در این برنامه، آخرین وضعیت قطعی اینترنت و چالشهای جدی پیشروی تجار و فعالان اقتصادی، نوسانات پرشتاب بازارهای جهانی در پایان هفته گذشته، تحولات داووس ۲۰۲۶ و شکاف فزاینده میان آمریکا و متحدانش، و در نهایت عملکرد بازارهای مالی و مسکن در سال ۱۴۰۴ مورد واکاوی قرار گرفت؛ موضوعاتی که هرکدام میتوانند مسیر اقتصاد، سرمایهگذاری و فضای کسبوکار را در ماههای پیشرو تحت تأثیر قرار دهند.
اعتبار دستگاههای اجرایی
لایحه بودجه سال 1405 سر و صداهای زیادی برپا کرد. به ویژه به این علت که این سند بودجه به شکلی انقباضی طراحی شده است. بررسی جز به جز این بودجه از اهمیت بالایی برخوردار است. چرا که اهمیت و ترجیح سیاستگذاران در هزینهکرد معین میشود. اینکه بودجه برای چه نهادها و افرادی بیشتر و برای چه گروهی کمتر انقباضی بوده است.
از همینرو مطالعه بودجه دستگاهها حائز اهمیت است. چرا که چشمانداز و برنامههای سیاستگذاران در امور مختلف را نمایان میکند.
رقم کل اعتبارات تعلق گرفته به دستگاههای اجرایی نزدیک به 4000 همت معین شده که سهمی 67 درصدی از بودجه عمومی دولت را تشکیل داده است. این رقم در مقایسه با بودجه 1404 رشدی 26 درصدی داشته است. بررسیها نشان میدهد قوه مجریه یا همان دولت با 80 درصد بیشترین سهم از بودجه دستگاهها را به خود اختصاص داده است. لازم به ذکر است که ارقام مورد اشاره بدون لحاظ فرابودجه ( بودجه نهادهای دفاعی کشور) مورد بررسی قرار گرفتهاند.
از میان وزارتخانهها بالاترین بودجه به ترتیب به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و بعد وزارت کار و در نهایت وزارت آموزش و پرورش اختصاص یافته است.
در میان برنامههای اصلی، بیشترین مقدار اعتبار به صندوقهای بازنشستگی تعلق گرفته و در رتبههای بعد آموزش و پرورش عمومی و خدمات درمانی قرار گرفتهاند. همچنین خدمات پزشک خانواده بالاترین رشد اعتبارات را در لایحه 1405 تجربه کرده و تامین منابع پایدار مالیاتی نیز کمترین رشد منابع را به خود اختصاص داده است. از طرف دیگر مشخص نیست به برخی برنامهها و طرحها بر چه اساس بودجه تعلق گرفته است و این برنامهها چه آوردهای برای اقتصاد کشور به همراه دارند.
عملکرد صندوقهای نقره در بورس
در یک سال گذشته، قیمت نقره رشد چشمگیری را تجربه کرده و از حدود ۳۰ دلار به ۱۰۳ دلار رسیده که معادل حدود ۲۵۰٪ افزایش است. این رشد قابل توجه عمدتاً ناشی از افزایش تقاضای صنعتی نقره در صنایع خودروهای برقی، پنلهای خورشیدی و الکترونیک بوده است. از سوی دیگر، عرضه جهانی نقره نتوانسته با این تقاضای رو به رشد همگام شود و به بروز کسری ساختاری و افزایش بیسابقه قیمتها منجر شده است. همزمان، پیشبینی نرخ بهره پایینتر، افت شاخص دلار و شرایط اقتصادی نامطمئن، نقره را به عنوان یک دارایی امن و جایگزین جذاب کرده و تقاضای سرمایهای برای آن را نیز افزایش داده است.
در ایران، صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر نقره به منظور تنوعبخشی به سبد داراییها و فراهم کردن دسترسی سرمایهگذاران خرد به فلزات گرانبها، مورد استقبال قرار گرفتند. با این حال، محدودیتهای ساختاری و عدم صدور واحدهای جدید توسط سازمان بورس، عرضه این صندوقها را ثابت نگه داشته و باعث ایجاد حباب قیمتی حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد شده است. به عنوان نمونه، صندوق سیمین با حباب ۷۹٪ در صدر قرار دارد.
این وضعیت برای سرمایهگذاران هشدار جدی است؛ خرید صندوق با قیمت بالاتر از ارزش واقعی، ریسک بالایی دارد و امکان تخلیه سریع حباب با باز شدن گره صدور واحدها وجود دارد. تجربه نشان میدهد چنین حبابهایی پایدار نیستند و ورود در اوج هیجان میتواند منجر به از دست رفتن بخش عمدهای از سرمایه شود.
