قیمت خوراکیها در مناطق شهری» که مرکز آمار آن را برای اردیبهشت ماه به روز کرده، جزئیات جدیدی از شدت نوسان قیمت در خوراکیهای مختلف منعکس کرده است.
سبد معیشتی اکوایران که بر پایه همین آمار محاسبه و منتشر میشود نشان میدهد هزینه سبد غذایی حداقلی بر هر فرد در ماه حدود ۱۲۹ درصد نسبت به اردیبهشت سال گذشته رشد داشته و از ۷ میلیون تومان عبور کرده است. این مبلغ برای سطحی از خوراک است که سلامت بدن را حفظ کند و منجر به سوءتغذیه نشود.
همچنین کنار هم گذاشتن «حداقل دستمزد سرپرست خانوار» و «سبد حداقل هزینه خوراکی خانوار» نشان میدهد بیش از ۹۰ درصد حقوق کارگران صرف تامین حداقل کالری برای خانواده خود شده است.
مختصری در مورد سبد معیشتی اکوایران
تأمین تغذیه سالم برای هر فرد مستلزم مصرف منظم گروههای متنوع غذایی است تا از ابتلا به بیماریهای ناشی از سوءتغذیه جلوگیری شود. هزینه تهیه این اقلام غذایی، به دلیل ارتباط مستقیم با سلامت جسمی، حتی در شرایط کاهش درآمد نیز معمولا از سبد مصرفی خانوار حذف نمیشود. در همین راستا، مراکز علمی برجسته کشور از جمله انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی و دانشکده علوم تغذیه دانشگاه علوم پزشکی تهران، الگویی تحت عنوان «سبد غذایی بهینه» طراحی کردهاند که ترکیبی استاندارد از گروههای غذایی ضروری برای تأمین نیازهای روزانه بدن ارائه میدهد. اکوایران با استفاده از کلیات این سبد و مقادیر توصیهشده آن، سبد معیشت اکوایران را طراحی کرده است.
با وجود سهم بالای خوراکی در سبد مصرف خانوار، بر اساس دادههای اخیر دسترسی به الگوی تغذیهای استاندارد برای بخش قابل توجهی از جامعه، با دشواریهای فزایندهای همراه شده است. افزایش ماهانه قیمت کالاهای اساسی و جهش هزینههای سبد غذایی در سالهای اخیر، فشار اقتصادی مضاعفی بر خانوارها وارد کرده است. اکوایران با تحلیل دادههای رسمی منتشر شده توسط مرکز آمار ایران، شاخصی ویژه برای محاسبه «هزینه ماهانه تأمین سبد غذایی مطلوب» توسعه داده است.
سبد پیشنهادی اکوایران مشتمل بر ۱۳ گروه کالایی است که با هدف پوشش نیازهای تغذیهای با حداقل هزینه طراحی شده است. برای کاهش هزینهها، اقلام اقتصادیتر و پرمصرفتر همچون برنج وارداتی و حبوباتی مانند عدس و لپه در اولویت قرار گرفتهاند. گرچه این سبد میتواند با اقلام مغذیتر تکمیل شود، اما در راستای حفظ حداقلی بودن هزینهها، چنین توسعهای مدنظر قرار نگرفته است. بنابراین سبد اکوایران به لحاظ اقلام جزئی تفاوتهایی با سبد انستیتو تغذیه دارد. برای مثال، در سبد انستیتو گروه لبنیات و مقدار مصرف مطلوب آن ذکر شده در حالی که اکوایران لبنیات را به «شیر»، «ماست»، «پنیر» و «کره» تقسیم کرده و حجم مورد نیاز برای مصرف ماهانه لبنیات را بین این 4 مورد به شکل مساوی تقسیم کرده است.
تفاوت این سبد با «سبد شاخص قیمت مصرفکننده» مرکز آمار در دو بعد است: تمرکز بر تأمین حداقل نیازهای غذایی فردی و تفاوت در روند نوسانات قیمتی نسبت به تورم عمومی. این ویژگیها، سبد غذایی اکوایران را به معیاری مستقل برای سنجش فشار اقتصادی بر تغذیه خانوارها تبدیل میکند.
سهم ۲۸ درصدی گوشت و مرغ از سبد معیشتی خانوار
محاسبات اکوایران نشان میدهد اگر هر فرد طبق کالری حداقلی انستیتوی تغذیه ایران و قیمتهای اقلام خوراکی مرکز آمار اقدام به تهیه مواد غذایی مورد نیاز خود در ماه داشته باشد، باید ۷ میلیون و ۳۸۰ هزار و ۲۸۲ تومان هزینه کند. اعداد و ارقام گفته شده مربوط به اردیبهشت امسال است که نسبت فروردین ماه ۷.۱۲ درصد رشد داشته است. همچنین مقایسه این رقم با اردیبهشت سال گذشته نشان میدهد خانوارها سبد مذکور را ۱۲۹ درصد گرانتر خریداری کردهاند. به عبارت دیگر هزینه مهمترین اقلام خوراکی سبد غذایی خانوار در اردیبهشت امسال نسبت به اردیبهشت سال گذشته بیش از ۲ برابر شده است.
در این سبد مجموع قیمت گوشت قرمز و مرغ به ۲ میلیون و ۵۳ هزار تومان برای هر فرد رسیده که ۲۸ درصد کل هزینه این سبد حداقلی را شامل میشود.
اگر بعد خانوار را در سال جاری حدود ۳ در نظر بگیریم، یعنی یک زوج همراه با یک فرزند، آنگاه هزینه این سبد معادل ۲۲ میلیون ۱۴۰ هزار و ۸۴۶ تومان خواهد شد. از سوی دیگر حداقل حقوق وزارت کار برای یک کارگر متاهل با یک فرزند و یک سال سابقه کار معادل ۲۴ میلیون و ۴۸۸ هزار تومان اعلام شده است. همنشینی این ارقام نشان میدهد در ماه گذشته بیش از ۹۰ درصد حقوق سرپرست خانوار درگیر تامین سبد معیشتی حداقلی برای خانواده خود بوده است.
برآورد اکوایران نشان میدهد اگر تورم ماهانه این سبد طبق افزایش قیمت فروردین و اردیبهشت ماه ادامه پیدا کند حداکثر تا ۲ ماه دیگر (تیرماه ۱۴۰۵) تمامی حقوق یک سرپرست خانوار به تامین سبد حداقل کالری اختصاص خواهد یافت.
