به گزارش اکوایران، در حالی که صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر با هدف حمایت از میلیونها نفر از ساکنان مناطق روستایی و عشایری ایجاد شده، تازهترین گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد کمتر از یکسوم جامعه هدف تحت پوشش این صندوق قرار دارند و از میان همین افراد نیز بخش قابل توجهی دیگر حق بیمه پرداخت نمیکنند. نتیجه آنکه در عمل، تنها ۲۲ درصد جامعه هدف، عضو فعال صندوق هستند. موضوعی که علاوه بر محدود شدن پوشش بیمهای، میتواند آینده مالی این صندوق را نیز با چالش مواجه کند.
آمارهای سال ۱۴۰۲ نشان میدهد حدود ۲۶.۵ میلیون نفر در مناطق روستایی کشور زندگی میکنند. از این جمعیت، حدود ۱۴ میلیون نفر در سن فعالیت اقتصادی (۱۸ تا ۵۰ سال) قرار دارند. با حذف افرادی که تحت پوشش سایر صندوقهای بیمهای هستند، جامعه هدف صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر به حدود ۹.۳ میلیون نفر میرسد.
با این حال، تنها ۳۱ درصد از این جمعیت عضو صندوق هستند. به بیان دیگر، نزدیک به هفت نفر از هر ۱۰ فرد واجد شرایط هنوز هیچ ارتباطی با این صندوق ندارند. این آمار نشان میدهد مهمترین مأموریت صندوق، یعنی گسترش پوشش بیمهای در میان اقشار روستایی و عشایری، همچنان با فاصله قابل توجهی از اهداف اولیه قرار دارد.
شکاف بزرگ میان عضویت و بیمهپردازی
اما آنچه تصویر نگرانکنندهتری از وضعیت صندوق ترسیم میکند، تفاوت میان تعداد اعضا و تعداد اعضای فعال است. اعضای فعال، افرادی هستند که همچنان حق بیمه خود را پرداخت میکنند و منابع اصلی صندوق را تأمین میکنند. بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، اگر فقط این گروه مبنا قرار گیرد، ضریب پوشش صندوق از ۳۱ درصد به ۲۲ درصد کاهش پیدا میکند. به عبارت دیگر، از هر ۱۰۰ نفری که امکان عضویت در صندوق را دارند، تنها ۲۲ نفر در حال حاضر بیمهپرداز فعال هستند.
این اختلاف ۹ واحد درصدی نشان میدهد بخشی از افرادی که زمانی به صندوق پیوستهاند، اکنون عملا از چرخه پرداخت حق بیمه خارج شدهاند. چنین روندی تنها به معنای کاهش تعداد بیمهپردازان نیست، بلکه مستقیما منابع درآمدی صندوق را نیز محدود میکند و در بلندمدت بر توان آن برای ایفای تعهداتش اثر میگذارد.
فاصله چشمگیر استانها
بررسی آمارهای استانی نیز از نابرابری قابل توجه در میزان پوشش بیمهای حکایت دارد. کرمانشاه با ۶۳ درصد بالاترین ضریب پوشش را در کشور دارد و پس از آن استانهای یزد، کردستان و آذربایجان شرقی در میان استانهای دارای پوشش بالاتر قرار میگیرند. در مقابل، سیستان و بلوچستان با تنها ۷ درصد پایینترین ضریب پوشش را به خود اختصاص داده است. پس از آن نیز هرمزگان و کرمان در پایینترین رتبهها قرار دارند.
همین الگو در شاخص اعضای فعال نیز تکرار میشود. اگرچه کرمانشاه همچنان با ۴۷ درصد در صدر جدول قرار دارد، اما این رقم نسبت به پوشش اسمی آن ۱۶ واحد درصد کمتر است. در سوی دیگر، سیستان و بلوچستان تنها ۴ درصد عضو فعال دارد. یعنی بخش بسیار کوچکی از جامعه هدف این استان به طور مستمر حق بیمه پرداخت میکنند.
زنگ خطری برای آینده صندوق
پایین بودن ضریب پوشش فعال تنها یک شاخص آماری نیست، بلکه یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر پایداری صندوقهای بازنشستگی محسوب میشود. هرچه تعداد بیمهپردازان فعال کمتر باشد، منابع ورودی صندوق نیز کاهش مییابد و حفظ تعادل میان درآمدها و تعهدات آینده دشوارتر خواهد شد. به همین دلیل، چالش امروز صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر صرفاً جذب اعضای جدید نیست. حفظ اعضای فعلی، کاهش نرخ خروج از چرخه پرداخت حق بیمه و افزایش سهم بیمهپردازان فعال، شاید مهمترین شرط برای پایداری این صندوق در سالهای آینده باشد. صندوقی که قرار بود پشتوانه امنیت اقتصادی روستاییان و عشایر باشد، اما آمارها نشان میدهد هنوز فاصله قابل توجهی تا تحقق این هدف دارد.
