در بخش سیاست خارجی، آخرین نشانهها از احتمال توافق موقت میان ایران و آمریکا، تغییر موضع کشورهای عربی خلیج فارس و نقش میانجیگریهای منطقهای را بررسی میکنیم؛ تحولاتی که میتواند معادلات امنیتی و انرژی خاورمیانه را وارد مرحلهای تازه کند. همچنین گزارشی ویژه درباره سرنوشت سرمایه ایرانیان مقیم امارات و برنامههای دولت برای بازگرداندن این سرمایهها به کشور خواهید دید.
با «تیتر یک» یکشنبه 3 خرداد 1405 همراه باشید.
بررسی تراز تجاری 1404
تجارت خارجی فقط آمار صادرات و واردات نیست؛ بلکه روایتی از کیفیت تولید، ساختار اقتصاد و میزان وابستگی کشور به منابع خام است. بررسی ۳۴ ساله تجارت غیرنفتی ایران نشان میدهد اقتصاد ایران همچنان زیر سایه دلارهای نفتی حرکت میکند؛ جایی که هر زمان درآمدهای نفتی افزایش یافته، واردات جهش کرده و تراز تجاری منفیتر شده است.
هرچند در سالهای ۹۵ و ۹۷ تراز تجاری ایران برای مدتی مثبت شد، اما در اغلب سالها واردات از صادرات پیشی گرفته و وابستگی اقتصاد به ارز نفتی ادامه یافته است. اوج این وابستگی در اواخر دهه ۸۰ دیده میشود؛ زمانی که درآمدهای سرشار نفتی، واردات گسترده کالا را ممکن کرد و تراز تجاری را به شدت منفی رساند.
اما شاید مهمترین بخش ماجرا، شکاف میان «وزن» و «ارزش» صادرات باشد. از سال ۱۳۸۹ به بعد، وزن صادرات ایران به شدت افزایش یافته اما ارزش هر تن کالای صادراتی افت کرده است؛ نشانهای از گسترش خامفروشی و کاهش سهم کالاهای با ارزش افزوده بالا.
نتیجه این روند در شاخص «ارزش هر تن تجارت» کاملا قابل مشاهده است؛ شاخصی که نشان میدهد هر تن تجارت برای ایران همچنان به معنای خروج خالص ارز از کشور است. رقمی که در سال ۱۴۰۳ به بدترین سطح تاریخی خود رسید و نشان داد مسئله تجارت ایران فقط حجم صادرات نیست؛ بلکه کیفیت و ارزش واقعی آن است.
تله بنزینی خاورمیانه برای دونالد ترامپ
تحولات ژئوپلیتیک در خاورمیانه و شکلگیری تنشهای اخیر، چگونه به موتور محرک پیشتازی اقتصادی چین در قارهای دیگر تبدیل شد؟
گزارش جدید مجله «فورچن» ابعاد بیسابقهای از زنجیره ترکشهای اقتصادی جنگ در منطقه ما را فاش میکند. جهش قیمت بنزین در ایالات متحده به حدود ۵ دلار، موج بزرگی از تقاضا برای خودروهای برقی را ایجاد کرده است؛ اما غولهای خودروسازی دیترویت مانند فورد و جنرال موتورز با ثبت ضرر تاریخی ۲۷ میلیارد دلاری، در آستانه یک فلج ساختاری قرار گرفتهاند.
در حالی که میانگین قیمت یک خودروی برقی آمریکایی از ۵۵ هزار دلار عبور کرده، چین با تکیه بر زنجیره تأمین فوقاقتصادی خود، خودروهایی با قیمت ۱۰ تا ۲۰ هزار دلار عرضه میکند. پکن پیش از این، بازار اروپا را تحت تأثیر قرار داده و در بازارهای نوظهوری مانند برزیل، بیش از ۹۷ درصد سهم بازار برقیها را تصاحب کرده است.
اکنون دونالد ترامپ و واشنگتن با دیوار تعرفههای ۱۰۰ درصدی تلاش میکنند مانع ورود مستقیم چین شوند؛ اما فشار تقاضای داخلی و ناتوانی خودروسازان داخلی، کاخ سفید را در یک بنبست راهبردی قرار داده است.
گام نخست برای بازگشت سرمایه ایرانیان مقیم امارات
سرنوشت صدها میلیارد دلار سرمایه ایرانیان در امارات این روزها در هالهای از ابهام قرار گرفته و محدودیتهای اقامتی و ویزایی، نگرانیها درباره آینده کسبوکارها و داراییهای ایرانیان را افزایش داده است..
در حالی که هزاران ایرانی مقیم امارات با شرایطی دشوار روبهرو هستند، دولت از بسته حمایتی و مشوقهای جدید برای تسهیل بازگشت سرمایهها به کشور خبر داده است.
هادی موسیزاده، رئیس مرکز تجاری ایران در حوزه خلیج فارس، جزئیات تازهای از اقدامات و برنامههای در دست اجرا برای حمایت از سرمایهگذاران ایرانی را در اختیار اکوایران قرار داده است..
