تار و پود زندگی ایرانیان در دوره کنونی با موضوعی به نام تورم گره خورده است. شبانه روز مردم به دنبال آن هستند تا سرعت درآمدها و قدرت خرید خود را با تورم همسان کنند. با اینحال در سالهای اخیر بسیاری از افراد جامعه به خصوص اقشار فقیر از تورم عقب ماندهاند و روز به روز از کیفیت و کمیت معیشت آنها کاسته شده است.
در توضیح ریشهها و دلایل این پدیده مخرب اقتصادی اغلب صحبتهای زیادی شده و نقطه اشتراک بسیاری از تحلیلهای معتبر انگشت اتهام اصلی بحران مربوط به تورم را به سمت رشد نقدینگی نشانه رفته است. با اینحال سیاستگذاران دولتی چون از اعمال راهکارهای کلیدی و ریشهای برای حل مشکل تورم رویگردان بودهاند، به جای اینکه با سیاستگذاری پولی مناسب مراجعه کنند، دست به دامن اقداماتی چون قیمتگذاری دستوری و گشتهای تعزیرات برای کنترل قیمتها شدهاند.
اینها درحالی است که تورم یک پدیدهای است که سطح عمومی قیمتها در کل اقتصاد و در عمده کالاها را شامل میشود و تنها از یک یا دو کالای خاص ناشی نمیشود. در واقع تورم با گرانی تفاوت اساسی دارد و مشکل عمیقتری به حساب میآید. این مسئله را میتوان با شاخص ویژهای به نام تورم هسته بهتر توضیح داد. تورم هسته بهطور ساده یک شاخصی است که پایداری و ثبات فشارهای تورمی را نشان میدهد. این معیار با حذف نوسانهای چشمگیر در برخی اقلام کالایی که تورم بالایی را در مقاطعی تجربه کردهاند رخ میدهد.
انواع روشهای محاسبه تورم هسته
محاسبه شاخص تورم هسته از سه طریق توسط پژوهشکده پولی و بانکی انجام میشود. روش «میانه وزنی» تورم را بر اساس تورم کالایی محاسبه میکند که دقیقا در میانه وزن سبد مصرفی قرار دارد. در واقع، جهشهای شدید چند کالای خاص روی این شاخص اثر نمیگذارد و تصویر نسبتا پایداری از روند اصلی قیمتها ارائه میدهد. روش «میانگین کوتاه شده» با حذف درصدی از اقلامی که بیشترین و کمترین تورم را دارند (مثلا ۲۰ درصد بالا و ۲۰ درصد پایین)، میانگینی از بقیه اقلام میگیرد تا اثر رفتارهای افراطی و مقطعی حذف شود و روند عمومی قیمتها روشنتر دیده شود. روش «حذفی» نیز با حذف کامل اقلام پرنوسان مانند خوراکیها و انرژی محاسبه میشود تا نوسانات شدید این گروهها، که معمولا ناشی از شوکهای کوتاهمدت عرضه هستند، تصویر کلی تورم را مخدوش نکنند.
بررسیها نشان میدهد که از زمان محاسبه انواع شاخصهای تورم هسته از ابتدای سال 1401 تا به الان یک همگرایی نسبی میان تورم کل، تورم میانه وزنی، میانگین کوتاهشده و تورم هسته حذفی مشاهده میشود. موضوعی که هم در تورم ماهانه هسته و هم در تورم نقطه به نقطه هسته رخ داده است.
از طرف دیگر مطابق با تحلیلی که توسط پژوهشکده پولی و بانکی ارائه داده شده است در فروردین ماه سال 1405 خوراکیها و آشامیدنیها با 41.69 درصد بیشترین سهم را در تورم فروردین به خود اختصاص دادهاند. این البته روندی است که در سالهای اخیر به خصوص از بعد از سال 97 تکرار شده است.
در نهایت نیز روند افزایشی شاخصها و تورم هسته نشان از آن دارد که تورم در ماههای آتی به صورت معنادار پایین نخواهد آمد و احتمالا پایداری و ثبات تورم در اقتصاد ایران ادامهدار خواهد بود.
