در ادامه، به بررسی جغرافیای هزینه سلامت در ایران و شکاف معنادار میان دهکها و استانها میپردازیم. همچنین تغییر مسیر بازار مسکن و سبقت مازندران از تهران در آگهیهای فروش را تحلیل میکنیم. موضوع تأمین مالی در شرایط جنگی و نقش سیاستگذار در کنترل تورم، از دیگر محورهای برنامه است. در بخش خودرو، به افزایش فاصله ایرانیها با خودروهای روز دنیا پرداختهایم و در نهایت، بازآرایی مسیرهای تجاری کشور در پی اختلال بنادر جنوبی و تمرکز بر مسیرهای جایگزین را بررسی میکنیم. با «تیتر یک» امروز دوشنبه 24 فروردین 1405 همراه باشید.
گزارش روز بر بازارهای مالی ایران و جهان
با شدت گرفتن تنشها در خلیج فارس و تهدید ایران توسط ترامپ مبنی بر محاصره دریایی، بازارهای مالی جهانی تحت فشار قرار گرفتهاند. این اخبار باعث افزایش نگرانیها در خصوص هزینههای بالای جنگ و تاثیر آن بر اقتصاد جهانی شده است. در نتیجه، این شرایط باعث افزایش احتمال تورم و نرخ بهره در آمریکا و تاثیرات کوتاهمدت بر بازارهای فلزات صنعتی و همچنین دارایی های امن میشود.
در این برنامه تیتریک بازارها، شاهد رشد شدید قیمتهای نفت در پی این اخبار بودیم؛ به طوری که نفت برنت و وست تگزاس اینترمدیت به بالای 100 دلار در هر بشکه رسید. این روند نشاندهنده بدبینی خریداران نسبت به آینده مذاکرات ایران و آمریکا است. در نهایت باید به این موضوع هم اشاره داشت که، بازار ارزهای دیجیتال همچون سایر بازارها، بیشتر تحت تاثیر اخبار و تحولات جهانی قرار دارد و به عوامل بنیادی اهمیت کمتری میدهد.
جغرافیای هزینه سلامت در ایران
همانطور که در گزارش قبل گفته شد، دهکبندی که در این محاسبه انجام شده به این صورت بوده که هرچه سهم خوراک از کل مخارج کمتر باشد، آن خانوار در دهک پایینتری قرار گرفته و شرایط بهتری به لحاظ رفاهی داراست؛ درست برعکس دهکبندی مرکز آمار. بررسیها نشان میدهد که دهک اول که مرفهترین خانوارها در آن قرار دارند، بالاترین سهم هزینههای بهداشت و درمان از مخارج غیرخوراکی را به خود اختصاص داده است. بهطوری که 9.5 درصد از کل مخارج غیرخوراکی خانوارهای دهک اول به بهداشت و درمان تخصیص پیدا کرده است.
در مقابل هرچه به سمت دهکهای بالاتر و با وضعیت معیشتی بدتر حرکت میکنیم، هزینههای بهداشت و درمان سهم پایینتری از کل هزینههای به غیر از خوراک را دارا هستند. بهطور مثال در دهک 10 این شاخص معادل 1.5 درصد برآورد شده که پایینترین مقدار است. موضوعی که نشان میدهد وضعیت رفاهی بهتر به هزینههای بهداشت و درمان بیشتر منتهی میشود.
از سوی دیگر در بین استانها نیز میتوان نکاتی در رابطه با سهم هزینههای بهداشت و درمان از مخارج غیرخوراکی استخراج کرد. در سالهای 1402 و 1403 خانوارهای ساکن در استان بوشهر بالاترین نسبت هزینه بهداشت و درمان به مخارج غیرخوراکی را به خود اختصاص دادهاند که بهطور متوسط معادل 11 درصد بوده است. در مقابل ساکنان استان ایلام با صفر درصد بهطور متوسط در رده آخر قرار گرفتهاند؛ امری که از اوضاع معیشتی وخیم خانوارهای ایلامی حکایت میکند. اما نکته جالب توجه دیگر نیز در این امر نهفته است که در تهران شاخص مورد اشاره بهطور متوسط یک درصد برآورد شده که رقمی نسبتا پایین در مقایسه با سایر استانها محسوب میشود. چیزی که احتمالا ناشی از سهم بالای هزینه اجاره از کل مخارج غیرخوراکی در استان تهران است.
وارونگی عرضه مسکن
بازار مسکن در سایه جنگ، وارد فاز تازهای از جابهجایی جغرافیایی شده است. از ابتدای تنشها در ۹ اسفند ۱۴۰۴، رکود عمیق در خرید و فروش، با موجی از مهاجرت به شمال کشور همراه شد؛ جایی که ریسک تخریب کمتر و چشمانداز آرامتری دارد.
