اکوایران با بررسی مجموعه دادههای هزینه و درآمد خانوارها در دو سال 1402 و 1403 به ارزیابی نحوه هزینهکرد مردم در امور بهداشتی و درمانی پرداخته است. روش بررسی به این صورت بوده که از کل مخارج خانوارها، مخارج خوراکی کسر شده و سپس سهم هزینههای بهداشتی و درمانی از مخارج باقیمانده برآورد شده است. برای دهکبندی و صدکبندی خانوارها نیز از شاخص سهم خوراک از کل مخارج استفاده شده است. براین اساس در دو گزارش مجزا به بررسی سهم مخارج بهداشت و درمان از کل مخارج غیرخوراکی خواهیم پرداخت. هزینههای بهداشت و درمان شامل هزینههای مربوط به درمان در مطب پزشک، بیمارستان و خرید دارو بوده و هزینههای بهداشتی نیز شامل خرید شامپو، صابون و موارد دیگر است. هرچه سهم این هزینهها از کل مخارج غیرخوراکی بیشتر باشد میتواند نشانگر وضعیت مطلوب خانوارها باشد.
در این بخش سهم هزینههای بهداشت و درمان از مخارچ غیرخوراکی در بین دهکها و استانهای مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.
سهم بهداشت و درمان از کل مخارج به تفکیک دهک و استان
همانطور که در گزارش قبل گفته شد، دهکبندی که در این محاسبه انجام شده به این صورت بوده که هرچه سهم خوراک از کل مخارج کمتر باشد، آن خانوار در دهک پایینتری قرار گرفته و شرایط بهتری به لحاظ رفاهی داراست؛ درست برعکس دهکبندی مرکز آمار. بررسیها نشان میدهد که دهک اول که مرفهترین خانوارها در آن قرار دارند، بالاترین سهم هزینههای بهداشت و درمان از مخارج غیرخوراکی را به خود اختصاص داده است. بهطوری که 9.5 درصد از کل مخارج غیرخوراکی خانوارهای دهک اول به بهداشت و درمان تخصیص یافته است.
در مقابل هرچه به سمت دهکهای بالاتر و با وضعیت معیشتی بدتر حرکت میکنیم، هزینههای بهداشت و درمان سهم پایینتری از کل هزینههای به غیر از خوراک را دارا هستند. بهطور مثال در دهک 10 این شاخص معادل 1.5 درصد برآورد شده که پایینترین مقدار است. موضوعی که نشان میدهد وضعیت رفاهی بهتر به هزینههای بهداشت و درمان بیشتر منتهی میشود.
از سوی دیگر در بین استانها نیز میتوان نکاتی در رابطه با سهم هزینههای بهداشت و درمان از مخارج غیرخوراکی استخراج کرد. در سالهای 1402 و 1403 خانوارهای ساکن در استان بوشهر بالاترین نسبت هزینه بهداشت و درمان به مخارج غیرخوراکی را به خود اختصاص دادهاند که بهطور متوسط معادل 11 درصد بوده است. در مقابل ساکنان استان ایلام با صفر درصد بهطور متوسط در رده آخر قرار گرفتهاند؛ امری که از اوضاع معیشتی وخیم خانوارهای ایلامی حکایت میکند. اما نکته جالب توجه دیگر نیز در این امر نهفته است که در تهران شاخص مورد اشاره بهطور متوسط یک درصد برآورد شده که رقمی نسبتا پایین در مقایسه با سایر استانها محسوب میشود. چیزی که احتمالا ناشی از سهم بالای هزینه اجاره از کل مخارج غیرخوراکی در استان تهران است.