وضعیت فعلی صندوقهای نقره، درس مهمی در مدیریت ریسک و شناخت ساختار ابزارهای مالی ارائه میدهد. سرمایهگذاران باید با آگاهی کامل، دوری از طمع و تحلیل دقیق، تصمیم به ورود به این بازار بگیرند. تا زمانی که محدودیتها رفع نشود و عرضه و تقاضا متعادل نگردد، این حباب پابرجا خواهد ماند و میتواند بر اعتماد کل بازار سرمایه تأثیر منفی بگذارد.
اینترنت تجار
با توجه به تنشهای سیاسی اخیر، بیش از دو هفته است که کشور با قطعی اینترنت مواجه شده و این اختلال شدید آسیب قابل توجهی به کسبوکارهای آنلاین و فعالیت تجار و بازرگانان وارد کرده است. گزارشهای قبلی به هزینهها و چالشهایی که این اختلال برای فعالان اقتصادی ایجاد کرده، اشاره داشتند. چند روز پیش، سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی اعلام کرد دسترسی به اینترنت به صورت اولویتبندی برای همه فراهم میشود و تجارت بینالملل در اولویت قرار گرفته و اینترنت تجار و بازرگانان متصل شده است.
با این حال، به گفته فعالان اقتصادی، همچنان بسیاری از بازرگانان دسترسی به اینترنت ندارند. در مصاحبه امروز با محمدرضا بهرامن، نایب رئیس اتاق بازرگانی ایران، ایشان اعلام کردند که اتاق ایران تاکنون به اینترنت متصل نشده و خود و اعضای اتاق بازرگانی مخالف اینترنت طبقاتی هستند. به گفته ایشان، این مشکل همه را درگیر کرده و اینترنت باید برای همه آزاد و متصل باشد تا کسبوکارهای آنلاین آسیب نبینند.
بهرامن همچنین توضیح داد که اتاق بازرگانی یک IP محدود برای دسترسی کوتاه و تنها در محل اتاق دریافت کرده است که حتی فرصت پاسخگویی به ایمیلهای دریافتی را هم فراهم نکرده است. تا ساعت ۱۱:۲۳ امروز، اتصال اینترنت به اتاق برقرار نبوده است.
با این حال، خبرگزاری فارس اعلام کرده که ظرف ۲۴ ساعت آینده دسترسی به اینترنت بینالملل برقرار خواهد شد. حتی قبل از ضبط برنامه، اتصال اینترنت برای چند دقیقه برقرار شد اما دوباره قطع شد.
امید است که این معضلات اساسی هر چه سریعتر برطرف شود و شرایطی فراهم شود که تمامی کسبوکارها و فعالان اقتصادی بتوانند بدون محدودیت به اینترنت دسترسی داشته باشند.
اتفاقات مهم بازارهای جهانی در آخر هفته گذشته
بازارهای جهانی طی روزهای چهارشنبه تا جمعه هفته گذشته با نوسانات قابل توجهی همراه بودند و تقریباً همه داراییهای مهم با بالا و پایینهای جدی مواجه شدند. طلا طی این مدت از محدوده ۴۸۰۰ دلار به بالاتر از ۴۹۸۰ دلار رسید و در نهایت روی ۴۹۸۸ بسته شد، فاصلهای اندک با سقف روانی ۵۰۰۰ دلار داشت. علت اصلی این رشد، نگرانیهای مداوم از وضعیت بازار بدهی جهانی و تأثیر تنشهای ژئوپلیتیک بر اقتصاد دنیا بوده است.
نقره نیز هممسیر طلا حرکت کرد و بیش از ۱۳ درصد افزایش قیمت داشت. علاوه بر ریسکهای جهانی و ژئوپلیتیکی، اختلاف قیمت بین بازارهای شانگهای و آمریکا و افزایش پریمیوم نقره در شانگهای از عوامل اصلی رشد این فلز بوده است.
در بازار ارز، شاخص دلار کمی ضعیف شد، اما مهمترین اتفاق مربوط به نوسانات شدید ین ژاپن بود. جفتارز USDJPY تا ۱۵۹ رسید و سپس با سقوط شدید مواجه شد که احتمال مداخله ارزی مقامات ژاپن را افزایش داد. این اقدامات میتواند تأثیر مستقیم بر بازار بورس ژاپن و روند دلار داشته باشد و معاملهگران با احتیاط بیشتری فعالیت میکنند.
بازار کالا نیز پرنوسان بود؛ نفت برنت بیش از ۶۵.۳ دلار معامله شد و گاز طبیعی در عرض پنج روز بیش از ۷۰ درصد رشد کرد. مس نیز به بالای ۱۳۰۰۰ دلار رسید، متاثر از کاهش عرضه در بازارهای جهانی و دلار ضعیفتر، که تقاضای جهانی را افزایش داده است.
