بانک مرکزی هفته گذشته آخرین آمارهای مربوط به متغیرهای پولی را اعلام کرده است. براساس این دادهها، رشد نقدینگی که موتور تورم محسوب میشود از دیماه 1400 رکورد زده و به بیش از 40 درصد رسیده است. رشد پایهپولی که بیانگر انتشار پول قدرت توسط بانک مرکزی است معادل 47 درصد برآورد شده که بیشترین مقدار از زمان گزارش آمار و ارقام توسط سکاندار پولی است.
تمام این موارد حاکی از آن است که احتمالا در روزها، هفتهها و ماههای آتی با افزایش تورم مواجه خواهیم بود. از طرف دیگر سهم پول و شبهپول از نقدینگی نیز میتواند نشاندهنده جزئیاتی مهم در رابطه با اتفاقات اقتصادی و نااطمینانیهای موجود در جامعه باشد.
از همینرو در این گزارش به روند دو متغیر سهم پول و شبهپول از نقدینگی پرداخته میشود.
نوسانات سهم پول از نقدینگی در ماههای اخیر
رشد نقدینگی مهمترین عامل تورم در بلندمدت است. خود متغیر نقدینگی از مجموع پول و شبهپول تشکیل شده است. اسکناس و مسکوک در دست مردم را پول نامیده و شبهپول به سپردههای بلندمدتتر گفته میشود که نقدشوندگی پایینتری دارند.
هرچه سهم پول از نقدینگی بیشتر باشد این موضوع یعنی سیالیت نقدینگی بیشتر بوده و مردم تمایل بیشتری به نگهداری پول نقد دارند. این اشتیاق به ذخیره پول نقد ناشی از احساس نااطمینانی و عدم قطعیت نسبت به اتفاقات آینده است.
سهم پول از نقدینگی در ماههای اخیر نوسانات زیادی را تجربه کرده است. بهطوری که در اولین ماه سال جاری سهم پول از نقدینگی 25 درصد بوده اما در اردیبهشت به 24 درصد رسیده و در خرداد، تیر و مرداد نیز نزدیک به 24 درصد محاسبه شده است.
در شهریور، مهر و آبان سال جاری نیز سهم پول از نقدینگی به ترتیب 24.5 درصد، 23.8 درصد و 24.17 درصد برآورد شده است.
نوسانات سهم پول از نقدینگی اینکه گاهی کمتر از 24 درصد، گاهی بالاتر از 24 درصد و گاهی به 25 میرسد میتواند بیانگر این موضوع باشد که همچنان نااطمینانی در اقتصاد حاکم است. به عبارتی وقتی حجم قابل توجهی از نقدینگی به شکل پول در اختیار مردم قرار بگیرد این یعنی مردم نسبت به اتفاقات و حوادث آینده با شک و تردیدهایی مواجه هستند.
تحریم و تنش خارجی عامل شوک در سهم پول از نقدینگی
بررسی آمار و ارقام حاکی از آن است که هر زمان تنشهای خارجی و تحریم علیه ایران زیادتر میشود به علت ایجاد شرایط نااطمینانی سهم پول از نقدینگی افزایش پیدا میکند. به بیان دقیقتر زمان اعمال تحریمها در سال 1390 و 1391 و نیمه سال 1392 سهم پول از نقدینگی در سطوح بالایی قرار داشت. بهطوری که در این مقاطع سهم پول از نقدینگی بالاتر از 20 درصد برآورد شده بود. این روند اما بعد از انعقاد توافق برجام و رفع تحریمها علیه ایران تغییر کرد. بهطوری که سهم پول از نقدینگی به پایینتر از 20 درصد رسیده و حتی رقمی مانند 12 درصد را نیز تجربه کرد.
با اینحال بعد از خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریمها علیه اقتصاد ایران مجددا موجی جدید از نااطمینانیها به جامعه و مردم وارد شد. این امر در نهایت موجب شد تا مردم و شرکتها بخش بیشتری از دارایی خود را به پول اختصاص دهند. در نتیجه سهم پول از نقدینگی افزایش یافته و از تیرماه سال 1399 به بالاتر از 20 درصد رسید. البته نقش شیوع ویروس کرونا در این رخداد قابل انکار نیست. در اردیبهشت سال 1402 نیز سهم پول از نقدینگی به 26 درصد رسید که رقمی تاریخی محسوب میشود.
در مجموع تنشهای خارجی، شوکهای ارزی و قیمتی، افزایش انتظارات تورمی و نااطمینانیها در نهایت منجر به رشد سهم پول از نقدینگی میشود.