شرکتهای فعال در چرخه هوش مصنوعی
هوش مصنوعی فقط چتجیپیتی و چتباتها نیست؛ پشت این موج، یکی از بزرگترین رقابتهای صنعتی تاریخ شکل گرفته است. از طراحان چیپ و سازندگان کارخانههای نیمههادی گرفته تا شرکتهای حافظه، تجهیزات، شبکه و دیتاسنترها، همه در حال رقابت برای سهم گرفتن از بازاری هستند که حالا ارزش آن به تریلیونها دلار رسیده است.
معرفی ChatGPT در سال ۲۰۲۲ عملاً جرقه انفجار تقاضا برای زیرساختهای AI بود؛ اتفاقی که انویدیا را از شرکتی ۳۵۰ میلیارد دلاری به غول بیش از ۵ تریلیون دلاری جهان تبدیل کرد. اما داستان فقط به انویدیا ختم نمیشود. AMD، Intel، TSMC، Samsung، ASML، ARM، Broadcom، Micron و SK hynix هرکدام بخشی حیاتی از زنجیره هوش مصنوعی را در اختیار دارند؛ از طراحی و ساخت تراشه تا حافظههای HBM و تجهیزات پیشرفته لیتوگرافی.
در سوی دیگر، غولهای فناوری مثل Microsoft، Amazon، Alphabet و Meta صدها میلیارد دلار برای ساخت دیتاسنترها و خرید GPU هزینه میکنند تا در رقابت AI عقب نمانند.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند آنچه امروز میبینیم شاید تازه آغاز مسیر باشد؛ مسیری که میتواند ساختار اقتصاد جهانی، صنعت و حتی توازن قدرت فناوری جهان را برای دهههای آینده تغییر دهد.
ترامپ و ایران در آستانه توافق؟
چهلوهفتمین روز از آغاز آتشبس میان ایران و آمریکا بیش از هر زمان دیگری رنگ و بوی دیپلماسی گرفته است؛ دیپلماسیای که هنوز در هالهای از ابهام قرار دارد، اما نشانههای آن از واشنگتن تا تهران و از اسلامآباد تا پایتختهای عربی بهوضوح قابل مشاهده است.
پس از هفتهها درگیری، تهدید، حملات متقابل و نگرانی گسترده از گسترش جنگ در خاورمیانه، اکنون مجموعهای از تحرکات سیاسی و پیامهای هماهنگ از احتمال شکلگیری یک توافق موقت میان تهران و واشنگتن حکایت دارد؛ توافقی که میتواند نهتنها آتش جنگ را متوقف کند، بلکه مسیر تازهای برای بازتعریف معادلات امنیتی و انرژی در منطقه ایجاد کند.
اظهارات ترامپ درباره نزدیک بودن توافق با ایران، گزارش رسانههای آمریکایی از تدوین یک یادداشت تفاهم ۶۰ روزه و همچنین حمایت برخی کشورهای منطقه از روند میانجیگری، همگی نشان میدهد دو طرف پس از ماهها تنش به این جمعبندی رسیدهاند که هزینه ادامه درگیری از هزینه رسیدن به توافق بیشتر شده است.
با این حال، آنچه اکنون روی میز قرار دارد بیش از آنکه یک توافق جامع و نهایی باشد، به یک «توقفنامه موقت بحران» شباهت دارد؛ توافقی که هدف اصلی آن جلوگیری از بازگشت به جنگ تمامعیار و فراهم کردن زمان برای مذاکرات پیچیدهتر، بهویژه درباره پرونده هستهای ایران است.
موضع کشورهای عربی خلیج فارس در قبال ایران و آمریکا چگونه تغییر کرد؟
مطابق آنچه رسانههای گوناگون گزارش میدهند، به نظر میرسد که ایران و ایالات متحده به یک تفاهمنامه با میانجیگیری پاکستان نزدیک میشوند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، شب پیش به وقت ایران، در پستی در شبکه اجتماعی تروث نوشت که از اتاق بیضی کاخ سفید با رهبران بسیاری از کشورهای منطقه به صورت تلفنی گفتوگو کرده است و تمام آنها نسبت به چنین تفاهمنامهای اعلان خرسندی کردهاند.
نکتهای که در این میان ممکن است باعث شگفتی ناظران شود، همراهی ابوظبی با این تفاهمنامه است؛ یعنی دولتی که نهتنها در ماههای گذشته مواضع شدیدی در قبال تهران داشت، بلکه از سالها پیش وارد یک رقابت منطقهای با عربستان سعودی شده است.
تحلیلگران این تغییر جهت و نیز همراهی گسترده منطقهای با پایان جنگ را به استراتژی خاص ایران در جنگ نسبت میدهند؛ استراتژیای که گاه از آن با عنوان «تهدید و فشار مثلثی» نام میبرند. به نظر میرسد این استراتژیِ ایران، دستکم تا این لحظه، به نتیجه رسیده باشد. در این برنامه افزون بر پرداختن به مفهوم «تهدید و فشار مثلثی»، به شماری از مسائل سیاست منطقهای میپردازیم.