آمارها نشان میدهد در حالی که تهران بیشترین آسیب را با حدود ۳۳ هزار واحد تخریبشده تجربه کرده، استانهای شمالی مانند مازندران و گیلان کمترین خسارت را داشتهاند. همین تفاوت، جهت تصمیم سرمایهگذاران و خریداران را تغییر داده است. دادههای «دیوار» نیز این روند را تأیید میکند؛ جایی که تعداد آگهیهای فروش در مازندران حتی از تهران پیشی گرفته و حدود ۴۴ درصد بیشتر شده است.
تنوع گزینهها از آپارتمان تا ویلا و زمین، جذابیت این بازار را افزایش داده، اما همچنان ریسکهای حقوقی مانند نبود سند رسمی یا تغییر کاربری، از مهمترین چالشهای خریداران در شمال کشور محسوب میشود.
چاپ پول در شرایط جنگی اجتنابناپذیر است؟
در شرایط جنگی، اولویت سیاستگذار نه اجرای اصلاحات بزرگ، بلکه حفظ ثبات اقتصادی است. به گفته توکلی کاشی، اقداماتی مانند تکنرخی شدن ارز اگر پیش از بحران انجام شده بود، امروز به کاهش شوکها کمک میکرد؛ همانطور که در تجربه روسیه دیده شد. در ایران نیز توسعه بازار بدهی طی سالهای اخیر، امکان تأمین مالی دولت بدون اتکا مستقیم به بانک مرکزی را فراهم کرده و یک مزیت مهم محسوب میشود. با این حال، چالشهایی مانند عدم بلوغ کامل «دالان نرخ بهره» باعث شده تقاضای بالای نقدینگی در شبکه بانکی بهطور کامل پاسخ داده نشود و صفهای سنگینی شکل بگیرد. در چنین شرایطی، تزریق منابع به بانکها نهتنها اجتنابناپذیر، بلکه ضروری است؛ چراکه کمبود نقدینگی میتواند به توقف فعالیتهای اقتصادی منجر شود. این اقتصاددان معتقد است در نهایت، هدف اصلی در این دوره باید کنترل تورم، مدیریت منابع محدود و تضمین تداوم فعالیتهای اقتصادی باشد تا اقتصاد بتواند از این دوره بحرانی عبور کند.
دست ایرانیها از خودروهای روز کوتاهتر شد؟
بازار جهانی خودرو در شرایطی قرار گرفته که نشان از یک تغییر مهم دارد؛ تغییری که میتواند فراتر از افزایشهای معمول قیمت عمل کند.
برخی دادهها از رشد کمسابقه قیمتها در سالهای اخیر حکایت دارند و در عین حال، تحولات جدید در زنجیره تأمین جهانی، از جمله در حوزه تراشهها و مواد اولیه، پرسشهایی جدی درباره آینده این روند ایجاد کرده است.
در این میان، برای بازارهایی مانند ایران که پیش از این نیز با محدودیت در دسترسی به خودروهای روز مواجه بودهاند، این تحولات میتواند پیامدهای متفاوت و عمیقتری به همراه داشته باشد.
گزارش درآمدی شرکتهای بزرگ جهان
با آغاز فصل گزارشهای درآمدی در والاستریت، نگاه بازارها دوباره به شاخصیترین شرکتها دوخته شده است؛ جایی که بانکهای بزرگ مانند Goldman Sachs و JPMorgan Chase با انتشار اولین گزارشها، سیگنالهای مهمی از وضعیت اقتصاد آمریکا مخابره میکنند. این دادهها نهتنها عملکرد مالی، بلکه روند وامدهی، تقاضای اعتباری و رفتار مصرفکننده را هم آشکار میسازد. در کنار بانکها، تمرکز بازار به سمت غولهای فناوری زنجیره نیمههادی مثل ASML و TSMC رفته؛ جایی که انتظارات مرتبط با هوش مصنوعی باید به درآمد واقعی تبدیل شود. همچنین گزارش شرکتهایی مانند Netflix نشانهای از قدرت خرید خانوارها ارائه میدهد. با وجود پیشبینی رشد سودآوری در شاخص S&P 500، بازار همچنان میان ریسکهای ژئوپلیتیکی، تورم و سیاستهای Federal Reserve در حال ارزیابی مسیر آینده است.
بازآرایی مسیرهای تجاری ایران در پی اختلال بنادر جنوبی
در پی تشدید تنشها در منطقه خاورمیانه و کاهش ظرفیت عملیاتی بنادر جنوبی کشور، بخشی از جریان تجارت خارجی ایران با اختلال مواجه شده و همین موضوع باعث شده نگاه سیاستگذاران و فعالان اقتصادی به سمت مسیرهای جایگزین، بهویژه مرزهای زمینی، بیش از گذشته معطوف شود.
در همین راستا، نشست مشترکی با هماهنگی سازمان توسعه تجارت، وزارت صمت و وزارت امور خارجه در کنسولگری ایران در استانبول و با حضور سرکنسول کشورمان برگزار شد؛ نشستی که محور اصلی آن بررسی راهکارهای توسعه همکاریهای تجاری و تسهیل مسیرهای امن و پایدار برای تبادلات اقتصادی بود.
