سینودلار؛ متغیر پنهان در پشت سلطه دلار

به گزارش اکوایران، در سال‌های اخیر، همزمان با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی و تلاش چین برای گسترش استفاده از یوان در تجارت بین‌الملل، بارها این پرسش مطرح شده که آیا «پترویوان» می‌تواند جایگزین «پترودلار» شود و به سلطه چند دهه‌ای دلار بر نظام مالی جهان پایان دهد؟

اما رابین هاردینگ، ستون‌نویس فایننشال تایمز، معتقد است این پرسش از اساس اشتباه مطرح شده است. از نگاه او، آنچه امروز بیش از هر چیز بر نظام مالی جهان اثر می‌گذارد، نه «پترویوان»، بلکه چیزی است که او آن را «سینودلار» (Sinodollar) می‌نامد؛ یعنی دلارهایی که از مازاد تجاری عظیم چین ایجاد می‌شوند و دوباره به بازارهای مالی جهان بازمی‌گردند.

قدرت پترودلار از کجا آمد؟

به گفته هاردینگ، بسیاری تصور می‌کنند قدرت پترودلار صرفاً از این واقعیت ناشی می‌شد که نفت با دلار معامله می‌شد. اما واقعیت مهم‌تر، اتفاقی بود که پس از فروش نفت رخ می‌داد.

پس از شوک نفتی دهه ۱۹۷۰، کشورهای صادرکننده نفت، به‌ویژه عربستان سعودی، درآمدهای دلاری خود را در دارایی‌های دلاری، از اوراق خزانه آمریکا گرفته تا بانک‌ها و سایر بازارهای مالی، سرمایه‌گذاری می‌کردند. همین «بازیافت دلارهای نفتی» حجم عظیمی از نقدینگی دلاری را وارد اقتصاد جهانی کرد و جایگاه دلار را به‌عنوان ارز مسلط نظام مالی بین‌المللی تثبیت کرد.

به همین دلیل، هاردینگ معتقد است پترودلار صرفاً دلاری نبود که برای خرید نفت پرداخت می‌شد، بلکه دلاری بود که پس از فروش نفت، دوباره در نظام مالی جهانی به گردش درمی‌آمد.

چرا پترویوان هنوز جای پترودلار را نگرفته است؟

اگرچه چین طی سال‌های اخیر تلاش کرده بخشی از واردات نفت خود را با یوان انجام دهد و زیرساخت‌هایی مانند سامانه پرداخت بین‌المللی CIPS را توسعه داده است، اما به اعتقاد هاردینگ، شرایطی که زمانی پترودلار را شکل داد، امروز برای یوان وجود ندارد.

روسیه بخش بزرگی از یوان دریافتی خود را صرف واردات کالا از چین می‌کند. ایران نیز در صورت افزایش صادرات نفت، احتمالاً درآمدهای ارزی خود را برای بازسازی اقتصاد و واردات هزینه خواهد کرد. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز اگر یوان دریافت کنند، به احتمال زیاد آن را برای خرید کالا و خدمات چینی مصرف خواهند کرد.

در نتیجه، برخلاف دلارهای نفتی دهه ۱۹۷۰، حجم بزرگی از یوان در بازارهای مالی جهان انباشت و سرمایه‌گذاری نمی‌شود؛ موضوعی که از نگاه هاردینگ، مانع شکل‌گیری یک «پترویوان» واقعی است.

«سینودلار»؛ بازیگر اصلی نظام مالی جهان

هاردینگ معتقد است معادل امروزی پترودلار، دیگر درآمدهای نفتی نیست، بلکه دلارهایی است که اقتصادهای صادرات‌محور شرق آسیا، به‌ویژه چین، از محل مازاد تجاری خود به دست می‌آورند.

چین هر سال صدها میلیارد دلار مازاد تجاری ثبت می‌کند. این درآمدهای دلاری، به اشکال مختلف وارد بازارهای مالی جهانی می‌شوند و همچنان نقدینگی دلاری را در اقتصاد جهان حفظ می‌کنند. هاردینگ این جریان را «سینودلار» می‌نامد و معتقد است حجم آن به‌مراتب بزرگ‌تر از هر بازار احتمالی برای پترویوان است.

به باور او، تا زمانی که مدل رشد اقتصادی چین بر پایه مازاد تجاری استوار باشد و همزمان کنترل سرمایه در این کشور ادامه داشته باشد، یوان نمی‌تواند جایگاه دلار را به‌عنوان ارز ذخیره جهانی به چالش بکشد.

آیا همه اقتصاددانان با این دیدگاه موافق هستند؟

با این حال، این دیدگاه مخالفانی نیز دارد. برخی اقتصاددانان معتقدند افزایش استفاده از یوان در تجارت جهانی، توسعه سامانه‌های پرداخت مستقل چین و گسترش استفاده از ارزهای محلی در مبادلات کشورهای عضو بریکس، در بلندمدت می‌تواند وابستگی اقتصاد جهانی به دلار را کاهش دهد.

ولی حتی بسیاری از این تحلیلگران نیز تأکید می‌کنند که کنترل سرمایه در چین، محدودیت دسترسی سرمایه‌گذاران خارجی به بازارهای مالی این کشور و عمق کمتر بازار اوراق قرضه یوان، همچنان موانع مهمی بر سر راه تبدیل یوان به یک ارز ذخیره جهانی محسوب می‌شوند.