در کنار این موارد، افزایش احتمال انتخاب رایدر بهعنوان رئیس بعدی فدرال رزرو، موجب تغییر انتظارات بازار نسبت به نرخ بهره و نوسانات اوراق خزانه، دلار و طلا شد.
در مجموع، نوسانات شدید داراییها، احتمال مداخله ارزی ژاپن و تغییر انتظارات نسبت به سیاستهای فدرال رزرو، همراه با ریسکهای ژئوپلیتیک، فضای بازار جهانی را پرنوسان نگه داشته و احتمالاً هفته آینده نیز این عوامل مسیر بازارها را تعیین خواهند کرد.
مواضع ترامپ و مخالفانش در داووس
اجلاس مجمع جهانی اقتصادی داووس ۲۰۲۶ هفته گذشته با حاشیههای قابل توجهی به پایان رسید و این دوره بهعنوان یکی از مهمترین ادوار اخیر این مجمع شناخته شد. یکی از محورهای اصلی، اختلاف میان ایالات متحده و متحدان اروپایی درباره گرینلند بود. پیش از شروع اجلاس، دونالد ترامپ تهدید کرده بود در صورت عدم موافقت اروپا با فروش گرینلند به آمریکا، تعرفههای سنگینی علیه صادرات این کشورها وضع خواهد کرد. با این حال، در داووس ترامپ به شکل غیرمنتظرهای عقبنشینی کرد و اعلام کرد که آمریکا با نیروی نظامی به تصرف گرینلند اقدام نخواهد کرد و چارچوبی برای توافق امنیتی وجود دارد.
این عقبنشینی نشاندهنده اتحادی قوی میان کشورهای اروپایی بود. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، با لحنی بیسابقه تهدیدات ترامپ را محکوم کرد و هشدار داد اروپا تسلیم قلدرها نخواهد شد. اورسلا فون در لاین، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، نیز تأکید کرد اروپا همیشه جهان را انتخاب خواهد کرد و جهان آماده حمایت از اروپا است.
در حاشیه اجلاس، مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، با تأکید بر اهمیت همکاری کشورهای متوسط در نظم جهانی، هشدار داد که غیبت آنها میتواند منجر به تسلط قدرتهای بزرگ بر دنیا شود. اظهارات ترامپ درباره نقش ناتو در افغانستان نیز خشم متحدان اروپایی و بریتانیایی را برانگیخت.
این مجموعه حوادث نشاندهنده چرخش محسوس در موضع متحدان آمریکا و اهمیت حفاظت از اتحاد فراآتلانتیک است. تحلیلگران هشدار میدهند که تداوم این اختلافات میتواند موجب کاهش اعتبار ناتو و حتی رقابتهای تسلیحاتی جدید میان کشورهای اروپایی و آسیایی شود. داووس ۲۰۲۶ بار دیگر اهمیت دیپلماسی متحدان و چالشهای پیش روی نظم جهانی را به وضوح به نمایش گذاشت.
آخرین بازار در بازدهی 1404
مروری بر عملکرد بازارهای مالی و مسکن در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد بورس همچنان عملکرد بهتری نسبت به سال گذشته داشته است. در حالی که سکه در سال ۱۴۰۳ بازدهی بالای ۱۲۰ درصد ثبت کرده بود، این بازار در سال جاری حدود ۶۰ درصد بازدهی کسب کرده است.
از سوی دیگر، طلای ۱۸عیار با بیشترین بازدهی در ۱۰ ماه نخست امسال، توانست جایگاه پیشتاز را در میان داراییها به خود اختصاص دهد.
بازار مسکن اما در میان سایر بازارها کمترین بازدهی را به ثبت رساند. این روند ناشی از ثبات نسبی و حتی کاهش قیمت اسمی مسکن در طول سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ بوده است. تحلیلگران معتقدند ریسکهایی مانند احتمال بروز جنگ، با وجود ورود تقاضای سرمایهای در سال گذشته و ماههای ابتدایی سال جاری، مانع از ورود گسترده سرمایهگذاران به این بازار شده است.
تحلیلگران همچنین میگویند در دیماه از شدت هیجانات در بازار دلار، طلا و سهام کاسته شد. در مقابل، بازار مسکن به دلیل ثبات قیمتی ماههای گذشته فرصت مناسبی برای ورود سرمایهها فراهم کرد. نتیجه این وضعیت، ورود سرمایههای برندگان دو سال گذشته دارایی به بازار مسکن و افزایش سرمایهای است که در این بازار ایجاد شد.
