شاپرک یا همان شبکه الکترونیکی پرداخت کارتی یک رابط در جهت تسهیل فرایند پرداختها در اقتصاد ایران است. این شبکه جدیدا ارقام و دادههای مرتبط با تراکنشهای بانکی و پرداختها را در فرورین امسال بروز کرده است. از این آمارها میتوان اطلاعات زیادی را استخراج کرد. یکی از موارد فهمیدن نحوه پرداخت هر تراکنش و متوسط مبلغ پرداختها است؛ اینکه ابزار پذیرش، کارتخوان فروشگاه یا موبایل یا اینترنت بوده در گزارش شاپرک به آن اشاره شده است.
دهک تراکنشی و تفاوت آن با دهک هزینهای
کلمه دهک حتما به گوش همه خورده است. این کلمه معمولا یادآور طبقه افراد در جامعه است. اینکه وضعیت درآمد یا معیشت یک نفر یا یک خانوار چگونه است تا حدی با دهک آن فرد یا خانوار ارتباط دارد.
با اینحال در گزارش مربوط به شاپرک مفهوم دهک چیز دیگری است. دهک در آمارهای این شبکه براساس مبلغ تراکنشها تعریف شده است. بهطوری که تمام تراکنشها از کمترین مبلغ تا بیشترین مرتب شده و بعد به 10 گروه تقسیم شدهاند که به آن دهک تراکنشها میگویند. در این دهکبندی خانوارها نقشی نداشته و بنابراین از مبلغ تراکنش هر دهک نیز نمیتوان به نحوه توزیع درآمد در جامعه پی برد. به عبارتی این دهکبندی صرفا نمایانگر آن است که به صورت متوسط کمترین مبلغ تراکنشها چقدر بوده و هر چه به سمت اعداد و مبلغ تراکنشهای بیشتر حرکت میکنیم به چه عددی میرسیم.
چقدر هزینه و چطور؟
براساس دادههای شاپرک در فروردین 1405 متوسط مبلغ پرداختها در دهک اول تراکنشها از طریق کارتخوانهای فروشگاهی 9 هزار و 634 تومان، به صورت اینترنتی 11 هزار و 356 تومان و از راه موبایل 3 هزار و 635 تومان اعلام شده است. برای درک بهتر، این یعنی به صورت میانگین کمترین مبلغ یک تراکنش به عنوان مثال از طریق فروشگاه یا مغازه بین 9 هزار تا 10 هزار تومان بوده است. احتمالا این مبلغ برای خرید یک ماسک از یک سوپرمارکت یا بلیط مترو دو طرفه یا دیگر تراکنشهای کم هزینه در فروردین امسال پرداخت شده است.
هرچه مبلغ تراکنشها زیادتر شود، عدد دهک نیز بالاتر میرود. در اولین ماه سال جاری متوسط مبلغ پرداخت از طریق کارتخوان فروشگاهی بهطور میانگین تقریبا 4 میلیون تومان، از راه اینترنت بیش از 18 میلیون تومان و با موبایل 4.5 میلیون تومان اعلام شده است. احتمالا این مبالغ نشاندهنده خریدهای عمده از فروشگاهها است که تصورش نیز نسبتا راحت است؛ در یک هایپرمارکت در سطح شهر اگر یک سبد از کالاهای متنوع با تعداد زیاد پر شده باشد با توجه به تورم کنونی موجود در اقتصاد ایران، احتمالا هزینه این سبد در ردیف میلیون بوده و براساس ارقام شاپرک 4 میلیون تومان به صورت متوسط است. از طرف دیگر عجیب نیست که در خرید اینترنتی از فروشگاهها که احتمالا اغلب مردم با آن آشنا هستند، بالاترین ارقام تراکنشی هزینه 18 میلیون تومان را به صورت متوسط تجربه کند.
همچنین بررسیهای شاپرک نشان میدهد که در فروردین امسال سهم کارتخوانهای فروشگاهی از کل تراکنشهای بانکی 91.65 درصد است که بالاترین مقدار بین سایر ابزارهای پرداخت است. بعد از کارتخوان فروشگاهی، درگاه اینترنتی با 5 درصد، کدهای دستوری با 1.94 درصد و در آخر موبایلی نیز 1.4 درصد سهم از کل تراکنشها قرار گرفتهاند.
